BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ق.مۇحامەديەۆ: پوليگونداعى جارىلىس كەسىرىنەن اۋىل ماڭىنداعى ەكى كول جەر استىنا كەتتى

فوتو: altaynews.kz

يادرولىق سىناقتارعا قارسى كۇرەس كۇنىنە جانە سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلۋىنا 25 جىل تولۋىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان «يادرولىق قارۋسىز الەم» تاقىرىبىن ارقاۋ ەتكەن دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا قر مادەنيەت قايراتكەرى، سۋرەتشى قوڭىر مۇحامەديەۆ ٴوز كوزىمەن كورگەن وقيعالاردى اڭگىمەلەپ بەردى، دەپ حابارلايدى baq.kz.

«مەن بۇرىنعى سەمەي وبلىسى، شۇبارتاۋ اۋدانىندا يادرولىق پوليگوننىڭ جانىندا دۇنيەگە كەلىپ، سول جەردە بالالىق جانە جاستىق شاعىم ٴوتتى. اكە-شەشەمىز پوليگونداعى جارىلىستاردى كورگەن، بىزگە ايتىپ وتىراتىن. باستاپقىدا بىلمەگەن حالقىمىز كەيىننەن بارىپ قانا مۇنىڭ قانداي قاسىرەت ەكەنىن ٴتۇسىندى»، - دەپ اڭگىمەلەدى ق.مۇحامەديەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، يادرولىق جارىلىستار ادامزاتقا عانا ەمەس، بۇكىل تابيعاتقا ورنى تولماس قاسىرەت اكەلدى. سىناقتاردىڭ زاردابىنان ەكولوگيالىق ماسەلەلەر تۋىندادى.

«مەن تۋىپ وسكەن اۋىلىمنىڭ جانىندا ەكى كول بولاتىن. سول جەردە مالىمىزدى جايىپ، ٴوزىمىز سۋعا ٴتۇسىپ، دەمالىپ، بالىق اۋلاپ جۇرەتىنبىز. 1963 جىلدان باستاپ سىناقتار جەردىڭ استىندا وتكىزىلدى. جەر استى جارىلىستاردىڭ كەسىرىنەن ەكى كولىمىز جەردىڭ استىنا كەتىپ قالدى. ٴقازىر سول جەردە ۇڭىرەيگەن ەكى شۇڭقىر عانا قالدى. ماڭايىندا تىرشىلىك جوق»، - دەدى ول.

سەمەي يادرولىق پوليگونىنداعى سىناقتاردىڭ كۋاگەرى ايتىپ وتكەندەي، اۋىلعا ورتالىقتان دارىگەرلەر كەلىپ، ادامدار مەن مالدارعا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن.

«بالا كەزىمىزدە سەمەيدەن اق حالاتتى دارىگەرلەر اۋىلعا كەلىپ، ادامداردان، مالداردان اناليز الىپ، ولشەپ-قارايتىن. سوندا بىزگە «برۋسەللەز اۋرۋىن تەكسەرىپ جاتىرمىز» دەپ ايتاتىن. 1991 جىلى حالىق كوتەرىلىپ، پوليگون جابىلىپ، وڭ-سولىمىزدى بىلگەن ۋاقىتتا برۋسەللەزگە قارسى زەرتحانا اياق استى جابىلىپ، وندا قۇمىس ىستەگەن ادامدار ٴبىر تۇندە رەسەيگە قاشىپ كەتتى. سويتسەك، بۇل جابىق جاسىرىن اسكەري زەرتحانا ەكەن. پوليگون ماڭايىندا تۇراتىن حالىقتى تەكسەرىپ، سونى عىلىمي جۇمىستارعا پايدالانادى ەكەن. ول جۇمىستاردىڭ بارلىعىن الىپ كەتتى. ەندى ٴقازىر ەگەمەن ەلىمىزدىڭ عىلىمى دامىپ جاتىر عوي. ٴبارىن زەرتتەپ، شارالار قولدانىپ جاتىر»، - دەپ اڭگىمەلەدى قوڭىر مۇحامەديەۆ.

سۋرەتشى ٴبىرقاتار تۋىندىلارىنا يادرولىق جارىلىستاردىڭ زاردابىن ارقاۋ ەتكەن.

«ٴوز جۇمىستارىمنىڭ ٴبىر توبىن وسى تاقىرىبىنا ارنادىم. ٴبىراق بۇل تۋىندىلار ٴالى تولىق اياقتالعان جوق. بۇگىن شاعىن عانا بولىگىن ۇسىنىپ وتىرمىن. بۇل بەس-التى جۇمىسپەن توقتايتىن دۇنيە ەمەس، اۋقىمى، قاسىرەتى ۇلكەن، ار جاعىندا وراسان فيلوسوفياسى بار تاقىرىپ دەپ تۇسىنەمىن. ٴار تۋىندىدا ومىردە بولعان وقيعا باياندالعان»، - دەپ تۇجىرىمدادى ٴسوزىن ول.

بيىل سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 25 جىل تولىپ وتىر. 1991 جىلى 29 تامىزدا ەلىمىز ٴۇشىن تاريحي شەشىم قابىلدانعان ەدى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ جارلىعىمەن 40 جىل بويى يادرولىق سىناقتار جۇرگىزىلىپ، قازاققا زور قاسىرەت توندىرگەن سەمەي پوليگونى جابىلدى.
جالپى، 1949 جىل مەن 1989 جىل اراسىندا 456 يادرولىق سىناق (616 جارىلىس) جۇرگىزىلگەن. مۇندا 1951 جىلى 18 قازاندا اتوم بومباسىن ۇشاقتان تاستاپ جارۋ، ال 1953 جىلعى 12 تامىزدا تەرمويادرولىق قۇرىلعى سىنالدى. 1955 جىلى 22 قاراشادا سۋتەگى بومباسى جارىلدى. 1961-1962 جىلدارى اۋەدە جانە جەر ۇستىندە 50-دەي يادرولىق بومبا سىنالدى، 1963–1988 جىلدارى جىل سايىن 14–18 سىناق وتكىزىلىپ، جەر استىندا بارلىعى 343 يادرولىق جارىلىس جاسالدى. وسىلايشا، سەمەي ايماعىندا 40 جىل بويى سىنالعان يادرولىق زاريادتاردىڭ جيىنتىق قۋاتى حيروسيماعا تاستالعان بومبانىڭ قۋاتىنان 2،5 مىڭ ەسە اسىپ تۇسەدى ەكەن.

سۋرەتتەر ينتەرنەتتەن الىندى.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي