BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

سالافيلەردىڭ تانىم-تۇسىنىگى قازاقتىڭ تابيعاتىنا مۇلدە كەراعار

ٴقازىر كوپتەگەن ٴدىنتانۋشىلار مەن عالىمدار، ساياساتتانىشۋلار مەن جۋرناليستەر ەلىمىزدە ٴسالافيزمدى ناسيحاتتاپ جۇرگەن سايتتاردىڭ كەدەرگىسىز ٴارى باقىلاۋسىز جۇمىس ىستەۋىنە الاڭداۋشىلىعىن ٴبىلدىرىپ، ولاردى شەكتەۋ قاجەتتىگىن كوتەرىپ جۇرگەنى بەلگىلى. ٴبىز بۇل وزەكتى ماسەلە توڭىرەگىندە تاۋەلسىز قازاق ٴدىني جۋرناليس­تيكاسىنىڭ ارداگەرى، «يمان» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى وڭعار قاجى ومىربەكپەن سۇحباتتاسقان ەدىك.

– البەتتە، سول ٴدىنتانۋشىلار مەن عا­لىمداردىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۇسىنەمىن ٴارى تىيىم سالۋ قاجەت دەگەن پىكىرلەرىن قول­دايمىن، – دەپ باستادى اڭگىمەسىن وڭعار ومىربەك: – سەبەبى قازاق ۇلت بولىپ ۇيىس­قالى بەرى مۇسىلمان. ونىڭ ىشىندە ٴبىر عانا حانافي ٴمازھابى مەن ٴماتۋريدي اقيداسىن ۇستانعان. سول ۇستانىمنىڭ ارقاسىندا عانا قازاقستان مەن ورتا ازيادا سان عاسىردان بەرى ٴدىني الاۋىزدىق ورىن الماعان. ەندى تاۋەلسىزدىگىمىز باياندى ٴارى حالقىمىزدىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعى بەرىك، يمانى كامىل، ٴدىنىمىز ودان ٴارى نىعايا ٴتۇسسىن دەسەك، وعان سىزات تۇرماق، كۇمان تۋعىزاتىن اعىمدار مەن توپتارعا جول بەرمەۋگە ٴتيىسپىز. مۇنى ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى دە تالاپ ەتەدى.
– وزدەرىن العاشقى سالافتارمەن باي­لانىستىرىپ جۇرگەن سالافيلەردەن كەلەتىن قاۋىپ-قاتەر قانداي؟
– سالافيلەردىڭ تانىم-تۇسىنىگى قازاق حالقىنىڭ سان عاسىرلاردان بەرى قالىپ­تاسقان مۇسىلماندىق تۇسىنىگىنە مۇلدە كە­راعار. ولاردىڭ سەنىم تۇعىرناماسىندا جالپى قازاقشىلىققا، ەلدىككە، وتانشىل­دىققا ورىن جوق. بۇلاردى ٴوز تامىرىنان جەرىنگەن ٴدىني كوسموپوليتتەر دەۋگە بولا­-دى. حالقىمىزدا قالىپتاسقان، ٴتۇبى مۇسىل­مانشىلىقتان ٴوربيتىن اتا-انانى قادىرلەۋ، ۇلكەندى سىيلاۋ، ٴوزارا تۇسىنىستىك، ىنتىماق، بيازىلىق، سىپايىلىق سياقتى اسىل قا­سيەت­تەردى مانسۇق ەتەدى. سوندىقتان دا سا­لافيلىك – قازاق ۇلتىنىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ ٴۇشىن وت الا كەلگەن اسا قاتەرلى ٴدىني اعىم. بۇلاردىڭ ۇستانىمدارى شىنايى مۇ­سىلمانشىلىقپەن دە، ٴداستۇرلى قازا­قى­لىقپەن دە سايكەسپەيدى.
– بۇل تەرىس سايتتار حالىققا قانشالىق­تى ىقپال ەتە الادى؟
– عالامتوردا الۋان ٴتۇرلى پىكىرلەرگە جول بەرىلگەن. سولاردىڭ ىشىندەگى قازىرگى قازاق جاستارىنا ەڭ ٴقاۋىپتىسى – وسى تەرىس اعىم­داردىڭ ۇگىت-ناسيحاتى.
اسىل ٴدىنىمىزدى سول سايتتاردان ۇيرەنگەن جاستارىمىز سالافيلەردىڭ قاتارىن تو­­لىقتىرىپ، مەشىتتە نامازدى سولاردىڭ ۇستا­­نى­مىمەن وقيدى. يمامداردىڭ ەمەس، ۇيالى تە­لەفوننان ٴوز شەيحسىماقتارىنىڭ ۋاعىزىن تىڭدايدى.
– جالپى، ٴدىني باسقارما ٴدىن تاقى­رى­بىندا اقپارات تاراتاتىن باق-تاردى قان­شالىقتى قاداعالاۋعا قاۋقارلى؟
– ٴدىني باسقارما – قوعامدىق ۇيىم. ونىڭ تۇراقتى ٴتۇسىمدى بيۋدجەتى، قارجىلىق مۇمكىندىگى، زاڭدىق قاداعالاۋ قۇقىعى جوق. سوندىقتان تەك ۇسىنىستار مەن تىلەكتەردى جەتكىزۋمەن شەكتەلەدى. دەگەنمەن، باسقارما تاراپىنان ٴدىني تاقىرىپقا قالام تارتىپ جۇرگەن تىلشىلەردىڭ باسىن قوسىپ جيىن­دا­رىن وتكىزىپ تۇرۋ، ولارعا دۇرىس ٴدىني تۇسىنىك­تى ناسيحاتتاۋدا باعىت-باعدار، كەڭەس بەرۋ شارالارى ۇيىمداستىرىلۋدا. جالپى ٴار ٴىستى سول سالانىڭ ٴوز مامانىنا تاپسىرعان ٴجون. سوندىقتان دا مۇسىلمانشىلىق با­عىتتاعى ٴدىني اقپاراتتاردىڭ انىق-قانى­عىن ٴدوپ باسىپ ايتىپ بەرە الاتىن ەلىمىزدەگى بىردەن-بىر مەكەمە – ٴدىني باسقارما.
– ٴبىزدىڭ ٴمازھابىمىزعا قارسى اقپارات­تار قانشالىقتى ٴجيى جاريالانادى؟
– جات اعىمدار اتا-بابامىزدىڭ ٴتول ٴمازھابى – ٴابۋ حانيفا جولى مەن ما­تۋ­ريديلىك ٴدىني تانىم مەكتەبىنە قارسى جانە دە قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتا­رىنا قارسى ۇزدىكسىز ۇگىت جۇرگىزىپ كەلەدى دە­سەك، اسىرا ايتپاعان بولارمىز. ونىڭ دالەلى – سوڭعى ۋاقىتتارى اتا-اناسىن، اعايىن-تۋىسىن «كاپىر»، «ٴدىنسىز» دەپ ايىپتاپ، ٴوز قۇ­دىعىنان جەرىگەن جارتىباس ٴدىندارسى­ماقتاردىڭ كوبەيۋى. بۇلاردىڭ بارلىعى­-نىڭ تانىمى ٴبىر. ولار ۋاحابيلىك، سالافي­لىك كەرىتارتپا يدەولوگيانىڭ جان­دايشاپتارى.
– قاراپايىم حالىقتىڭ ٴدىني ساۋاتى جوعارى بولماعان سوڭ، تەرىس سايتتاردان دا اقپارات الادى. تەرىس پيعىلدى سايتتاردى قالاي تانۋعا بولادى؟ ولاردىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟
– ٴقازىر ەلىمىزدە تەرىس پيعىلدى سايت­تاردىڭ ٴبىرازى بۇعاتتالعان. دەي تۇرعان­-مەن، كەيبىر سايتتار ٴالى دە جۇمىس جاساپ تۇر. جات اعىمداردىڭ سايتتارى نەگىزىنەن ٴوز ۋاعىز­شىلارىنىڭ، شەتەلدىك ۇگىتشىلەردىڭ دارىستەرىن عانا ناسيحاتتايدى. قازاق­ستان­داعى ون ەكى ميلليوننان استام مۇسىلمان­داردىڭ باسىن قوسىپ وتىرعان ٴدىني باس­قارمانىڭ ۇستانعان باعىتىنا ۇزىلدى-كەسىلدى قارسى. سولاردىڭ سايتتارىندا ٴدىني باس­قار­مانىڭ يمامدارى مەن ۇستازدارىنىڭ ۋاعىزدارىنا جول جابىق. ولار قازاق قو­عا­مىندا قالىپتاسقان جايتپەن مۇلدە ساناس­پايدى. بۇلىككە الىپ باراتىن ۇگىتتەرىن جال­­عاستىرادى، ۇلتتىق ٴارى ٴدىني ەرەكشە­لىكتەرگە توزىمسىزدىكپەن قاراپ، ٴتۇبى قاقتى­عىسقا، الاۋىزدىققا ۇلاستىراتىن، قوعامى­مىز ٴۇشىن اسا قاتەرلى تەرىس پيعىلدى ۋاعىز­دار جۇرگىزەدى.
عالامتوردا سالافيلىكتى اشىقتان-اشىق ناسيحاتتاپ، سولاردىڭ سويىلىن سوعاتىن مىنا سايتتار ٴالى جۇمىس جاساپ تۇر: www.sun­napress.kz، www.islamic.kz، www.abu­ha­nifa.kz ، http://www.shyn.kz/ ، http://anti-ir­hab.kz/ ،
سول سياقتى الەۋمەتتىك جەلىدە سالا­فيلىكتى قولداپ، ۇزدىكسىز ناسيحاتتاپ وتى­راتىن ٴارى باسقالارعا دا ىقپال ەتەتىن بەل­سەندىلەرى دە بار. سولاردىڭ ٴبىرى ٴارى بەلسەن­دى ٴسالافيت قانداسىمىز الماتىدا بولعان سوڭعى قانقۇيلى وقيعانىڭ سالافيتتەرگە ەشبىر قاتىسى جوقتىعىن، ونى كۇشتىك قۇ­رىلىمدار وزدەرى ويلاپ تاپقاندىعىن اي­تىپ، بەينەتاسپا جاريالادى. (http://abai.kz/post/view؟id=8920)
– باس ٴمۇفتي ٴدىني سالادا «اقپاراتتىق سوعىس» ٴجۇرىپ جاتقانىنان حاباردار ما؟ ونىڭ ۇستانىمى قانداي؟
– باس ٴمۇفتي جالپى اقپارات سالاسىن، مەرزىمدى باق-تى ۇزبەي قاداعالاپ وتىرا­-دى. وعان ٴوزىمىز كۋامىز. اسىل دىنىمىزگە كۇيە جاعاتىن جالعان اقپاراتتاردىڭ الدىن الۋعا ەرەكشە ٴمان بەرەدى. سونىمەن قاتار تەرىس اعىمداردىڭ جۇگەنسىز ارەكەتتەرىن اۋىزدىقتاۋعا دا كۇش سالۋدا. بۇرمالانعان مالىمەتتەردى تۇزەتۋگە تىرىسادى. باس ٴمۇفتي باستاعان قازاقستان مۇسىلماندارى ٴدىني باسقارماسىنىڭ ٴبىرتۇتاس ۇستانىمى – قازاق جەرىندە قالىپتاسقان ٴداستۇرلى ٴدىني مەك­تەپتەردى، ٴمازھابىمىزدى تۇعىرلاۋ، نى­عاي­تۋ. جات اعىمداردىڭ تەرىس ۋاعىزدارىنا قارسى تۇرۋ ٴۇشىن ۇگىت-ناسيحات سالاسىندا دۇرىس ٴدىني دارىستەرمەن بىرگە حالقىمىز­-دىڭ يگى داستۇرلەرى مەن قۇندىلىقتارىن قاتار ناسيحاتتاۋ قولعا الىنعان.
– بايقاۋىمىزشا، ٴقازىر اقپارات سالا­سىندا سالافيتتەر، گۇلەنشىلەر مەن يسما­تۋللاشىلار (زىكىرشىلەر) اسا بەلسەندى. الەۋ­مەتتىك جەلىلەر مەن سايتتاردا وتىرىپ ٴوزارا قىرقىسادى. قازاقتى ٴبولىپ وتىرعان مۇنداي كەرىتارتپالىقتاردى قالاي تۇبەگەيلى شەشۋ­-گە بولادى؟
– اتالعان توپتار قازاق ەلىندە تاۋەل­سىزدىك العاننان كەيىن پايدا بولعان اعىم­دار. ياعني، ولار بۇرىن بولماعان، ٴدىني ۋاعىز-ناسيحاتتىڭ كەمشىن تۇسىندا قاۋلاپ كەتكەن. ٴقازىر ٴدىني باسقارما ٴوزىمىزدىڭ ٴتول ٴمازھابىمىزدى جەرگىلىكتى جەردىڭ ىڭعايى­نا قاراي ادەت-عۇرىپ پەن قالىپتاسقان جاع­دايدى ەسكەرە وتىرىپ، ۋاعىز جۇرگىزۋدى مىق­تاپ قولعا الدى. ناتيجەسىندە، اناعان دا، مىناعان دا بۇرا تارتپايتىن ۋاعىزشىلار پايدا بولدى. ەندى جاستار، مۇسىلمان جا­ماعاتى ٴدىني باسقارمانىڭ بەكىتكەن ۋاعىز­شىلارىنىڭ ۋاعىزدارىن تىڭداۋعا ويىس­-تى. ٴدىني الاۋىزدىقتىڭ الدىن الۋدىڭ بىر­دەن-بىر جولى – مەملەكەت تاراپىنان موي­ىندالعان ەل مۇسىلماندارىنىڭ جال­عىز ٴدىني ۇيىمى – ٴمۇفتياتتىڭ ۇگىت-ناسي­حاتىنا قۇلاق اسۋ. ٴدىني باسقارمادا ٴدىننىڭ ٴتۇرلى سالاسىنىڭ بىلگىر ماماندار توبى قىزمەت ەتۋدە.
– ٴدىن تاقىرىبىندا اقپارات تاراتاتىن باق-تاردى ٴدىني باسقارمانىڭ ٴدىني ساراپ­تاما بولىمدەرىنە تاۋەلدى ەتۋ قاجەت پە؟
– قازاقستان – دەموكراتيالىق زايىر­لى مەملەكەت. سوندىقتان ٴقايسىبىر ادام­نىڭ پىكىر ەركىندىگىنە شەكتەۋ قويۋ قيىن. دە­گەنمەن، ٴدىن تاقىرىبىنداعى جازىلىپ ٴارى بەرىلىپ جاتقان اقپاراتتاردى ٴدىني باس­قارمانىڭ ساراپتاماسىنان وتكىزگەن دە دۇرىس پا دەيمىز. سەبەبى، اسىرەسە، الەۋمەتتىك جەلىدە ٴدىني باسقارمانى ٴجون-جوسىقسىز ايىپتاپ، تەرىس اعىمنىڭ سويىلىن سوعا­تىندار كوبەيدى. ٴدىني باسقارمانىڭ عا­لامتور ٴبولىمى ولاردىڭ ٴبىرازىن بىلەدى، ٴارى ولاردىڭ توپتارىنان دا حاباردار. بۇيرەك­تەن سيراق شىعاراتىن سونداي توپتاردى شەكتەۋ قاجەت پە دەگەن وي تۋادى. ايتپەسە، كۇنى بويى عالامتوردا وتىراتىن سارىاۋىز بالاڭ جاسوسپىرىمدەر سالافيلەردىڭ جەتە­گىنە ەرىكسىز ەرىپ كەتىپ جاتىر. ول ٴدىني ماع­لۇماتتاردىڭ ٴوزىمىزدىڭ ٴتول ٴمازھابىمىزعا، ٴداستۇرلى ٴدىني تانىمىمىزعا سايكەستىگىن اجى­راتىپ بەرە الاتىن ماماندارىمىز، يمامدارىمىز بار.
– سالافيزمگە بەرىلىپ، كەيىن تازا يسلام­-عا ورالعان 800-دەن استام ازاماتتىڭ بارىن بىلەمىز. بۇل تەك ٴبىر جىلدىڭ جەتىستىگى ەكەن. بۇل باعىتتا ٴدىني باسقارما تاراپىنان تاعى قانداي شارالار ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر؟
– قۇدايعا شۇكىر، ٴقازىر اداسقانىن ٴتۇسىنىپ، ورتامىزعا قايتا ورالىپ جاتقان باۋىرلارىمىز دا بارشىلىق. بۇل دا بولسا ٴمۇفتيات تاراپىنان جاسالعان قاجىرلى ەڭبەكتىڭ جەمىسى. ٴدىني باسقارما ٴوزىنىڭ قار­جىلىق جانە اقپاراتتىق مۇمكىندىگىنىڭ شەك­تەۋلىگىنە قاراماستان، بۇل باعىتتا كوپ­تەگەن شارالار جاساپ جاتىر. سونىڭ بىردەن- ٴبىر مىسالى باسقارما تاراپىنان قۇرىلعان رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق-ناسيحات توبى (رانت) جانە جەرگىلىكتى وكىلدىكتەردىڭ جانى­نان ۇيىمداستىرىلاتىن جەرگىلىكتى اقپاراتتىق-ناسيحات توپتارى (جانت). بۇل توپتاردىڭ قۇرامىندا ەلىمىزگە بەلگىلى ٴدىن ماماندارى، يمامدار، تەولوگتار، ساراپ­شىلار بار. ولار ەل اۋماعىندا ٴتۇرلى كەز­دەسۋلەر وتكىزىپ، دۇرىس ٴدىني قۇندىلىقتار­-دى ۋاعىزدايدى، جاستاردىڭ ارانداپ قال­­ماۋى ٴۇشىن ولارعا جات اعىمداردىڭ قاۋىپ-قاتەرلەرىنىڭ جاي-جاپسارىن ايتىپ بەرەدى. جەرگىلىكتى اكىمشىلىك ورىندارىمەن كەلىسە وتىرىپ، وقۋ ورىندارىندا، مەكەمەلەردە، ۇيىمداردا ٴتۇرلى سالالاردىڭ وكىلدەرىمەن جولىعىپ، كەلەلى اڭگىمە وتكىزەدى، ولاردى تولعاندىراتىن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەدى. وزەكتى ماسەلەلەردى تالداپ، شەشىمىن دە ايتادى.
سونىمەن قاتار، ٴدىني باسقارما اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ۇگىت-ناسيحاتىن كۇشەي­تىپ كەلەدى. باسقارمانىڭ ٴوز ٴباسپاسوز قىز­مەتى، مەرزىمدى باسىلىمدارى بار. عالام­توردا دا ٴدىني باسقارماعا قاراستى ونداعان سايتتار («muftyat.kz»، «muslim.kz»، «islam.kz»، «azan.kz» ت.ب.) تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى.
– قمدب جانىنان شىعاتىن «يسلام جانە وركەنيەت» گازەتى مەن «يمان» جۋرنالى­نا جازىلۋ بارىسى قالاي؟
– قۇدايعا شۇكىر، بۇل ەكى باسىلىمنىڭ دا ٴوز وقىرمانى بار. جىل ساناپ تارالىمى دا ٴوسۋ ۇستىندە. گازەتتىڭ تارالىمى 50 مىڭ دانادان اسسا، ال «يمان» جۋرنالى 20 مىڭعا جۋىقتادى. حالقىمىز اتا-بابامىزدىڭ اسىل دىنىنە جاپپاي بەت بۇرىپ جاتقانىنا قاراپ، ٴدىني باسقارمانىڭ ٴتول باسىلىمى­نىڭ تارالىمى مۇنان الدەقايدا وسە تۇسە­تىنىنە سەنەمىن.
– سۇحباتىڭىزعا راقمەت!
اڭگىمەلەسكەن
كامشات تاسبولات

ايقىن


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

سسىلكي پو تەمە:
كوممەنتاريي