BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

عازيزا قۇدايبەرگەن: كىتاپتىڭ ٴيىسىن سەزىنىپ، قايىرىپ قويىپ وقىعانعا ەشنارسە جەتپەيدى

فوتو: автор

الماتى قالاسىندا كىتاپحانالار بارشىلىق. ٴارقايسىنىڭ وزىندىك وقىرمانى، وزىندىك جولى بار. تالاي جىلدان بەرى ۇلت رۋحانياتى مەن ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ ٴوزىنىڭ ەڭبەگى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي. ٴبىراق، ودان باسقا دا كىتاپ وردالارى اتقارىپ جاتقان وراسان ەڭبەكتەر ەلەنبەي قالۋعا ٴتيىستى ەمەس. ماسەلەن، جامبىل اتىنداعى جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسى كرەاتيۆكە تولى ٴىس-شارالارى، ٴتۇرلى اكسيالارىمەن بۇل كۇندە وقىرمان جۇرەگىن جاۋلاپ العان، مەنمىن دەگەن مىقتى اقىن-جازۋشىلاردىڭ ادەبي كەشتەرىن وتكىزەدى. قاشان بارساڭ تىرشىلىگى قايناپ، رۋحاني كەشتەردىڭ ۇيىتقىسى بولىپ جاتاتىن كىتاپحانانى عازيزا قۇدايبەرگەن اتتى بىلىكتى كىتاپحاناشى باسقارىپ وتىر. ٴتىپتى تانىمال ادەبيەتشىلەردىڭ وزدەرى عازيزاعا «ەلىمىزدەگى ەڭ بەلسەندى كىتاپحاناشى» دەگەن اتاق بەرگەن. ول «جۇرتشىلىق كىتاپحاناشى قىزمەتىنە ماماندىق رەتىندە قاراۋ كەرەك» دەيدى. ايتۋىنشا، كىتاپحاناشىلىق قىزمەت - رۋحانيات الدىنداعى ابىرويلى مىندەت. ال ونىڭ الىپ ٴجۇرۋدىڭ جۇگى تىم اۋىر ٴارى جاۋاپتى. بۇل كۇندە 400 مىڭنان استام كىتاپ قورىن سىيعىزىپ، كۇن سايىن قاتارىن جاڭا ٴارى تاعىلىمدى كىتاپتارمەن تولىقتىرىپ وتىرعان ۇجىم باسشىسىمەن سۇحباتتاسۋدىڭ ٴساتى ٴتۇستى. بىلتىردان باستاپ الماتى قالالىق ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسىنىڭ قۇرامىنا كىرگەن ۇجىم باسشىسىنىڭ وقشاۋ ويلارى مەن پىكىرلەرىنە قۇلاق تۇرەلىك.

عازيزا اپاي، كىتاپحانانىڭ قازىرگى تىنىس-تىرشىلىگى قالاي؟ «ٴقازىر كىتاپ وقىلمايدى، كىتاپحاناعا كوپ ەشكىم بارا بەرمەيدى» دەگەن قاساڭ پىكىرلەرمەن قالاي كۇرەسىپ جاتىرسىزدار؟

  • مەنىڭ ويىمشا كىتاپحاناعا دەگەن كوزقاراس زامانعا، كەزەڭگە بولىنبەيتىن سياقتى. ويتكەنى كىتاپحاناعا دەگەن كوزقاراس ٴاربىر ادامنىڭ كىتاپقا دەگەن كوزقاراسىنان كەلىپ تۋىندايتىن نارسە. بۇرىن قىزىعۋشىلىق جوعارى ەدى، ٴقازىر تومەندەپ كەتتى دەپ سالىستىرۋعا دا بولمايتىن سەكىلدى. جالپى، ەگەمەندىك العان جىلدار كەزىندەگى ەكونوميكالىق قيىندىق ەلىمىزدىڭ قاي سالاسىنا دا اسەرىن تيگىزدى عوي. سول كەزدە ادامدار نان تابامىز دەپ، بارلىق نىساندار مەن مەكەمەلەر جاپپاي جەكەشەلەندىرۋگە ۇشىراپ جاتقان كەزدە كىتاپ پەن كىتاپحانانىڭ ايدالادا قالعانى جاسىرىن ەمەس. ٴبىراق، مۇنى دا اقتاپ الۋعا بولادى. سەبەبى كەزىندە اشارشىلىق بولىپ ٴبىر ۋىس بيدايمەن كۇن كورگەن كەزدە دە قازاقتىڭ ادەبيەتى ولگەن ەمەس. ادامدار كىتاپتى سوعىستا وكوپتا جاتىپ تا وقىعان. سوندىقتان حالىق جاعدايى تۇزەلگەننەن كەيىن قايتادان رۋحاني ورتاعا بەت بۇرا باستادى. ال نەگىزىندە كىتاپحانالارداعى وقىرمانداردىڭ ازايۋىن جەكەلەگەن كىتاپ دۇكەندەرىنىڭ، ٴاربىر وقۋ ورىندارىنداعى كىتاپحانالاردىڭ كوبەيگەندىگىنەن كورۋ كەرەك. ماسەلەن، 92 جىلدارى ەكونوميكا مەن زاڭ سالاسىنداعى ستۋدەنتتەر كىتاپحانالاردا ۇزىن-سونار كەزەكتە تۇراتىن. ويتكەنى، ول كەزدە بىزدە كىتاپ ساۋداسىمەن اينالىساتىن دۇكەندەر بولمادى، وقۋ ورىندارىندا كىتاپحانا جاسايتىن قور مۇمكىندىگى بولمادى. ٴبىز قازىرگى تاڭدا كوپشىلىك كىتاپحانا بولعاندىقتان وقىرماندارعا كىتاپ بەرەمىز، ولاردىڭ كەلىپ وتىرىپ وقۋىنا دا جاعداي جاسايمىز، ٴتۇرلى ادەبي شارالار وتكىزەمىز دەگەن سياقتى. ٴبىزدىڭ كىتاپحاناعا مەكتەپ وقۋشىسىنان باستاپ 70-80-دەگى قاريالارعا دەيىن كەلەدى. ارينە، كوبىنەسە كىتاپحانامىزعا جاقىن تۇراتىن، وسى اۋداننىڭ تۇرعىندارى. ٴقازىر كىتاپ وقۋ قايتادان سانگە اينالىپ كەلە جاتىر. كەلۋشىلەردىڭ قاراسى سوڭعى جىلدارى قايتا ارتتى. كوبىسى ايتادى، ٴقازىر نەشە ٴتۇرلى ەلەكتروندى نۇسقاداعى كىتاپتار شىققانىنا قاراماستان، ونى قولعا ۇستاپ، ٴيىسىن سەزىنىپ، قايىرىپ قويىپ وقىعانعا جەتپەيدى. ول راسىندا سولاي. نەگىزى وقىرمان كىتاپتى ۇيىنە الىپ كەتىپ وقۋ ٴۇشىن كەلەدى. ال ارنايىلاپ كىتاپحاناعا كەلىپ، ٴبىراز ۋاقىتىن وسىندا وتكىزەتىن وقىرماندار توبى دا بار. ولار وزدەرىنە تىنىشتىق جەر ىزدەپ كەلىپ كىتاپپەن دوستاسادى، بىرەۋلەرى گازەت-جۋرنال تىگىندىلەرىن اقتارۋ ٴۇشىن كەلەدى، ەندى ٴبىرى بايانداما، رەفەرات جازۋ ٴۇشىن ماتەريالدار ىزدەيدى. ٴمۇعالىمىن ەرتىپ كەلىپ وسى جەردە ساباققا دايىندالاتىن، ازاننان كەشكە دەيىن نوۋتبۋگىنا شۇقشيىپ عىلىمي جۇمىس جازاتىن وقىرمان بولادى. سوندىقتان ٴبىزدىڭ كىتاپحانادا وقىرماننىڭ ٴتۇر-تۇرى بار دەپ ايتا الامىن.

ٴقازىر كوپتەگەن كىتاپحانا ەلەكتروندى جۇيەگە كوشىرىلىپ جاتىر عوي. جامبىل اتىنداعى ٴسىز جەتەكشىلىك ەتەتىن مەكەمە بۇل كوشكە قانشالىقتى ىلەسە الىپ جاتىر؟

  • استانادا ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا بارلىق كىتاپتىڭ ەلەكتروندى نۇسقالارىن كوشىرىپ قويعان. ال بىزدە ول ماسەلە جوسپاردا تۇر. ٴبىز ٴقازىر الماتى قالاسى ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسىنە كىرەمىز. بىزدەن بولەك بۇل جۇيەدە بەگالين اتىنداعى بالالار كىتاپحاناسى بار. ٴقازىر ەندى كىتاپتاردىڭ بارلىعىن شتريح-كودتاپ شىعۋ پروسەسى جۇرگىزىلۋدە. بۇل باعىتتاعى جۇمىس جالپى قالا بويىنشا قولعا الىنعان. سوندىقتان زاماناۋي ۇلگىدە كىتاپحانا جۇيەسىن قالىپتاستىراتىن كۇن دە الىس ەمەس. جالپى، ٴوز كىتاپحانامىزدىڭ ىشىندە ەلەكتروندى بازا قولدانىلادى. سول جەرگە كەرەك كىتابىڭىزدىڭ اتاۋىن جازىپ، كىتاپحانادا بار-جوق ەكەندىگىن انىقتاي الاسىز. جانە كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرى دە ونى ۋاقىت جوعالتپاي سول بازا ارقىلى وڭاي تاۋىپ بەرە الادى.

بىزدە كىتاپحاناعا ادەتتە تەك شىعارماشىلىق ادامدارى نەمەسە اقىن-جازۋشىلار كەلەتىن سياقتى كورىنەدى عوي. ال شىن مانىندە مۇلدە باسقا سالانىڭ ادامدارى قانشالىقتى ٴجيى باس سۇعادى؟

  • نەگىزىندە كىتاپحاناعا ناعىز وقىرمان كوركەم ادەبيەت وقۋعا كەلەدى. ونىڭ ىشىندە كىتاپقا قۇمار مۇلدە باسقا سالانىڭ ادامدارى وتە كوپ كەلىپ جاتادى. ٴمادي دەگەن ٴبىر كىسى بار. ول كىسى كولىك جۇرگىزۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. ۇنەمى كەلىپ، اعىلشىن تىلىندەگى كىتاپتاردى ٴتۇپنۇسقادان وقيدى. شەكسپيردەن باستاپ الەم ادەبيەتىنىڭ نەبىر جاۋھارلارىن تاپجىلماي وتىرىپ وقىپ شىعۋعا بار. سوسىن 90 جىلداردان بەرى مەنىڭ وقىرمانىم بولىپ كەلە جاتقان ايدا ەسىمدى ستوماتولوگ كەلىنشەك بار. ول اپاي دا كوبىنەسە كوركەم شىعارمالار وقيدى. تۇراقتى تۇردە ايىنا 5-6 كىتاپ الىپ كەتىپ، ۋاقىتىلى تۇردە تاپسىرىپ تۇرادى. سونىمەن قاتار، ٴبىزدىڭ كىتاپحانانىڭ وقىرماندارى رەتىندە ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن ٴساتتى جالعاستىرىپ جۇرگەندەر دە بار. بۇرىن ٴوزى كەلگەن، كەيىن بالاسىن اكەلىپ ۇيرەتكەن. ەندى نەمەرەسىن كىتاپحانانىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستىرىپ جۇرگەن اۋلەتتەر دە ٴجيى كەزدەسەدى. اتا-انالاردىڭ بالالارىن ەرتىپ كىتاپحاناعا كەلۋى كوز قۋانتارلىق جاعداي. ٴقازىر ادامدار بارلىق زاماناۋي جەتىستىكپەن سۋسىنداپ، قايتادان رۋحانياتقا بىرتىندەپ قايتىپ جاتقانداي اسەر قالدىرادى. بۇل رەتتە بالاعا كىتاپ وقى دەپ ايتىپ، ونى كىتاپ الەمىنە قىزىقتىرۋ ٴۇشىن كىتاپحاناشىلاردىڭ تالپىنىسى جەتكىلىكسىز. سەبەبى ٴقازىر بالانى ەلىتتىرىپ اكەتەتىن نەشە ٴتۇرلى ەرمەك كوپ. سوندىقتان بۇل جەردە اتا-انانىڭ ٴرولى، سولاردىڭ بەرگەن تاربيەسى ماڭىزدى. ەگەر ولار كىتاپتىڭ ماڭىزىن ٴتۇسىندىرىپ، ۇگىتتەپ وتىرسا، بالا كىتاپحانامەن بىتەقايناسىپ وسەر ەدى. ال مەن ٴالى كۇنگە كىتاپقا عاشىق بولىپ، كىتاپحانانىڭ اۋاسىمەن تىنىستاعان بالانىڭ جامان بولعانىن كورگەن دە، ەستىگەن دە جوقپىن.

وزدىگىنەن كەلىپ كىتاپ وقىپ نەمەسە جازدىرىپ الىپ كەتىپ تۇراتىن بالالار سانى قانشالىقتى قالىڭ؟

  • وزدىگىنەن كەلەتىن بالالار از، ارينە. سول سەبەپتى ٴبىز وقىرمان تارتۋ ماقساتىندا ٴتۇرلى اكسيالار، كونفەرەنسيالار ۇيىمداستىرامىز. ودان شىعىپ جاتقان ناتيجە بار. ٴقازىر نەبىر كەرەمەت شىعارمالار، سىرتقى ديزاينى ادەمى كىتاپتار شىعىپ جاتقانىنا قاراماستان بالالاردىڭ ىقىلاسى تومەن. ونى ارتتىرۋ ٴۇشىن ٴبىز بولىپ، ٴسىز بولىپ، جالپى قوعام بولىپ ۇلەس قوسقانىمىز دۇرىس سەكىلدى. سوسىن كىتاپ وقۋ ٴۇشىن بالانىڭ كوزىن قىزىقتىرۋ كەرەك. قازىرگى كىتاپحانالاردىڭ كورىنىسى سول بۇرىنعىداي، تۋرا مەكتەپتەگىدەي پارتا مەن ورىندىق. سوندىقتان كىتاپحانالارعا جاڭا، زاماناۋي ينفراقۇرىلىم كەرەك-اق. ٴبىزدىڭ كىتاپحانانىڭ سونداي زاماناۋي ۇلگىدەگى نۇسقاسى جاساقتالىپ دايىن تۇر. قالالىق اكىمدىك بيىلدان باستاپ مودەرنيزاسيالايمىز، جاڭا ينتەرەر قويامىز دەپ جاتىر. سونىڭ باستالۋىن اسىعا كۇتىپ وتىرعان جايىمىز بار. ٴبىز ٴتورت جىل بۇرىن كىتاپحانامىزدا جازعى لاگەردىڭ جۇمىسىن باستادىق. مۇنى وتە قاراپايىم تۇردە قولعا العان بولاتىنبىز. ۇجىممەن بىرگە كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ اۋلاسىنا، كوشەلەرگە اق قاعازعا «كىتاپحانامىزدا جازعى لاگەر جۇمىسىن باستايدى» دەپ ٴىلىپ شىققان ەدىك. مۇنى كورگەن اتا-انالار قۋانىپ، بالالارىن ەرتىپ كەلە باستادى. سودان بەرى ٴداستۇر ۇزىلمەي جالعاسىپ كەلە جاتىر. ٴبىز ولارعا بارىنشا قىزىقتى ادىستەر قولدانۋعا تىرىسىپ كەلەمىز. ادەتتەگىدەي جاتتاندى «سەن كىتاپ وقۋ كەرەكسىڭ»، «كىتاپ وقىساڭ عالىم بولاسىڭ» دەپ ەمەس، سوعان وزدىگىنەن جەتەلەيتىن، ٴوزى-اق كىتاپقا ىقىلاستاناتىن ارەكەتتەر جاساۋعا تىرىستىق. وسى ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسىنىڭ «جارقىن جاز» دەگەن جوباسى بار. وسى جوبانىڭ دا بالالاردىڭ رۋحاني دامۋىنا تيگىزىپ جاتقان كومەگى وتە كوپ.

سىزدەردىڭ كىتاپحانادا ادەبي كەشتەر وتە ٴجيى وتكىزىلەدى. بۇل اۆتورلارعا دا، وقىرماندارعا دا ەرەكشە ٴتيىمدى، پايدالى شارا. جانە كىتاپحاناعا دا. وسىنداي ادەبي تاعىلىمدى كەشتەردىڭ كىتاپحانا ومىرىندە الاتىن ورىنى قانداي؟

  • كوپشىلىك ادەبي ٴىس-شارالار كىتاپحانانىڭ اينىماس ٴبىر بولىگى، بۇرىننان كەلە جاتقان يگى ٴداستۇر بولىپ سانالادى. بۇل اۆتور مەن وقىرمانداردى بايلانىستىرۋ ٴۇشىن تاپتىرماس مۇمكىندىك. ٴبىر كەشتە كەم دەگەندە 70-100 وقىرمان جينالادى. سوڭعى جىلدارى ارناۋلى ورتا ٴبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارى تاراپىنان ۇسىنىس ٴتىپتى كوپ. ياعني، ولاردىڭ باسشىلارى وقۋشىلار تەك عانا كاسىبي ٴبىلىم الىپ شىقپاسىن، رۋحاني تۇرعىدان دا سۋسىنداسىن دەگەن نيەتپەن بىزگە ٴجيى جىبەرىپ تۇرعىلارى كەلەدى. ارينە، مۇنداي ۇسىنىستاردى ٴبىز قۋانا قابىل الامىز. سوندا ٴار كەشكە 70-100 ادام قاتىسسا، جوق دەگەندە سونى ونشاقتىسى كىتاپحانانىڭ وقىرمانىنا اينالىپ جاتادى. سوندىقتان اتالمىش ادەبي شارالاردىڭ بەرەرى وتە مول. ول اۆتورعا دا پايدالى، ٴوزىن ناسيحاتتاي تۇسۋگە مۇمكىندىك الادى. ال وقىرماندار وزدەرىنىڭ سۇيىكتى اۆتورلارىمەن كەزدەسىپ ماز-مەيرام بولادى. كىتاپحانا سول ەكى تاراپتى توعىستىرىپ وتىرعان ورتالىق رەتىندە مىندەتتى تۇردە ۇتادى دەر ەدىم. سول سەبەپتى ٴبىز مەيلىنشە ٴجيى وسىنداي كەشتەردى ۇيىمداستىرىپ تۇرۋعا تىرىسىپ كەلەمىز. سوسىن وسى رەتتە ٴبىر ماسەلەنى ايتا كەتكىم كەلەدى. كەشتى كوبىنەسە كۇندىزگى ۋاقىتتا ەمەس، اتى ايتىپ تۇرعانداي كەشكى ۋاقىتتا ۇيىمداستىرعان تيىمدىرەك پە دەيمىن. سەبەبى ٴبىز كوپ جاعدايدا تۇسكى ۋاقىتقا قويامىز، ال ول ۋاقىتتا كوپ ادام جۇمىستارىنان سۇرانىپ كەلىپ، سوسىن قايتا كەتۋگە اسىعىپ وتىرادى. نە بولماسا اتقاراتىن باسقا دا شارۋالارى بار دەگەندەي. بىر-ەكى مارتە ادەيىن سىناق رەتىندە كەشكى ۋاقىتتا ۇيىمداستىرىپ كوردىم. بىردە «ىمىرتتاعى كىتاپحانا» دەگەن اتاۋمەن ەرلان ٴجۇنىستىڭ كەشىن وتكىزدىك. كەشكى ساعات 22:00-گە بەلگىلەگەنبىز. ادامدار وتە كوپ كەلدى جانە ەشقايسى اسىقپاي-اپتىقپاي ادەبي كەشتى ايىزدارى قانعانشا تاماشالاپ، سۇراق قويىپ، پىكىر الماسىپ، اياقتالعاننان كەيىن دە ٴبىراز ۋاقىت اڭگىمەلەسىپ بارىپ قايتتى. مىسالى، ٴتۇرلى مۋزىكالىق كونسەرتتەردىڭ بارلىعى دەرلىك كەشكە قاراي ۇيىمداستىرىلادى عوي، سول سياقتى ادەبي جيىنداردى دا كەشكى مەرزىمگە لايىقتاعان دۇرىس دەپ ويلايمىن. ٴبىراق، كىتاپحانانىڭ جۇمىس ۋاقىتى كەش باتىسىمەن ٴتامامدالاتىندىقتان ۇنەمى قىزمەتكەرلەردى سوعان بەيىمدەۋ وڭاي ەمەس. بۇل رەتتە ايتا كەتۋ كەرەك، شەت مەملەكەتتەردە «تۇنگى كىتاپحانا» دەگەن ۇعىم بار. كۇندىز جۇمىستان قولى تيمەگەن، كۇندەلىكتى تىرشىلىكتەن بوساماعان ادامدار كەشكە كەلىپ اسىقپاي كىتاپ وقيدى. سول جۇيە بىزدە دە ەنگىزىلسە، دۇرىس بولار ەدى. كەم دەگەندە كەشكى 10-11-گە دەيىن كىتاپحانا ەسىگى اشىق تۇرسا، كەلۋشىلەردىڭ قاراسى كوپ بولاتىنىنا مەن ٴوز باسىم سەنەمىن. جالپى، كىتاپحانا تەك كىتاپ تاراتىپ، سوسىن قايتا جيناپ الىپ وتىراتىن ورتالىق دەگەن تۇسىنىكتەن ارىلۋىمىز كەرەك. ٴبىز ٴقازىر شامامىز كەلگەنشە تاربيەلەۋگە، اعارتۋعا كۇش سالىپ جاتىرمىز. كىتاپحانا بۇرىننان قالىپتاسىپ، قاتىپ-سەمىپ قالعان فۋنكسيالارىن وزگەرتۋ كەرەك. ولاي ىستەمەسە بولمايدى. مىندەتتەرىمىز بەن ماقساتتارىمىزدى وزگەرتۋ ارقىلى زامان كوشىنە ىلەسە الامىز، جاڭاشىل ۇرپاقتىڭ ساناسىن رۋحاني دۇنيەمەن جاڭعىرتا، بايىتا الامىز. بيىل الماتىدا «جاستار جىلى» دەپ جاريالانىپ وتىر. وسىعان وراي ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسى بەس جوبا بەرگەن. ونىڭ العاشقىلارىن باستاپ تا كەتتىك. وتكەن جولى مەدەۋ اۋدانى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن «جاستار كىتاپ وقۋدى تاڭدايدى» دەگەن اتاۋمەن وقۋشىلار سارايىنىڭ الدىندا كولەمدى ٴىس-شارا وتكىزدىك. كەلۋشىلەردىڭ دە، قاتىسۋشىلاردىڭ دا قاراسى وتە كوپ بولدى. الداعى جازدا «الماتى – وقىرمان قالا» دەگەن اتاۋمەن اكسيا باستاعالى وتىرمىز. ەڭ باستىسى قىزىقتى جوسپارلار بارشىلىق. تەك سونى رەتىمەن ىسكە اسىرۋ قاجەت.
  • ماتىندەگى سۋرەتتەر ينتەرنەتتەن

ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي