BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ارقالىقتا ٴا.جانبوسىن ۇلىنىڭ ٴمۇسىنىن ورناتاتىن جەر بەلگىلەندى (فوتو)

فوتو: Ержан ЖАУБАЙ

استانا. 02 ماۋسىم. baq.kz – 31 مامىر كۇنى ارقالىق قالاسىنداعى اسكەري كوميسساريات الدىنداعى الاڭعا 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي كوتەرىلىس باسشىسى ٴابدىعاپارحان جانبوسىن ۇلىنا ٴمۇسىن ورناتۋ ٴۇشىن بەلگىلەنگەن جەرگە العاشقى ەسكەرتكىش تاس بەلگىسى ورناتىلدى، دەپ حابارلايدى baq.kz ٴتىلشىسى.

شاراعا استانا، الماتى، اقتوبە قالالارىنان جانە وزگە دە ايماق-اۋدانداردان ارنايى كەلگەن عالىمدار مەن قوعام قايراتكەرلەرى، رەسپۋبليكالىق باق وكىلدەرى، ارقالىق قالاسىنىڭ اكىمى عازيز بەكمۇحامەدوۆ قاتىستى.

ەل تاريحىندا ەرەكشە ورنى بار تۇلعالاردى دارىپتەپ، جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ٴسىڭىرۋ ماقساتىندا وتكەن يگى شارانىڭ قوناعى ارقالىق قالالىق ارداگەرلەر كەعەسىنىڭ ٴتوراعاسى جانىبەك عاپاس ۇلى قازاق ەلىنە كەلگەن كەلگەن تاۋەلسىزدىكتىڭ وسىنداي باتىر بابالاردىڭ قانىمەن كەلگەنىن ايتا كەلە ەلىمىزگە، جەرىمىزگە بەرەكە-بىرلىك پەن تىنىشتىق تىلەدى.

ٴابدىعاپپار جانبوسىن ۇلى 1870 جىلى بۇرىنعى تورعاي وبلىسى تورعاي ۋەزىندە تۋعان. قازاق حالقىنىڭ 1916-1917 جىلدارداعى ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستىڭ تورعاي دالاسىنداعى باسشىسى. تىلەۋلى باتىردىڭ ۇرپاعى. ارعى اتاسى نياز بي - ابىلاي حاننىڭ سەنىمدى سەرىگى، اكەسى جانبوسىن (1847-95) كوپ جىلدار بولىس بولعان. اناسى ­- الۋا اقتاسقىزى (1840-1934) (اقتاس — احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ اكەسىنىڭ اعاسى). ٴابدىعاپار اۋىلىندا باستاۋىش مەكتەپ اشقان. اعاشتان ويۋ ويعان شەبەر بولعان، سۋارمالى ەگىنشىلىكپەن اينالىسقان، اقىل-پاراساتىمەن ەل اعاسى اتانعان. 1916 جىلدىڭ جازىندا قاراتورعاي بولىسىنىڭ، كەيىن بۇكىل تورعاي ۋەزىنىڭكوتەرىلىسشىلەرى ٴابدىعاپار ماڭىنا توپتاستى. سول جىلعى 21 قاراشادا جالداما وزەنى بويىندا 13 بولىس ەل وكىلدەرىنىڭ قۇرىلتايى ٴابدىعاپاردى حان كوتەرىپ، كەنەسارى قولباسشىلارىنىڭ ٴبىرى يمان باتىردىڭ نەمەرەسى امانگەلدىنى ساردار بەگى ەتىپ سايلادى. ٴابدىعاپار ەل بيلىگىن سوعىس جاعدايىنا بەيىمدەلگەن دالا دەموكراتياسى نەگىزىندە قايتا قۇردى. الدىمەن ٴابدىعاپار ٴوزىن حان دەپ اتاماي، ٴامىر دەپ ەسەپتەدى. ول ٴوزى باسقارعان تورعاي ەلىن بۇكىل قازاقتىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتى قۇرىلعانعا دەيىن مەتروپوليانىڭ بيلىگىن مويىندامايتىن، جاۋگەرشىلىك زاماندا ۋاقىتشا ٴومىر سۇرۋگە قۇقىلى اۆتونوميالى ايماق دەپ سانادى.

ٴابدىعاپار كوتەرىلىسشىلەردى 20 ادامنان تۇراتىن حالىق وكىلدەرىنىڭ كەڭەسى ارقىلى باسقاردى. بۇل كەڭەس اسكەري، اكىمش.، شارۋاشىلىق ماسەلەلەرىن شەشەتىن باسشى ورتالىق بولدى. جەرگىلىكتى جەرلەردە ٴابدىعاپاردىڭ جارلىعىمەن ەلبەگىلەر سايلاندى. كوتەرىلىستى جاقتاعان بولىستار ٴوز ورىندارىندا قالدىرىلدى. كوتەرىلىسشىلەر ەجەلگى شىعىس داستۇرىمەن وندىق، جۇزدىك، مىڭدىقتارعا جىكتەلدى. ٴابدىعاپار جاساقتاعان اسكەري قۇرىلىم يمپەريانىڭ قارۋلى كۇشتەرىنە اسا تەگەۋرىندى قارسىلىق كورسەتتى. ونىڭ قولاستىنا قازاقستاننىڭ كوپتەگەن ايماقتارىنان كوتەرىلىسشىلەر جاساقتارى كەلىپ قوسىلدى. ٴسويتىپ تورعاي ولكەسى قازاقستانداعى 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستىڭ ەڭ ٴىرى ورتالىعىنا اينالدى. ٴابدىعاپار كەڭەستەردىڭ تورعاي وبلىسى ى-سەزىنە (ورىنبور، 1918 ج. ناۋرىز) قاتىسىپ، كەيىن كەڭەس وكىمەتىنىڭ ساياساتىن جۇرگىزۋدەن باس تارتتى. قىزىلاسكەرلەر قولىنان زاۋرە قالاسىندا 1919 جىلى 21 قاراشادا قازا تاپتى. ۇرپاقتارى “حان تۇقىمى” رەتىندە اياۋسىز قۋعىنعا ۇشىرادى.

2008 جىلى 16-شى جەلتوقساندا قازاقستان ەگەمەندىك العانىنا 17 جىل تولۋىنا ارنالعان قۇرمەتتى جينالىستا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ 1916 جىلعى ۇلت ازاتتىق قوزعالىسىنىڭ كوسەمدەرى امانگەلدى يمانوۆتىڭ، ٴابدىعاپار جانبوسىن ۇلىنىڭ ەسىمدەرىن قوشەمەتپەن اتاپ وتكەن بولاتىن.

ارقالىق قالاسىنان

فوتو: ەرجان جاۋباي


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي