BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

تاجىريبەلى پسيحولوگ باقىتتى وتباسى قۇرۋدىڭ قۇپياسىمەن ٴبولىستى ەكسكليۋزيۆ

فوتو: Абзал Қалиев

ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، ەلىمىزدە نەكەلەسكەن جۇپتار سانى ازايىپ، اجىراسقان وتباسىلار سانى ٴوسىپ كەلە جاتىر ەكەن. مىسالى، 2016 جىلى قازاقستاندا 140 840 نەكە تىركەلگەن. الايدا، ونىڭ 51 ٴ775-ى اجىراسىپ كەتكەن. وسى ساندارعا قاراپ، وتباسىنىڭ ٴجيى ويران بولۋىنە نە سەبەپ دەگەن سۇراق تۋىندايدى ؟ ۇيلەنگەنشە ەسىل دەرتىن العان سۇيگەنىنەن جىل وتپەي-اق سۋىق جىلان كورگەندەي نەگە جەرىنەدى؟ باۋىرىندا بالا قالعان جالعىزباستى ايەل مەن سوقا باسى سوپايعان ەر-ازاماتتىڭ ارتۋى قوعامدى الاڭداتارلىق جايت. وسى ماسەلەگە بايلانىستى baq.kz ٴتىلشىسى تاجىريبەلى پسيحوتەراپەۆت، وتباسى پسيحولوگى گۇلشات حاسەنوۆامەن سۇقباتتاستى.

- گۇلشات جامەلقىزى، ٴسىز تاجىريبەلى مامانسىز. 25 جىل پسيحولوگيا سالاسىندا ەڭبەكتەنىپ ٴجۇرسىز. ەلىمىزدە ٴۇشىنشى جىل قاتارىنان نەكەلەسكەن جۇپتار سانى ازايىپ، جەتى جىل قاتارىنان اجىراسقان وتباسىلاردىڭ ٴوسىپ بارادى. بۇل وتە الاڭداتارلىق جايت. سىزدەن اجىراسقىسى كەلەتىن وتباسىلار كومەك سۇرادى ما؟

- بىردەن ايتايىن، وتباسى ماسەلەسى وتە كۇردەلى. ونداي جانۇيا ماعان كەلدى. جىگىت شىمكەنتتىكى، ال قىز سولتۇستىك وڭىردەن. ەكى جاستىڭ اراسىندا تۇسىنبەۋشىلىك بولعان. جىگىت «اپاي كومەكتەسىڭىزشى! وتباسىمنان بەرەكە كەتتى. ايەلىم مەنىمەن تۇرعىسى كەلمەيدى. ٴبىراق مەن جانۇيامدى ساقتاعىم» كەلەدى دەپ اعىنان جارىلدى. مەن كەلىستىم. ٴسويتىپ ەكەۋىن قابىلدادىم. ناتيجەسىندە ايەلىنىڭ كۇيەۋىنە دەگەن وكپەسى قارا قازانداي ەكەن. كۇيەۋى اسابا بولىپ جۇمىس ىستەگەن. وتباسىنا كوپ قاراماعان كورىنەدى. ول «ايەلىم مەن بالام بار» دەپ ەشتەڭەگە الاڭداماي جۇرە بەرگەن. ماسەلەنىڭ مۇنشالىقتى ۋشىعاتىندىعى ونىڭ ويىنا دا كەلمەگەن. مەن ولارعا ٴوز اقىل-كەڭەسىمدى بەردىم. سوعان قاراماستان ەرلى-زايىپتىلار اجىراسىپ كەتتى.

- كەشىرىڭىز، ماسەلەنىڭ مۇنشالىقتى ۋشىعۋىنا نە سەبەپ بولعان ەكەن؟ ٴسىز ولارعا قانداي كومەك كورسەتتىڭىز؟

- پسيحولوگ رەتىندە، مەن وتباسىنداعى قيىندىقتارعا قاراماستان ولاردى قوسۋعا تىرىسامىن. اقىل-كەڭەسىمدى بەرمەس بۇرىن ٴبىز سەانستىڭ ماقساتىن ايقىنداپ الامىز. مەتافورا رەتىندە ايتايىن. وتباسى مۇحيتقا شىققان كەمە سياقتى. كەمەدە بىرەۋ تىزگىندى ۇستايدى. ال ەكىنشىسى وعان كومەكتەسەدى. ول مۇحيتقا جۇزگەن ساتتە ونىڭ استىندا كوزگە كورىنبەيتىن ايسبەرگتەر بولادى. بۇل – ومىردەگى قيىندىقتار. ەكەۋى كەمەگە وتىرعان ساتتە «بارلىعى جاقسى بولادى» دەپ ويلايدى. ٴبىراق ولار ٴوز جولىندا ايسبەرگتىڭ تۇرعاندىعىن بىلمەيدى عوي. مەن مامان رەتىندە وتباسىلارعا «وسى قيىندىقتى باعىندىرساڭدار، بىر-بىرىڭە دەگەن سەنىمدەرىڭ ارتادى، قارىم-قاتىناستارىڭ جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلەدى» دەپ اقىلىمدى بەرەمىن.
وكىنىشكە قاراي، ەكى جاس ٴبىرىن-بىرى ٴسۇيىپ قوسىلعانىمەن اراداعى قاتىناستارى بەرىك بولمادى.

- ەكى جاس ٴبىرىن-بىرى ٴسۇيىپ قوسىلعانىمەن، ٴبىراز ۋاقىتتان سوڭ ارالارىندا تۇسىنبەۋشىلىك ورنايدى. وسىعان نە سەبەپ؟

- ەكى جاس «بولاشاعىمىز جارقىن، بىر-بىرىمىزگە تىرەك، باقىتتى بولامىز» دەگەن ويمەن وتباسىن قۇرادى. ٴبىراق ولاردىڭ جولدارىندا قيىندىقتار بولادى. مىسالى، ولار بىرىن-بىرىنە سۇيىسپەنشىلىكپەن قاراعانمەن ٴاربىر ەرلى-زايىپتىنىڭ وسىعان دەيىن كورگەن تاربيەسى بار. وسى تاربيەنىڭ نەگىزىندە ەكى جۇپ ٴوز وتباسىن قۇرعىسى كەلەدى. ولار «وزدەرى كورگەن وتباسى تاربيەسىن بىزگە دە ساي كەلەدى» دەپ ويلايدى. سالدارىنان ەكى جۇپتىڭ اراسىندا تۇسىنبەۋشىلىك ورناۋى مۇمكىن.

بەدەلدى امەريكالىق پسيحولوگ، پسيحوتەراپەۆت ۆيردجينيا ساتير وتباسى قۇرىلعان ساتتە "ەكى جاستىڭ ٴوز ەرەجەسى بولۋى" كەرەك دەيدى. ەرەجە ەكى جاققا دا قولايلى بولۋى كەرەك. نەگە؟ سەبەبى، وتباسى ومىرىندە كوپتەگەن وزگەرىستەر بولادى. مىسالى، ٴسابي دۇنيەگە كەلەدى. ول وسەدى. بالاباقشاعا بارادى. سول ساتتە ەكى جۇپتىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس تا وزگەرىسكە ۇشىرايدى. سوندىقتان ولار وسىعان دايىن بولۋى قاجەت. مۇنى اقش-تىڭ تانىمال پسيحولوگى ەريك ەريكسون «وتباسىنىڭ ومىرلىك سيكلى» دەيدى. ول وسى ماسەلە بويىنشا ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، وتباسىنىڭ دا ٴسابي سياقتى وسەتىندىگىن ايتقان.

تاعى ٴبىر التىن ەرەجەنى ەستە ساقتاعان ٴجون. ٴبىزدىڭ وتباسىمىزداعى قارىم-قاتىناسىمىز كۇن سايىن كىرپىش سياقتى قالانادى. ەگەر ولار قيىندىققا شىداسا، وتباسى مۇشەلەرى اراسىنداعى قارىم-قاتىناس بەرىك بولادى. ناتيجەسىندە، ەكى جۇپ ٴبىرىن-بىرى ٴتۇسىنىپ، ومىردەگى وزگەرىستەرگە دايىن بولادى.

سونىمەن قاتار، ەرلى زايىپتىلار كوڭىلدەرىندە نە جۇرگەندىگىن بىر-بىرىنە ايتىپ وتىرعانى ابزال. ىشتەگى رەنىشتى ۇزاق ۇستاماعان ٴجون.

- ەلىمىزدەگى تاعى ٴبىر كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ ٴبىرى – سۋيسيد. مۇنداي جانتۇرشىگەرلىك جاعداي جانۇيادا دا كەزدەسەدى. كەيبىر جاندار نەمەسە بالالار وتباسىنداعى قيىندىقتارعا شىداماي ٴوز-وزىن ولىمگە قيادى. سىزگە وسىنداي وتباسىلار كەلدى مە؟ ولارعا كومەكتەسە الدىڭىز با؟

- مەنىڭ ەڭبەك تاجىريبەمدە ٴبىر وقيعا بولدى. وندا مەكتەپكە باراتىن بالا اناسىنا «ماما، مەن الاي-پۇلاي بولىپ كەتسەم، رەنجيمەيسىڭ عوي» دەپتى. ٴتىپتى، ٴبىر كۇنى بالا ماشينانىڭ استىنا تۇسە جازداعان كورىنەدى. ابىروي بولعاندا، اتا-اناسى قۇتقارىپ قالعان. بۇل وقيعانى ەستىگەننەن كەيىن مەن ولارعا «بالانى ماعان الىپ كەلىڭدەر» دەدىم. سەانسقا كەلگەننەن باستاپ، پسيحولوگ وتباسىنداعى جاعدايدىڭ قانداي ەكەنىن سەزەدى. ٴبىز سەانستى باستادىق. ٴبىراق بالانىڭ شەشەسى شۇعىل جۇمىستارمەن كەتىپ قالدى. سەبەبى، ول مەدبيكە ەكەن. بالا اكەسىمەن قالدى. ونىڭ وتە تىنىشسىز ەكەنىن بايقادىم.
مەن بالانىڭ اكەسىمەن ۇزاق سويلەستىم. پسيحوتەراپەۆت مامانداردا «زري ۆ كرون» دەگەن تەرمين بار. ياعني سەانسقا كەلگەن ازامات سىزگە كوپ نارسە ايتۋى مۇمكىن. ٴبىراق ودان ماسەلەنىڭ نەگىزگى ٴتۇبىرىن شىعارۋ كەرەك. بۇل وقيعادا كىشكەنتاي وقۋشىدا «مەكتەپتى جامان وقىعاننان كەيىن مەنى ەشكىم سۇيمەيدى. مەن جامانمىن. سوندىقتان مەنىڭ ەشكىمگە كەرەگىم جوق» دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. سالدارىنان وقۋشى ٴوزىن-وزى ولىمگە يتەرمەلەيتىن ادەتتەر پايدا بولا باستاعان. ال اتا-اناسى ونى بىلمەگەن. ٴتىپتى بايقاماعان.

مەن وعان «سەن ساباعىڭدى وقىماساڭ دا اكەڭ مەن شەشەڭ سەنى جاقسى كورەدى» دەپ بالاعا ٴتۇسىندىردىم. اراسىندا پسيحولوگ رەتىندە كەيبىر ادىستەردى قولداندىم. بۇل ٴسوز بالاعا قاتتى اسەر ەتكەن بولۋى كەرەك. كەيىن ونىڭ وقۋ ۇلگەرىمىنىڭ دە جاقسارعانىن ەستىدىم.

تاعى ٴبىر مىسال كەلتىرەيىن. بىردە ماعان 4 بالاسى بار انا كەلدى. ٴتىپتى، سوڭعى بالاسى 1 جاسقا دا تولماعان. وزىندە پسيحولوگقا كەلۋگە نيەت تە بولماپتى. اتا-اناسى الىپ كەلگەن. ول وز-وزىنە قول جۇمساپتى. ٴبىز ۇزاق اڭگىمەلەستىك. سويتسەك، وعان كۇيەۋى قول كوتەرگەن، قورقىتقان. مۇنداي جايت ۇيدە ٴجيى قايتالانعان. ٴبىر سوزبەي ايتقاندا، ول اگرەسسور بولعان. ال ايەل 4 بالاسى مەن بالالاردىڭ اكەسىن ويلاپ، وتباسىن تاستاپ كەتە الماعان. وتە اقىلدى، كوزى اشىق، كوكىرەگى وياۋ، جوعارى ٴبىلىمدى ايەل. مەنىمەن اڭگىمەلەسكەن كەزدە ول «اتا-اناسىمەن بىرگە تۇرىپ، قايتادان ٴوز كۇيەۋىنە بارۋدى ويلادى. «نە بولسادا، بالالارىم ٴۇشىن بارلىعىنا توزەم» دەگەن پىكىردى ۇستاندى. پسيحولوگتار ٴبىر باستالعان سۋيسيد ارى قاراي جالعاسا بەرەدى دەيدى. سەبەبى، ونىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى فاكتورى بار. ال ول ماسەلە شەشىلگەن جوق. مەن بارلىق وتباسى مۇشەلەرىن جيناپ، ٴوز اقىلىمدى بەردىم. ناقتى پىكىرىمدى ايتتىم. سەبەبى، ونىڭ كۇيەۋى اگرەسسور. ول ٴوز ارەكەتىن ودان ٴارى جالعاستىرا بەرەدى. ال بۇل جايت قايعىلى اياقتالۋى مۇمكىن. كەيىن ول ايەلدىڭ كۇيەۋىمەن اجىراسقانىن ەستىدىم. ول بالالارىن باسقا قالاعا الىپ، كوشىپ كەتتى. سوندا جاقسى قىزمەتكە ورنالاسىپ، 4 بالاسىن ٴوز قولىنا الدى. كەيىن بۇل ايەلدىڭ وتباسىسى ماعان ٴوز العىسىن ٴبىلدىردى.

- جالپى قازاقستاندا ازاماتتار وتباسى پسيحولوگىنىڭ قىزمەتىنە ٴجيى جۇگىنە مە؟

- مەنىڭ قىزمەتىمە سۇرانىس جوعارى دەپ ايتا المايمىن. ماعان وتباسى مۇشەلەرى قيىن ساتتەردە كومەك سۇراپ كەلەدى. ونىڭ وزىندە ولار 2-3 سەسسيا عانا كەلەدى. سوعان قاراماستان جاقىندا كوكشەتاۋ قالاسىندا حاسەن بيجانوۆ اتىنداعى مەديكو-پسيحولوگيالىق ورتالىعىمدى اشتىم. ماقسات ازاماتتارعا ساپالى مەديسينالىق ٴارى پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋ. وتباسى پسيحولوگى رەتىندە ٴبىر جارىم ساعات ٴۇشىن 5 مىڭ تەڭگە الامىن.

- نەگە ەلىمىزدە ەرلى زايىپتىلار وتباسى پسيحولوگىنىڭ كومەگىنە كوپ جۇگىنبەيدى؟

- بىرىنشىدەن قازاقستاندا وتباسى پسيحولوگتارى از. ەكىنشىدەن، ەرلى-زايىپتىلار ىشتەگى ماسەلەنى سىرتقا جايعىسى كەلمەيدى.
ۇشىنشىدەن، پسيحولوگقا وقۋ دا ارزان ەمەس. مىسالى، مەن اقش-تىڭ تانىمال پسيحولوگى، پسيحوتەراپەۆ ستيۆەن گيلليگەن مەن روبەرت ديلتستار ٴدارىس الۋ ٴۇشىن رەسەيگە باردىم. ول ٴۇشىن ٴوز قالتامنان شامامەن 1 ملن تەڭگە جۇمسادىم.
تورتىنشىدەن، وتاندىق پسيحولوگتاردىڭ جالاقىسى وتە تومەن. ولار 40 – 45 مىڭ تەڭگە كولەمىندە تابىس تابادى. ال ەڭ جوعارعى جالاقى – 65 مىڭ تەڭگە.
بەسىنشىدەن، قازاقستاندا پسيحولوگتاردى ساپالى وقىتاتىن وقۋ ورنى از. مەن وتباسىلارعا كەڭەس بەرەتىن پسيحولوگتار جايىندا ايتىپ تۇرمىن.
سونىمەن قاتار، ٴبىز وتباسىنداعى تۋىنداعان ماسەلەنى پسيحولوگپەن شەشىپ تاستاعىمىز كەلەدى. ياعني بىردەن ناتيجە بولعاندىعىن قالايمىز. الايدا پسيحولوگپەن كەزدەسۋدەن كەيىن بىردەن ناتيجە بولمايدى.

- گۇلشات جامەلقىزى، سوڭعى سۇراق. باقىتتى وتباسى قۇرۋ ٴۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ وتباسىن قۇرعىسى كەلىپ جۇرگەن جاستارعا ٴوز كەڭەسىڭىزدى بەرسەڭىز.

- ەكى جۇپ قيىن ساتتەردە بىر-بىرىنە كومەك قولىن سوزىپ، شىدامدىلىق تانىتسا، قولداۋ بىلدىرسە بۇل دا باقىت. ەڭ ماڭىزدىسى ەكى جاستىڭ اراسىندا سەزىم، اقىل، سەنىم مەن تۇسىنىستىك بولۋى كەرەك. باقىت دەگەنىمىز وتباسىنىڭ بىرلىگى عوي. ونى قاستەرلەي بىلگەن ٴجون.

سۇقباتىڭىزعا راقمەت!


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي