BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

مىرزاباي بورانبايەۆ: قىمىز وندىرۋدە ەۋروپا ٴبىزدىڭ داستۇرىمىزگە باعىنۋى كەرەك ەكسكليۋزيۆ

«م.بورانبايەۆ» شارۋا قوجالىعىنىڭ ديرەكتورى مىرزاباي بورانبايەۆ بقو بوكەي وردا اۋدانى، تەمىر ماسين اۋىلىندا قىمىز وندىرۋمەن اينالىسادى. رەسەيدە وتكەن جىلقى شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىنداردىڭ «بۇكىلرەسەيلىك كورمە-فەستيۆالىندە» ەكى التىن مەدال ۇتقان شارۋاشىلىق باسشىسىمەن قازاقتىڭ قىمىز جاساۋداعى ٴداستۇرلى تەحنولوگياسى جايلى اڭگىمەلەسۋدىڭ ٴساتى تۇسكەن ەدى.

- اڭگىمەنى بىردەن قىمىزدىڭ بابىنان باستاساق...

- مەنىڭ ويىمشا، ٴبىزدىڭ قازاقتىڭ قىمىزى، ول – جول جونەكەي كەلە جاتقان كەز كەلگەن ادامنىڭ جاساپ، ٴىشىپ كەتە بەرەتىن سۋسىنى ەمەس. ونىڭ بابى بولۋى كەرەك.

مىسالى، بيەدەن ساۋىلىپ الىنعان ٴسۇت جارتى ساعاتقا دەيىن – بۇكىل ۆيتاميندەرىن، تابيعي قۇرامىن، تاعامدىق قۇندىلىعىن جويماعان ساۋمال دەپ اتالادى. ودان كەيىن بارىپ ول سۇتكە اينالادى. ارادا ەكى-ۇش كۇن وتكەننەن كەيىن عانا ول اشىپ، قىمىز بولادى. ارينە، قاراپ تۇرىپ اشىعان ٴسۇت پەن ٴپىسىپ، تابيعي تەحنولوگيا ارقىلى كۇبىدە قوزعالىستا اشىعان ٴسۇتتىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي. ال وسى اشىعان بيە ٴسۇتىن، ياعني قىمىزدى، تاي قىمىز، قۇنان قىمىز، دونەن قىمىز، بەستى قىمىز دەپ اشۋ گرادۋسىنا ساي اتاي بەرەدى.

وسى ورايدا ەسكەرتە كەتەتىن ٴبىر جاعداي، ساقتاۋ تەمپەراتۋراسى، قولايلى جاعدايى جاسالسا، قىمىزدىڭ ساقتاۋ مەرزىمى ٴوتىپ كەتەدى دەگەن بولمايدى.

- وسى قىمىز تۇرلەرىنىڭ ىشىندەگى اعزاعا ەڭ پايدالىسى قايسى؟

- ارينە، قىمىز ەتىپ ىشكەن جاقسى. جاڭا ايتقانىمىزداي، ٴوز دەنساۋلىعىڭا، ٴوز تالعامىڭا ساي تاي قىمىز، قۇنان قىمىز، دونەن قىمىز، ٴتىپتى «شۋ اساۋ» ەتىپ ىشۋىڭە دە بولادى. ٴبىراق ادامعا ەڭ پايدالىسى، ٴتىپتى انا سۇتىمەن پارا-پار، انا ٴسۇتىنىڭ بالاماسى رەتىندە ىشۋگە بولاتىنى – ساۋعاننان كەيىنگى جارتى ساعاتتىڭ ىشىندە ىشكەن ساۋمال ەكەن. بۇنى مەن عانا ەمەس، الەم عالىمدارى دالەلدەپ وتىر.

- قازىرگى كەزدە قۇرعاق قىمىز ٴوندىرۋ جاقسى دامىپ كەلەدى، وسىعان قالاي قارايسىز؟

- بۇگىندە عىلىمنىڭ دامۋىنا بايلانىستى ٴار ٴتۇرلى كومەرسيالىق باعىتتا قولدانۋعا بولاتىن تەحنولوگيالار كوپ. سول ارقىلى قىمىز وندىرەتىن بولدى. قۇعاق قىمىز وندىرۋشىلەردىڭ دە قاتارى مولايىپ كەلەدى. ٴبىراق، قىمىزدى كەپتىرۋ ٴۇشىن جوعارى تەمپەراتۋرادا ۇستاۋ كەرەك. ال ونداي كەزدە قىمىزدىڭ قۇرامىنداعى پايدالى زاتتارى جويىلىپ كەتەدى. ارينە، بۇل تۇبەگەيلى پايداسىز بولىپ قالادى دەگەن ٴسوز ەمەس، ٴبىراق بيەنىڭ ەمشەگىنەن شىققان العاشقى ساۋمال كۇيىنەن كوپ وزگەرىسكە ۇشىرايدى، كوپ دارۋىمەنىن جوعالتادى. سوندىقتان ونى ٴتۇرلى حيميالىق قوسپالار ارقىلى كۇيدىرمەي-اق، اتا-بابالارىمىز قالاي پايدالاندى، ٴدال سولاي تابيعي قالپىندا پايدالانعانعا جەتەرى جوق. ادامزاتتىڭ عۇمىرىن ۇزارتۋ ٴۇشىن، ادامزاتتىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋ ٴۇشىن تابيعي قالپىندا پايدالانعان ٴجون.

ول ٴۇشىن ٴبىز باتىس تەحنولوگياسىنا، ەلەكتورتەحنولوگيالارعا جۇگىنبەي، سوناۋ بابالارىمىزدان بەرى كەلە جاتقان ٴداستۇرلى قىمىز دايىنداۋ ٴادىسىن، سول سارا جولىن بەرىك ۇستانۋىمىز كەرەك.

- ٴبىر سوزىڭىزدە، قىمىزدىڭ ساقتاۋ مەرزىمىندە شەكتەۋ جوق دەدىڭىز عوي. سوندا شىنىمەن، قىمىزدى ۇزاق ۋاقىت ساقتاۋعا بولا ما؟

- ٴوزىم بوكەيوردالىقپىن. كەزىندە حان ورداسى اتانعان بوكەي ورداسى 1801 جىلى قۇرىلعان. وندا كىشى ٴجۇزدىڭ ەڭ سوڭعى حانى جاڭگىر حاننىڭ ورداسى بولدى. جاڭگىر حان رەسەي پاتشاسىنا قىمىز دايىنداپ بەرىپ وتىرعان. سول كەزدە جاڭگىر حاننىڭ ساۋىنشىلارى، قىمىز دايىنداۋشىلارى نە باتىستىڭ، نە زاماناۋي تەحنولوگياعا جۇگىنگەن جوق قوي. ولار بايىرعى بابالارىمىزدان قالعان ٴداستۇرلى قىمىز جاساۋ تەحنولوگياسىن پايدالاندى. مىسالى، قىمىزدى تابيعي تۇردە سالقىنداتقان. وعان ەشقانداي زالالسىزداندىرۋ جاساماعان، قالاي دايىندالدى، سولاي ساقتاعان. وعان ٴبىر مىسال، تورعىن وزەنىنىڭ بويىندا (قازىرگى ۆولگوگراد وبلىسى پاللاسوۆكا اۋدانى) جاڭگىر حاننىڭ جايلاۋى بولعان. سول جەردە ۇلكەن جەراستى قامبالارىن ورناتىپ، قابىرعالارىن تۇگەلدەي ەمەنمەن قاپتاپ، ەمەن مەن قابىرعا اراسىنا ٴبىر مەتردەي مۇز تولتىرعان. مۇنداي تابيعي توڭازىتقىشتى كوبىندە قىستا جاساپ، جازدا پايدالانىپ وتىرعان. بۇل توڭازىتقىشتاردا جازدىڭ شىلىڭگىر ىستىعىندا 4 گرادۋسقا دەيىنگى تەمپەراتۋرادا قىمىزدى قانشا جىل ساقتاساڭ دا تۇرا بەرەدى. جانە ٴوزىنىڭ تاعامدىق قۇندىلىعىن، ساپاسىن، قۇرامىن ەشقانداي وزگەرتپەيدى.

ايتپاعىم، قىمىز دەگەن باتىستىڭ كوكا-كولاسى ەمەس، ٴتۇرلى حيميالىق اشىتقىلار قوساتىن سىرا ەمەس، كادىمگى كۇندەلىكتى تۇرمىستا قولداناتىن قازاقتىڭ برەندتىك اسى بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن.

- قىمىز دايىنداۋدىڭ، ونى باپتاۋدىڭ ەڭ نەگىزگى تەحنولوگياسى – ٴپىسۋ مەن ساپىرۋ عوي. وسىعان توقتالساڭىز؟

- قىمىزدى قازاق ساپىرىپ ىشكەن. پىسكەن. ۇزاق ۋاقىت بويى اعاش نە تەرى كۇبىدە، سابادا ۇزدىكسىز پىسەتىن بولعان. سوڭعى كەزدە اينەك كۇبىلەر، تەمىر كۇبىلەر شىعىپ جاتىر. نەگىزى قىمىز تەمىر مەن پلاستماسساعا قۇيىلماۋ كەرەك. ولارمەن قىمىز ارەكەتتەسپەۋ كەرەك. تەك اعاش پەن تەرىدە عانا ساقتالۋى كەرەك. ولاردى ىستاپ، مايلاپ، بابىنا كەلترىپ، سودان بارىپ قولدانعان دۇرىس. ارينە، قىمىز اشىتۋدىڭ بابالاردان كەلە جاتقان ٴوز تەحنولوگياسى بار دەپ وتىرعانىمىز وسى.

- قىمىز ٴپىسۋ دەگەنىمىز نە؟

- قازىرگى زاماناۋي تەحنولوگياعا قاراساق، بارلىق سۋسىندى گازداندىرىپ شىعارادى. ال قىمىزدى ٴپىسىپ، نە ساپىراتىن بولساڭىز ول كوپىرەدى. ياعني بۇل قىمىزدى وتتەگىمەن بايىتۋ. قىمىزدىڭ قۇرامىنداعى وتتەگى مولشەرىن كوبەيتۋ. بۇرىنعى اتا-بابالارىمىز وسى وتتەگىمەن بايىتۋ، قىمىز ساپاسىن جاقسارتۋ بويىنشا قازرگى تەحنولوگيادان ٴبىر كەم ەمەس، تابيعي جولىن ويلاپ تاۋىپ وتىر.

- قىمىزدى كىمدەر ىشەدى؟

- «قىزدى كىم ايتتىرمايدى، قىمىزدى كىم ىشپەيدى» دەسە دە، بۇرىنعى كەزدە قىمىز ەكىنىڭ ٴبىرىنىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن اس ەدى. كولدەنەڭ وتكەن كوك اتتى ىشە بەرەتىن سۋسىن ەمەس. ولاي دەيتىن سەبەبىم، قىمىز ٴىشىپ، سابا ۇستاۋ ٴۇشىن مالدى، جاندى ادام بولۋ كەرەك. «ٴۇش بيە ساۋعان – سەل، ەكى بيە ساۋعان – كەدەيلىكتىڭ بەلگىسى، ٴبىر بيە ساۋعان – قۇداي ٴىسى» دەيتىنى دە سوندىقتان. «سەل» دەپ وتىرعانى – ٴۇش بيەنىڭ قىمىزى تاڭەرتەڭ بار دا، كەشكە جوق، ەكى بيە ساۋۋ كەدەيلىكتىڭ بەلگىسى ەكەنى انىق، ال ٴبىر بيە ساۋعان «قۇداي ٴىسى» دەگەنى – ەمدىك قۋاتىنا، سىرقاتىنا ٴدارى رەتىندە عانا ساۋاتىنىن ايتىپ وتىر. وسىدان-اق، قىمىزدى جىلقىلى بايلار، سىيلى قوناقتار ىشكەن. ۇلكەن داستارحان جايىپ، سارى قىمىزىن ساپىرىپ، قوناعىن كۇتىپ، جولاۋشىسىن اتتاندىرىپ وتىرار بەلدى-بەدەلدى ادامدار ىشكەن سۋسىن بۇل.

- ٴبىر سوزىڭىزدە، «ٴبىز قىمىز جاساۋ بىلاي تۇرسىن، ونى ٴىشۋدىڭ مادەنيەتىن مەڭگەرگەمىز جوق» دەدىڭىز عوي؟

- قازىرگى زاماناۋي تەحنولوگيا بويىنشا، قىمىزدى بوتەلكەگە قۇيۋ كەرەك. سوسىن دۇكەندەرگە ساتىلىمعا شىعارۋ كەرەك. بۇل – ەۋروپالىق ستاندارت دەيدى. ال بىزگە ەۋروپانىڭ ستاندارتىنىڭ نە كەرەگى بار؟ سەبەبى قىمىز ٴوندىرۋدى ويلاپ تاپقان ەۋروپالىقتار ەمەس قوي. سوندىقتان، ولار ٴبىزدىڭ ۇلتتىق داستۇرىمىزگە، ۇلتتىق تەحنولوگيامىزعا باعىنۋى كەرەك. ولار بىزگە قاراپ كوشىن تۇزەسىن.

- ٴدال وسى قىمىز ٴوندىرۋ بويىنشا دەيسىز عوي...

- ٴيا، وسى قىمىز وندىرۋدە قازاق باسقاعا جالتاقتاماۋى كەرەك. انانىڭ ستاندارتى، مىنانىڭ ستاندارتى دەۋگە بولمايدى. سەبەبى قىمىزدى ٴاۋ باستا ٴبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز ويلاپ تاپتى ما، دەمەك بۇل تەك ٴبىزدىڭ تەحنولوگيامەن دايىندالۋى كەرەك. ول قاي ەلگە، قاي مەملەكەتكە بارسا دا، قازاقتىڭ ٴداستۇرلى تەحنولوگياسىنان اجىراماۋى كەرەك. ٴبىز ولاردىڭ كوكا-كولاسى مەن سىراسىنا قاراپ بوتەلكەگە قۇيىپ، (اققالايعا مۇلدە قىمىز قۇيۋعا بولمايدى)، ولارعا قاراپ ٴداستۇرلى تەحنولوگيامىزدان اجىراۋعا بولمايدى. بىزدە ٴبىر قالىپتاسىپ قالعان تۇسىنىك بار، «ەۋروپالىق ستاندارت، ەۋروپالىق ۇلگى» دەگەن. ونىڭ دا ٴوز ورنى بار. ەلەكترونيكا، باسقا دۇنيە جاساۋدا سول ستاندارتقا جۇگىنۋىمىزگە بولاتىن شىعار، ٴبىراق ٴوزىمىزدىڭ كوشپەلىلىك ٴداستۇرىمىزدى دارىپتەۋدە، ۇلتتىق ەرەكشەلىگىمىزدى تانىتاردا، ەۋروپالىقتار بىزدەن ۇيرەنسىن، قىمىزدى قالاي ساقتاۋ كەرەك، قالاي باپتاۋ كەرەك، قالاي ٴىشۋ كەرەك دەگەندى.

قىمىزدى ىشەر الدىندا ساپىرۋ كەرەك، ٴپىسۋىن قاندىرىپ، ۇزاق ٴپىسۋ كەرەك. ونى قانشا كوپ پىسسە، سونشا جاقسى. قۇرامىنداعى وتتەگى بايىعان سايىن، ىشكەن ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا سونشا پايدالى بولادى. اسقازاندى قىجىلداتپايدى، ٴىش وتكىزەدى دەپ الاڭدامايدى. قازىرگى كەزدە قىمىزدى كەز كەلگەن قالا تۇرعىنى ىشە المايدى. سەبەبى، بوتەلكەگە قۇيامىز، دۇكەنگە قويامىز. ۇزاق ۋاقىت قوزعالىسسىز تۇرعاندىقتان قىمىز تۇنىپ، كوك سۋى بەتىنە شىعىپ كەتەدى. ساتىپ العان ادام ونى شايقاپ ٴىشۋى كەرەك. ال ٴبىز بوتەلكەنىڭ سىرتىنا «قاتتى شايقاۋعا بولمايدى» دەپ جازىپ قويامىز. ويتكەنى، قاتتى شايقاساڭ قىمىز اتىلىپ كەتۋى مۇمكىن. ەندى قاراڭىز، دۇكەندە تۇرعان قازاقتىڭ قىمىزىن الىپ ىشكىسى كەلگەن كەز كەلگەن ادام، ول قازاقستاننىڭ ٴوز ازاماتى بولسىن، شەتەلدىك بولسىن، قىمىزدى الادى دا، قاتتى شايقاماي ىشە بەرەدى. سەبەبى ٴوزىمىز «قاتتى شايقاما» دەپ جازىپ قويدىق قوي. شايقالماعان قىمىزدىڭ ىشكەن ادامنىڭ اسقازانىنا ٴبىرىنشى كوك سۋى بارادى. بۇل ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا پايدانى قويىپ، زيانىن تيگىزەدى. اسقازان جاراسىن پايدا بولدىرادى. بۇل اينالىپ كەلىپ، ٴبىزدىڭ ٴوز داستۇرىمىزبەن، ٴوزىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعىمىزدى ساقتاي وتىرىپ قىمىز ٴىشۋ مادەنيەتىمىزدى قالىپتاستىرماعاندىعىمىزدان.

سوندىقتان، ەلىمىزدىڭ ۇلكەن-ۇلكەن قالالارىندا، ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىندا قىمىزحانا اشۋ كەرەك. وندا قىمىزدىڭ بابىن كەلتىرىپ ٴپىسىپ، ۇسىنعاندا جاقسىلاپ ساپىرىپ بەرۋ ٴداستۇرىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. قىمىز قۇيۋدىڭ، ٴىشۋدىڭ، باپتاۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن اسپازدار دايارلاۋ كەرەك. مىسالى، فرانسۋزدىڭ اسپازدارىنا قاراساڭىز ٴبىر عانا كوتلەتپەن الەمدىك برەند جاساپ وتىر. ٴبىز نەگە قولىمىزداعى بار قىمىزىمىزدى باپتاپ، ٴوزىنىڭ ٴىشۋ ٴداستۇرىن قالىپتاستىرماسقا؟!

- رەسەيدە وتكەن فەستيۆالدە ەكى التىن مەدال الدى دەپ ەستىپ جاتىرمىز...

- ٴوزىم دە وسى قازاقتىڭ ٴداستۇرلى قىمىز ٴوندىرۋ تەحنولوگياسى ارقىلى قىمىز وندىرەمىز. ارينە، بيە سانى كوپ، تەز ساۋماساڭ كەلەسى ساۋىننىڭ ۋاقىتى كەلىپ قويادى. سوندىقتان، بيەنى ساۋۋعا ارنايى ۆاكۋمدىق بيە ساۋۋ اپپاراتىن پايدالانامىن. ٴبىراق ونى اشىتۋ، باپتاۋ، ٴپىسۋ، ساپىرۋ بارلىعى دا قازاقى داستۇرمەن جاسالادى. وتكەن جىلى ۆولگورادتا بۇكىلرەسەيلىك كورمە-فەستيۆال ٴوتتى. سوعان ٴوزىم بارمادىم، ٴبىراق شارۋاشىلىعىمنىڭ عىلىمي جەتەكشىسى التاي زەينۋلليندى جىبەردىم، قىمىزىن قۇيىپ بەرىپ. ارينە، ٴبىز بۇل فەستيۆالگە قازاقستاننان بارساق تا، ەل جۇگىن ارقالايتىنداي مىقتى ەمەس ەدىك. جاي عانا اۋداندىق دەڭگەيدەگى مۇمكىندىگىمىزبەن باردىق. ٴبىراق، العان مەدالىمىز ماقتانۋعا تۇرارلىق. سەبەبى، وندا ساعان باسەكەلەس كوپ. ەشكىم دە ٴوزىنىڭ قولىنداعى التىنىن باسقاعا بەرە سالماسى انىق. جانە ول سول ەلدە، سول ەلدىڭ شارۋاشىلىقتارى اراسىندا ٴوتىپ جاتقان باسەكە.

- قانشا بيە ۇستاپ وتىرسىز؟

- ٴقازىر قولىمدا قازاقتىڭ ەتتى، ٴسۇتتى باعىتىنا ارنالعان جابى تۇقىمدى جىلقىسى بار. ٴوزىم دە وسى تۇقىمدى جاقسى كورەمىن. ەت باعىتىندا وسىرسەڭ ەتىن، ٴسۇت باعىتىندا وسىرسەڭ ٴسۇتىن بەرەدى. مىسالى مەنىڭ قولىمداعى جابى تۇقىمدى جىلقىسىنىڭ ەت باعىتىندا وسىرىلگەندەرى 60-65 پايىز تازا ەت بەرە الادى. ال كوشىم جىلقىسىندا 50-دە 50 تازا ەت بەرەدى. سوندىقتان ٴبىز جوسپار ورىنداۋ ٴۇشىن كوشىم جىلقىسىن وسىرەمىز، ال ٴوزىمىز جەۋ ٴۇشىن جابى تۇقىمىن مالدانامىز. ٴقازىر 500 باستاي بيە بار. سونىڭ 210-ى تازا قاندى جابى جىلقىسى.

- قىمىز ەكسپورتىمەن اينالىساسىزدار ما؟

- ٴازىر شەتەلگە شىعارعان جوقپىن. ٴبىراق شەتەلدىكتەر ٴبىزدىڭ قىمىزعا جوعارى باعا بەردى. ونى قالاي ٴبىلدىڭىز دەيسىڭ عوي. قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى وسى باتىس قازاقستان وبلىسىندا، حان ورداسىندا تويلاندى. سول كەزدە تويعا مەن قىمىز دايىنداپ بەردىم. ٴوزىم قىمىزدى پلاستماسسا بوتەلكەلەرگە قۇيۋعا قارسى بولسام دا، شەتەلدەن كەلەتىن قوناقتارعا دەپ ارنايى دايىندادىق قۇتىعا قۇيىپ. ٴبىراق، قوناقتارعا ۇسىنعاندا، ساتىپ الۋشىلارعا ٴوزىم ايتىپ وتىردىم، «ىشەر كەزدە نە اعاش نە اينەك ىدىسقا قۇيىپ ساپىرىپ، وتتەگىمەن بايىتىپ، سودان كەيىن عانا ىشىڭدەر» دەپ ەسكەرتىپ بەردىم. جانە مەنىڭ قىمىزىمدى ساتاتىن، قۇياتىن قىزمەتشىلەردىڭ بارلىعىنا دا ارنايى وسىنى قاداعالاۋدى تاپسىردىم.

سول جولى شەتەلدەن كەلگەن ٴبىر توپ دەلەگاسيا سامولەتكە ۇشايىن دەپ تۇرىپ، مەنىڭ قىمىزىمدى سۇراتىپ الىپ، وزدەرىمەن بىرگە الىپ كەتتى. ٴبىراق ولاردىڭ قالاي ىشكەنىن مەن بىلمەيمىن.

- قىمىز وندىرەتىن شارۋاشىلىعىڭىز ٴقازىر دە جۇمىس ىستەپ تۇرعان شىعار؟

- ارينە، ىستەپ تۇر.

- بۇل سۋسىندى وندىرۋگە مەملەكەتتەن كومەك بار ما؟

- بۇل سالا بويىنشا قابىلدانعان باعدارلاما بار. الايدا وعان قول جەتكىزۋ ٴۇشىن، شىنىن ايتقاندا، ماشاحاتى كوپ. ٴبىراق ٴبىز ول باعدارلاماعا قاراپ وتىرعان جوقپىز. 1990 جىلداردى دا باستان كەشتىك قوي، وعان قاراعاندا ٴقازىر قۇدايعا شۇكىر. مەملەكەت قولداسا دا، قولداماسا دا ٴوزىمىز ٴۇشىن، ۇرپاعىمىز ٴۇشىن، حالىقتىڭ يگىلىگى ٴۇشىن قولىمىزدان كەلگەن شارۋانى جاساي بەرەمىز.

ٴوز باسىم جىلقىشىلىقتى ماماندىق دەپ سانامايمىن، بۇل – ونەر. ال ونەر، قاننان قانعا بەرىلەدى. قازاق قازاق بولعاننان كەيىن جىلقىنى ٴسۇيۋى كەرەك، سەبەبى قازاقتى قازاق قىلعان جىلقى.

- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

سۋرەتتەر سۇقبات بەرۋشىنىڭ جەكە قورىنان


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي