BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

نۇرلان قۇلمانوۆ: قازاقستاندا ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ كەنجەلەپ تۇر ەكسكليۋزيۆ

ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ – بۇگىندە وزىندىك ٴبىر ۇلكەن سالا. ونىڭ ىشىندە ادام كاپيتالى قازىرگى زامانعى ٴبىلىم ەكونوميكاسىندا اسا ماڭىزدى بيزنەس-اكتيۆكە اينالىپ وتىر. وسى ورايدا، ٴبىز بۇگىن «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسى بويىنشا ۇلىبريتانيادا ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ ماماندىعى بويىنشا ٴبىلىم الىپ، سول سالانىڭ مامانى اتانعان نۇرلان قۇلمانوۆپەن ەلىمىزدەگى ادام كاپيتالى تۋرالى ٴسوز ەتەمىز.

– نۇرلان، ٴسىز «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسىنىڭ ستيپەندياتىسىز. بۇگىندە ادام كاپيتالى سالاسىندا بىرنەشە جىلدان بەرى زەرتتەۋمەن اينالىسىپ جۇرگەنىڭىزدى بىلەمىز. نەگە وسى سالاعا دەن قويۋدى شەشتىڭىز؟

– العاشقىدا، مالايزيدا ٴتىل كۋرسىن وقىپ جۇرگەنىمدە، وسى ٴبىر سالاعا اۋەسىم اۋا باستادى. سول ەلدىڭ مادەنيەتىمەن، ادەت-عۇرىپتارى مەن باسقارۋ جۇيەسىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك الدىم. تابىستى ەكونوميكالاردىڭ باستى كىلتى نەدە ەكەندىگىن ٴبىلىپ، تانۋعا تىرىستىم. كەيىن، ۇلىبريتانياعا وقۋعا تاپسىرىپ 2015 جىلى ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ ماماندىعى بويىنشا ماگيستر دارەجەسىن الدىم. قازىرگى تاڭدا، ٴ28-شى بۇكىلالەمدىك قىسقى ۋنيۆەرسيادا ديرەكسياسىندا ەرىكتىلەرمەن جۇمىس جونىندەگى دەپارتامەنت جەتەكشىسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارۋدامىن.

– بۇگىن ەلىمىز ٴۇشىن كوكەيتەستى سۇراقتاردىڭ ٴبىرى ول جاستاردىڭ ٴبىلىم دەڭگەيى جانە ونىڭ ساپاسى. سەبەبى ەكونوميكانىڭ قارىشتاپ دامۋىنىڭ بىردەن-بىر قوزعاۋشى كۇشى - بىلىكتى ماماندار، سولاي ەمەس پە؟

يا، دۇرىس ايتاسىز، بۇگىنگى تاڭدا، پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ كوپشىلىگىندە ٴبىلىم، عىلىم ساپاسى كۇردەلى ماسەلەگە بولىپ وتىر. پايدالى قازبالاردى ٴوندىرىپ، ساتۋ ەكونوميكانىڭ نەگىزگى پايدا كوزىنە اينالعان. ەكونوميكانىڭ شيكىزات كوزىن وندىرۋگە تاۋەلدىلىگى، ەلدەگى جوعارى بىلىكتى مامانعا دەگەن سۇرانىستىڭ تومەن بولۋىنا اكەلەدى. سەبەبى شيكىزات وندىرۋگە باعىتتالعان ەكونوميكا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزگەنىمەندە، يننوۆاسيالىق ٴوندىرىس سالالارىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتپەيدى. سايكەسىنشە، جوعارى بىلىكتى ماماندارعا دەگەن سۇرانىسى ٴبىر قالىپتى بولادى. ەسەسىنە الەم كۇندە وزگەرىپ وتىر. شاعىن ەلدەر جاڭا تەحنولوگيالاردى شەتەلگە ەكسپورتتاۋ ارقىلى ەكونوميكاسىن دامىتىپ، حالقىنىڭ ٴال-اۋقاتىن ارتتىرۋدا.

مىسالى، ادام كاپيتالىن الەمدە جاقسى پايدالانىپ وتىرعان ەلدەر دەپ دانيا، شۆەسيا، سينگاپۋر، يزرايلدى ايتا الامىز. ولار قازبا بايلىقسىز-اق الەم ەلدەرىن جاڭا تەحنولوگيالارمەن قامتىپ وتىر. بارلىعى دا حالىق سانى جاعىنان شاعىن ەلدەر. شۆەسيا ەلدەگى قوقىستىڭ 99 پايىزىن ٴوزى قايتا قورىتىپ، كورشى ەلدەردىڭ قوقىسىن ٴوندىرۋ ارقىلى، دايىن ٴونىم جانە تىكەلەي قارجىلاي پايدا الىپ وتىر. الەمدەگى اسكەري سالا، نانو-تەحنولوگيالاردى دامىتۋ بويىنشا يزرايل، دانيا، سينگاپۋر سىندى ەلدەر كوشباستاپ كەلەدى. قازاقستاندى حالىق سانىمەن قارايتىن بولسا، شاعىن ەلدەر قاتارىندامىز. ٴقازىردىڭ وزىندە، شەتەلدە ٴبىلىم العان «بولاشاقتىقتارمەن» قاتار، ٴارتۇرلى شەتەلدىڭ گرانتتارمەن وقىپ كەلگەن ماماندار قازاق جاستارى اراسىندا بارشىلىق. ولارعا كەرەگى ىڭعايلى جاعداي جانە 5-7 جىلعا بەلگىلەنگەن جۇيەلى جۇمىس جوسپار قاجەت.

قازاق بالالارى وتە زەرەك جانە ٴبىلىمپاز كەلەدى. بۇگىن بىزگە قاجەت نارسە ٴبىلىمدى جاستاردى قولدايتىن كوممەرسيالىق پايدا اكەلۋگە نەگىزدەلگەن قورلار مەن ينستيتۋتتاردى اشۋ. سونداي-اق شەتەلدىك كومپانيالار وتانداستارىمىزدى جاڭا تەحنولوگيالارعا ۇيرەتۋگە مۇددەلى بولۋلارى كەرەك. مىسالى، مالايزيا ۇكىمەتى ارنايى قابىلدانعان باعدارلاما بويىنشا ەلدەگى شەتەلدىك كومپانيادا ىستەيتىن جەرگىلىكتى مامانداردى وقىتىپ، ترەنيگتەردەن وتكەزەتىن بولسا، مەملەكەت تاراپىنان جەڭىلدىكتەر جاسايدى.

– ادام كاپيتالىن ەلىمىزدە قانشالىقتى ٴتيىمدى دامىتىپ، قولدانۋدامىز؟

وكىنىشكە وراي، قازاقستاندا ەڭبەك ەففەكتيۆتىلىگى مەن جۇمىسكەر ونىمدىلىگىنە ۇلكەن ٴمان بەرىلە بەرمەيدى. باسەكەلەستىك ارتىقشىلىقتىڭ باستى نەگىزگى كۇشى ٴدالى وسى – جۇمىسكەر ونىمدىلىگىنىڭ جوعارلىعى. ادام كاپيتالى جوعارلاعان سايىن، ٴونىمدى شىعارۋ باعاسى ارزانداي تۇسەدى. كوپشىلىك كومپانيالار باسشىلاردى عانا دايارلىقتان وتكىزىپ جاتادى. الايدا، نەگىزگى جۇمىستى جاسايتىن قاتارداعى مامانداردى وقىتىپ، ولاردىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ارتتا قالۋدا. بۇل ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنا ٴتان قۇبىلىس دەپ ايتۋعا بولادى.

– ال وندىرىستەن وزگە قانداي سالادا جاپپاي حالىقتىڭ ساۋاتىن اشۋعا بولادى؟

ەڭ باستىسى، حالقىمىزدىڭ قارجىلىق ساۋاتىن اشۋىمىز قاجەت. ۇستى-ۇستىنە كرەديت الىپ تولەي الماي وتىرۋدىڭ باستى سەبەبى وسىدان دەپ بىلەمىن. كۇندەلىكتى پايدا تابۋ ٴۇشىن قارجى بيرجاسىندا ويناۋدى ۇيرەتۋ كەرەك. بۇل سالادا شاعىن كاپيتالمەن دە باستاۋعا بولادى. ارينە، بارلىق وتانداسىمىز ۋوررەن باففەت سىندى قارجىگەر بولماسا دا، ازىن-اۋلاق اقشا جاساۋعا مۇمكىندىك بار.

– الەمدە وزگە ەلدەر ادام كاپيتالىن قالاي دامىتىپ، قولدانۋدا؟

– سۇراعىم قىزىق بولىپ كورىنۋى مۇمكىن، ٴبىراق شەت ٴتىلدى ٴبىلۋدىڭ زيانى بار ما؟ ازاماتتارى بارىنشا بىلىكتى بولعان سايىن، ەلدىڭ باسەكەلەستىك دەڭگەي كوتەرىلەتىندىگى ٴسوزسىز. الەمدە جۇمىس جاساۋعا ەڭ تارتىمدى ەلدەر اعىلشىن ٴتىلدى ەلدەر. اقش، كانادا، ۇلىبريتانيا سىندى ەلدەر الەمنىڭ ەڭ مىقتى، دارىندى دەگەن تۇلعالار اراسىنان تاڭداۋ جاساي الادى.ول ٴۇشىن بۇل ەلدەردە مەملەكەتتىك ستراتەگيا قابىلدانعان. جىل سايىن ىشكى نارىق سۇرانىسىنا سايكەس سۇرانىسقا يە ماماندىقتار ٴتىزىمى كەڭەيىپ نەمەسە قىسقارىپ وتىرادى. اسىرەسە مەديسينا، ينجەنيريگ، يت سالاسىندا الەم بويىنشا سۇرانىسقا يە ماماندىقتار. الەمدىڭ دەڭگەيدە وتاندىق مامانداردىڭ باسەكەگە قابىلەتىنىڭ تومەندىگى شەت ٴتىلىن، نەگىزىنەن اعىلشىن ٴتىلىن بىلمەۋىندە جاتىر. بۇگىندە اعىلشىن lingua franca الەمدىك تىلگە اينالدى. ونى ٴبىلۋ كەز-كەلگەن ماماننىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن كوتەرەدى.

– سۇراعىم قىزىق بولىپ كورىنۋى مۇمكىن، ٴبىراق شەتەل ٴتىلىن ٴبىلۋدىڭ زيانى بار ما؟

ٴتىل بۇل جاڭا دۇنيە ەسىگىن اشاتىن كىلت. سوندىقتان تۇلعا ٴۇشىن ەشقانداي زيان كورىپ تۇرعانىم جوق. دەگەنمەن، مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قارايتىن بولساق، شەت ٴتىلدى جاقسى مەڭگەرگەن وتانداسىمىز، جوعارى جالاقى ٴۇشىن ەلدەن جىراعا كەتىپ قالۋى مۇمكىن. ال قازاقستاندا، نەيروحيرۋرگيا، ترانسپلانتولوگيا نەمەسە يت سىندى سالالارداعى ماماندار ونسىز دا ازشىلىق. وسىلايشا، سىرتقى ەڭبەك نارىعىنىڭ ىقپال ناتيجەسىندە، ٴوز ماماندارىمىزدان ايىرىلامىز. ارينە، ادامدى ۇنەمى تەجەپ وترۋعا بولمايدى. سۇرانىسقا يە جوعارى بىلىكتى مامانداردى مەملەكەتتىك دارەجەدە قولداۋ جانە ىنتالادىرۋ قاجەت. بىلىكتى ماماندى ۇستاپ قالۋدىڭ بىردەن-بىر جولى وسى عانا دەپ بىلەمىن. بۇگىندە پورتۋگاليا، شىعىس ەۋروپا ەلدەرى مەديسينا ماماندارىنا تاپشى. مۇنىڭ سەبەبى ەۋرووداققا مۇشە ەلدەر ازاماتتارىنىڭ ورتاق ەڭبەك ەتۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ پايدا بولۋىندا. ۇلىبريتانيا، گەرمانيا جالدامالى ەميگرانتتار ارقىلى ەڭبەك نارىعىنداعى تاپشىلىقتى جاۋىپ وتىر.

– وتاندىق كومپانيالاردا ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ جانە دامىتۋ قالاي جۇرگىزىلۋدە؟

– سۇراعىم قىزىق بولىپ كورىنۋى مۇمكىن، ٴبىراق شەت ٴتىلدى ٴبىلۋدىڭ زيانى بار ما؟ وكىنىشكە وراي، قازاقستاندا ارب ٴالى دە بولسا كەنجەلەپ تۇر. قازاقستاندا ادام كاپيتالىن دامىتۋ باعدارلاماسى بولعانىمەن دە، ول ٴالى جۇيەلى جۇمىس رەتىندە ناتيجەسىن كورسەتە الماي جاتىر. نەگىزىنەن ارب وتاندىق ٴىرى كومپانيالاردا قولدانىلۋدا. بىلۋىمشە، bi-گرۋپپ، «قازاتومپروم» سىندى ٴىرى كومپانيالاردا ارب جۇيەلى جولعا قويىلان. الايدا، ول شاعىن مىسال عانا. كوپشىلىك كومپانيالار ادەتتە اربنى قولدانا بەرمەيدى. كادر ٴبولىمىنىڭ فۋنكسيالارىن جاساۋمەن اينالىسادى. اربنى كوپشىلىك قوسىمشا شىعىن اكەلەدى دەگەن ويدى ۇستانادى. الايدا، شىن مانىندە بىلىكتى ماماندى دايارلاۋ، ٴونىم ساپاسى مەن باعاسىن ارزانداتۋعا ىقپال ەتەتىن بىدەن ٴبىر سەبەپ.

– ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ ماماندىعى قازاقستاندا وقىتىلادى ما ؟

الماتىداعى ماب - almau ۋنيۆەرسيتەتىندە hr ماماندىعىن دايىندايدى دەپ ەستىگەم. اتاپ وتكەندەي، بۇل جاڭا تەرمين، hr ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپ ماماندىعىمدى ايتاتىن بولسام، كوپكە دەيىن تۇسىندىرۋگە تۋرا كەلەدى. دارىگەر، ينجەنەر ماماندىقتارى سىندى كوپشىلىكپەن تەز قابىلدانا بەرمەيدى.

– وقۋ ۇلىبريتانيادا قيىندىققا سوقتى ما؟

اشىعىن ايتسام، ۇلىبريتانيادا تەستىك جۇيە قولدانىلمايدى. بارلىعىن جازباشا تاپسىرۋ قاجەت. 5 سۇراقتىڭ 3-نە 2 ساعات ىشىندە جاۋاپ بەرۋىڭ كەرەك. ويىڭدى اشىق، جەڭىل، دالەلدەر كەلتىرىپ جازۋ قاجەت. قۇتقارعانى، وعان دەيىن جۇمىس بابىمەن قازاقشا، ورىس تۇجىرىمدامالار، باياندامالار، اقپاراتتىق حاتتار جازۋ تاجىريبەم بولدى. سونىڭ ارقاسىندا، جۇيەلى جاۋاپ بەرۋگە كومەكتەستى.

– سوندا، قازاقشا جاقسى جازاتىن ادام، اعىلشىنشا دا جازۋىنا كومەك بەرە مە؟

ارينە كەز كەلگەن ٴتىل كود سەكىلدى، گرامماتيكاسى مەن ٴسوزدى قولدانۋ مادەنيەتىن جاقسى مەڭگەرسەڭىز، وزگە تىلدە جازۋ تۇك قيىندىق تۋدىرمايدى. مۇستافا شوقاي، ٴاليحان بوكەيحان بابالارىمىز سوڭىڭ ايقىن مىسالى بولا الادى.

– نۇرلان، ٴسىز ٴقازىر «2017 جىلعى الماتى قالاسىندا وتەتىن 28 بۇكىلالەمدىك قىسقى ۋنيۆەرسياداعا دايىندىق جانە وتكىزۋ ديرەكسياسى» مق-دا ەرىكتىلەرمەن اينالىساسىز. ولاردى ىرىكتەۋ بارىسىندا، ادام كاپيتالىنىڭ جاستارىمىزدىڭ اراسىندا قانداي دەڭگەيدە ەكەندىگىن كوردىڭىز بە؟

– اتالمىش سپورتتىق جوباعا اتسالىسىپ جاتقانىما قۋانىشتىمىن. ۋنيۆەرسيادا 2017 جىلى ەلىمىزدە وتەتىن ەڭ ايتۋلى سپورتتىق شارا بولماق. بۇل جارىسقا 3000 ەرىكتىنى ىرىكتەۋ جوسپارلانۋدا. نەگىزى ەرىكتىلەردى ىرىكتەۋ، كومپانيا ٴۇشىن قىزمەتكە الۋ پروسەسىنەن وزگەشەلەۋ. سەبەبى ەرىكتى تەگىن، رياسىز كومەك بەرۋ سەزىمىندە قۇرالعان قارىم-قاتىناسقا نەگىزدەلەدى. ال كومپانيا ٴۇشىن جۇمىس جاسايتىن قىزمەتكەر بەلگىلى ٴبىر جۇمىستى ورىنداپ، وعان جاۋاپتى بولادى. ايدىڭ سوڭىندا اقشاسىن سۇرايدى. سوندىقتان دا، بەلگىلى ٴبىر تەحنيكالاردى قولدانۋ كەرەك، تەست وتكىزۋگە بولادى. ەرىكتى بارلىعىن تەگىن جاسايدى. قازاقستاندا ەرىكتىلەردىڭ كوپشىلىگى جاستار، ادەتتە ستۋدەنتتەر بولادى. سوندىقتان دا، جاۋاپكەرشىلىك جاعى ٴسال كەنجەلەۋى مۇمكىن. دەگەنمەن، ولاردا، قاتاڭ ساراپتاۋدان وتەدى. الايدا، قولداناتىن تەحنولوگيالار ٴسال وزگەشەلەۋ بولادى. ۋنيۆەرسيادا وزىندىك سپەسيفيكاسى بار، سونى ەسكەرىپ جاساۋىمىز قاجەت.

– ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ سالاسى بويىنشا ٴدارىس بەرۋ ويىڭىزدا جوق پا؟

– ونداي ويىم بار. جارتى جىلداي، استانادا ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ بويىنشا ٴدارىس وقىدىم. الماتىعا كوشكەلى ۋاقىت تاپشىلىق ەتۋدە. جاڭا ٴبىر سۇراعىڭىزدا جاستاردىڭ ادامي كاپيتالى تۋرالى وي قوزعادىڭىز رەتى وسى جەرگە كەلىپ تۇر. ستۋدەنتتەردەن بايقاعانىم، جاستارىمىز وتە ىزدەنپاز ٴارى ەڭبەكقور. بۇل ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە ماڭىزدى قاسيەتتەردىڭ ٴبىرى.

– وسىناۋ جاڭا سالانى وقىتۋ كەزىندە قانداي قيىندىقتار بولدى؟

– ٴدارىس وقىعان كەزدە، قيىنشىلىق جاعى وقۋلىقتار تاپشىلىعى بولدى. انگليادان قالعان كونسپەكتەرىمدى قولداندىم. وزىمە جازۋعا تۋرا كەلدى.

– ٴوزىڭىز جالپى كىتاپ شىعاراتىن ويىڭىز جوق پا ؟

– نەگىزى كىتاپ شىعارۋ ويىمدا بار. بۇيىرتسا، «ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ. الەمدىك تاجىريبە» دەگەن اتپەن قىركۇيەكتە شىعارۋدى جوسپارلاپ قويدىم. نەگىزى ادام كاپيتالىن دامىتۋ مەن ٴۇشىن اسىرەسە ەرەكشە قىزىق. اسىرەسە وڭىردە دامىتقىم كەلەدى.

- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي