BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

عالىم پەرنەبايەۆ: اتاجۇرتقا قىزمەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەرسە بولدى ەكسكليۋزيۆ

عالىم پەرنەبايەۆ وزبەكستاننان اتاجۇرتقا ات باسىن بۇرعان قانداستارىمىزدىڭ ٴبىرى. العاش كەلگەن كەزدە ەگىنمەن اينالىسقان. كەيىن سيىر باعىپ، ودان كەيىن بازاردا ساۋدا ساتقان كوپ قازاقتىڭ ٴبىرى بولاتىن. ٴوزىنىڭ وقىعان ماماندىعى ٴتىس دارىگەرلىگى بولعاندىقتان، قاراپ جاتپاي، 2008 جىلدان باستاپ وسى سالاعا شىنداپ دەن قويا باستايدى.

بۇگىنگى تاڭدا دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ رەسپۋبليكالىق مەديسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى قىزمەتىن اتقارىپ وتىر. ەندىگى ماقساتى مەملەكەت تاراپىنان ەشقانداي قارجى شىعارماي، وسى ۋنيۆەرسيتەتتى حالىقارالىق اكادەميا دارەجەسىنە كوتەرۋ. وسى ماسەلە بويىنشا ەكى جىلدان بەرى حالىقارالىق جوو اشۋ ٴۇشىن ليسەنزيا الا الماي كەلەدى. بۇگىن ٴبىز عالىم پەرنەبايەۆپەن قازاقستاندا حالىقارالىق جوو اشۋ ماسەلەسىنە نەلەر كەدەرگى بولىپ وتىرعانىن بىلمەك بولىپ اڭگىمەلەسىپ قايتقان ەدىك.

- حالىقارالىق اكادەميا اشۋ يدەاسى قايدان تۋىندادى، اڭگىمەنى سودان باستاساڭىز؟

- ٴبىزدىڭ ەلدە ينۆەستيسيا تارتۋدىڭ، جاڭا تەحنولوگيا مەن ينوۆاسياعا قول جەتكىزۋدىڭ ٴبىر عانا كوزى بار. ول - حالىقارالىق كونفەرەنسيا ۇيىمداستىرىپ، سونىڭ نەگىزىندە كورمە وتكىزۋ. مەن دە اۋەلى وسى جولدى تاڭدادىم. ٴوز سالاما كەلگەن سوڭ 2009 جىلى حالىقارالىق كونفەرەنسيا وتكىزدىم. 22 مەملەكەتتىڭ باسىن قوستىق. استاناداعى مەديسينا اكادەمياسى كومەكتەستى. كورمە دە ۇيىمداستىردىق. وسى ٴىس-شارادان كەيىن نەگە ٴتىس دارگەرلەرىن ۋنيۆەرسيتەتتەن كەيىن قايتا دايارلاۋ ورتالىعىن اشپاسقا دەگەن وي كەلدى. 2010 جىلى مەن بۇل ورتالىقتى تىركەدىم. ياعني، ٴتىس دارگەرلەرىن مامان رەتىندە ديپلومنان كەيىن قايتا دايارلاۋ ورتالىعى اشىلدى استانادا. اقىرىنداپ وسى سالاعا ارالاستىم. جۇمىس جاقسى ناتيجە بەرە باستادى. مەن توقتاپ قالمادىم، ەندى جالپى مەديسينا سالاسىندا باق سىناپ كورگىم كەلدى. سول ٴۇشىن ەلىمىزدەگى مەديسينا سالاسىنداعى ولقىلىقتاردى زەردەلەي باستادىم.

- سوندا جالپى دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ قاي سالاسىندا ولقىلىق كوپ دەپ كوردىڭىز؟

- مەديسينا سالاسىندا توقتاپ قالۋ دەگەن بولمايدى. سەبەبى ول كۇندەلىكتى جەتىلىپ، كۇندەلىكتى دامىپ وتىراتىن سالا. اعىپ، توگىلىپ جاتقان سۋ سەكىلدى، سۋ قانشا تازا بولسا، سونشا جاقسى. مەديسينادا دا سونداي، قانشالىقتى جاڭا ٴبىلىم بولسا، سونشا جاقسى. قانداي مىقتى دارىگەردىڭ ٴوزى مەديسينانىڭ دامۋ جىلدامدىعىنا ىلەسە المايدى. سوندىقتان مەديسيناداعى كەز كەلگەن سالانىڭ قايتا دايارلاۋى، سەمينار-ترەنينگتەر وتكىزۋ ماسەلەسى توقتاعان ەمەس. سونى ەسكەرە وتىرىپ، ەندى تەك ٴتىس دارگەرلەرىن عانا ەمەس، جالپى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى دارىگەرلەر مەن مەدبيكەلەردى ديپلومنان كەيىن قايتا دايارلاۋ ورتالىعى رەتىندە ليسەنزيامدى جاڭالادىم. ياعني، قايتا تىركەدىم.

مەنىڭ جۇمىسىم ەكى ەسەگە ۇلعايدى. جانە ناتيجەسى دە سونداي بولدى. مەن شەت ەلدەن وسى سالانىڭ ۇزدىكتەرىن شاقىرىپ، لەكسيالار، ماستەر-كلاستار ۇيىمداستىردىم. وسى سالادا العاشقىلاردىڭ ٴبىرى بولىپ قاشىقتىقتان وقىتۋدى قولعا الدىم. بۇعان دەيىن استانا اۋماعىندا عانا جۇمىس ىستەگەن ورتالىق، ەندى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيگە تارالا باستادىق. قازىرگى كەزدە 16 فيليالىمىز جۇمىس ىستەپ تۇر.

- جىلىنا قانشا دارىگەردى قايتا دايارلاپ شىعاسىزدار؟

- ٴبىز ورتا ەسەپپەن ەسەپتەپ كوردىك. سوندا بۇگىنگە دەيىن 30 مىڭنان استام دارىگەر مەن مەدبيكەنى دايىنداعان ەكەنبىز. ال الداعى جىلى ٴۇندىستاننان جانە پاكىستاننان فيليال اشۋدى كوزدەپ وتىرمىز. بۇل ٴبىز ٴۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك بولماقشى. قازاقستاندىق ٴبىر ۋنيۆەرسيتەت الەمدىك دەڭگەيگە شىعىپ، فيليال اشىپ جاتۋى قۋانتارلىق جاعداي ەمەس پە؟

ال العاش وسى ٴىستى باستاعاندا قولعا العان حالىقارالىق كونفەرەنسيا وتكىزۋدى جالعاستىرىپ كەلەمىن. وسىعان دەيىن 11 رەت ٴوتتى بۇل جيىن. 11 رەت كورمە دە ۇيىمداستىرىلدى وسى سالاعا قاتىستى.

- سوندا بۇل كونفەرەنسياعا كىمدەر كەلەدى؟

- الماتىدا وتكەن ٴبىر كونفەرەنسيامىزعا دۇنيەجۇزىلىك ٴتىس دارىگەرلەر فەدەراسياسىن باسقاراتىن كەترين كەللدى شاقىردىق. ودان بولەك الەمنىڭ 20-دان استام ەلىنەن 2000-نان استام ٴتىس دارگەرلەرى كەلىپ قاتىستى. كەترين كەلل وسى كونفەرەنسيانىڭ اشىلۋ سالتاناتىن جاساپ، لەنتاسىن ٴوزى قيدى.

سونىمەن نە كەرەك، بارلىق مۇمكىندىگىم بار، مامانداردى شەت ەلدەن الدىرامىن، ەندى نەگە حالىقارالىق ينستيتۋت اشپاسقا دەگەن وي كەلدى. ٴارى بۇعان دەيىنگى جۇمىستان جاقسى ناتيجە كورىپ وتىرمىن. كەرەك تەحنيكا، قۇرال-سايمان بارلىعى بار. فيليالدار دا بار. ٴارى 2015-2016 جىلدارى ٴوز سالامىز بويىنشا سالىق تولەۋدەن كوشباسشى بولدىق. رەسپۋبليكادا ەكىنشى ورىنعا تۇراقتادىق.

- قارجىنى قايدان الاسىزدار؟

- بۇعان دەيىن ٴبىز مەملەكەت تاراپىنان ەشقانداي قارجى الماستان ورتالىق قۇردىق، ونى ينستيتۋتقا اينالدىردىق. بۇل جولى دا ٴبىز مەملەكەتتەن ٴبىر تەڭگە سۇراماستان، ٴوزىمىز تاپقان قارجىمەن حالىقارالىق اكادەميا اشۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ٴۇندىستاندا حالىقارالىق مەديسينا مەكتەبى بار. سولار بىزگە استاناعا كەلىپ، كەزدەستى. ٴبىز سولارمەن كەلىسىم-شارت جاسادىق. ولار قازىرگى تاڭدا 100 ملن دوللار كولەمىندە ينۆەستيسيا قۇيۋعا دايىن. ال ٴبىزدىڭ ەسەبىمىز بويىنشا جىلىنا 3000 ستۋدەنت وقيتىن بولسا ٴبىزدىڭ اكادەميادا، ٴبىز جىل سايىن قازاقستاننىڭ قالتاسىنا 21 ملن دوللار كولەمىندە ينۆەستيسيا قۇيا الادى ەكەنبىز. ونىڭ ىشىندە جاڭاعى ۇشاق بيلەتىنەن باستاپ، قاراپايىم عانا 3000 ستۋدەنتكە اق قالات تىگەتىن سەحقا دەيىن.

- بۇل اكادەميادا قاي ەلدىڭ ستۋدەنتتەرى وقيدى سوندا؟

- ٴۇندىستان، پاكىستان، بانگلادەش ازاماتتارىن وقىتۋدى قولعا الماقپىز. ال 5 پايىز قازاقستاندىق ستۋدەنت تەگىن وقيدى. ٴبىز ولار ٴۇشىن ارنايى گرانتتار بولەمىز. بىزدەن وقىپ شىققان قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردىڭ ديپلومى كەز كەلگەن شەتەلدە جارامدى بولادى. وقىتۋشىلار باسىندا شەتەلدەن كەلەدى. ال 4-5 جىلدان كەيىن ٴبىز دايارلاعان ماماندار ساباق بەرە باستايدى. بىزگە قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەتتەن قولداۋ بولسا بولدى، قالعانىنىڭ بارلىعىن ٴوزىمىز جاساي بەرۋگە شامامىز جەتەدى.

- ال ۋنيۆەرسيتەتتىك ۆازا، وقۋ عيماراتتارى، جاتاقحانا ماسەلەلىر شەشىلگەن بە؟

- قازىرگى كەزدە 4000 شارشى مەترلىك 5 قاباتتى عيماراتتى ساتىپ الىپ، وعان كۇردەلى جوندەۋ جاساپ قويدىق. ەگەر بۇگىن ليسەنزيا بەرسە، مەن 10 كۇننىڭ ىشىندە شەتتەن 1000 ستۋدەنت اكەلىپ، جۇمىسىمدى باستاي بەرۋگە دايىنمىن. ولاردى ورنالاستىرۋ، جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋگە مەنىڭ مۇمكىندىگىم جەتەدى. ونىمەن قوسا استاناداعى ەڭ ٴىرى دەگەن اۋرۋحانالارمەن كەلىسىم جاساپ قويعام. ٴبىزدىڭ جوو ستۋدەنتتەرى سول اۋرۋحانالاردان ىس-تاجىريبەدەن وتە الادى.

- سوندا ٴسىز قاشاننان بەرى ليسەنزيا الا الماي ٴجۇرسىز؟

- ەكى جىل بولدى.

- بۇل ماسەلە بويىنشا كىمدەرمەن جولىقتىڭىز؟ مينيسترلىك، ۇكىمەت باسشىسى، ەلباسى بۇل ارەكەتىڭىزدەن حاباردار ما؟

- بۇل سۇراق بويىنشا ەلىمىزدىڭ ٴۇش دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىمەن – ساليدات قايىربەكوۆا، تامارا دۇيسەنوۆا جانە قازىرگى مينيستر ەلجان بىرتانوۆپەن كەزدەستىم. بۇل تاراپتان، ياعني دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنان ماعان قارسىلىق جوق. ٴبىراق بۇل كىسىلەر قانشا كەلىسىپ وتىرسا دا، ولاردىڭ قۇزىرىندا ەمەس. بىرنەشە سەناتوردىڭ قابىلداۋىندا بولدىم وسى ماسەلە بويىنشا.

سونىمەن بىرگە، بعم-نىڭ جاۋاپتى حاتشىلارى ٴامىرحان راحىمجانوۆ پەن ارىن ورساريەۆپەن كەزدەستىم. ەكەۋى دە جاقسى قابىلدادى، كوزقاراستارى دۇرىس. ٴبىراق ماعان ليسەنزيا بەرۋ ەكەۋىنىڭ دە قولىندا تۇرعان جوق. سوسىن مەن بعم ۆيسە-مينيستر بيبىگۇل اسىلوۆامەن دە جولىقتىم. ول دا قولداۋ ٴبىلدىرىپ وتىر. وسى بيبىگۇل اسىلوۆامەن بىرگە مينيسترلىكتىڭ ٴبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى باقىلاۋ كوميتەتى ٴتوراعاسى احمەتجان پىرىمقۇلوۆپەن جانە ول كىسىنىڭ ورىنباسارى تالعات ىلياس ۇلىمەن كەزدەستىم. ولار دا مەنىڭ ماسەلەمدى شەشىپ بەرە العان جوق.

ال ٴمينيستردىڭ وزمەن ەكى رەت وسى سۇراق بويىنشا كەزدەستىم. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ قابىلداۋ كەڭەسىندە جولىقتىم، ەكىنشىسىندە ٴوزىنىڭ جەكە قابىلداۋىندا بولدىم.

- ەلباسىمىزدىڭ اتىنا ماسەلەنى ٴتۇسىندىرىپ، جاعدايدى ايتىپ حات جولداعان جوقسىز با؟

- جوق. بۇل ماسەلە وسى بعم قۇزىرەتىندە-اق شەشىلەدى دەپ ويلايمىن. دەگەنمەن ەكى جىلدىڭ كولەمىندە بعم جازعان حاتتارىما 15 رەت ليسەنزيا بەرىلمەيدى دەپ قايتاردى. قازىرگى ۋاقىتتا پرەزيدەنتىمىزدىڭ اتىنا حات دايىنداپ قويعامىن. ٴتىپتى شەشىلمەيتىن بولسا ەلباسىمىزعا جولدايتىن بولامىن.

- سوندا سىزگە قويىپ وتىرعان تالاپتارى قانداي؟ نەگە ليسەنزيا بەرمەي وتىر؟

- ولاردىڭ قويىپ وتىرعان تالاپتارىنا، شارتتارىنا تولىقتاي كەلىسىپ وتىرمىز ٴبىز. ال ليسەنزيا ماسەلەسىندە ناقتى اشىپ ايتىپ، «وسىنداي سەبەپپەن سىزگە ليسەنزيا بەرە المايمىز» دەپ ايتقان جوق. نەگىزگە الىپ وتىرعاندارى ەلىمىزدەگى كەيبىر وقۋ ورىندارىن قىسقارتىپ، بىرنەشەۋىن بىرىكتىرىپ، 160-تان استام جوو-نىڭ 125-130-عا جۋىعىن عانا قالتىردى. بۇل نەگىزىنەن ساننان گورى ساپاعا ٴوتۋ ٴۇشىن جاسالعان قادام عوي. مەن دە بۇل ۇستانىممەن كەلىسەمىن. سونىڭ دا سالدارى ٴبىزدىڭ جۇمىسىمىزعا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعان سەكىلدى. سونىمەن قاتار، ازداعان تۇسىنبەۋشىلىك بولىپ جاتقان بولار.

- ول قانداي تۇسىنبەۋشىلىك؟

- بۇل جۇمىستى تەزىرەك قولعا الىپ، تەزىرەك جۇزەگە اسىرىپ جىبەرۋ كەرەكتىگىن باعالاماي وتىرعان سىڭايلى مينيسترلىك تاراپى. ٴبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مەنەن ناقتى نە تالاپ ەتىپ وتىرعانىن ٴوزىم دە تۇسىنبەيمىن. شىن مانىنە كەلسەك ٴبىز اشامىز دەپ ليسەنزياسىن الا الماي جۇرگەن اكادەميا ىشكى ساياساتقا، ىشكى ٴبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە وڭ اسەر ەتەدى. تەك قانا ەلىمىزدىڭ ٴبىلىم ساپاسىن جوعارلاتادى. ولاي دەيتىنىم ەلباسىنىڭ ٴوزى ٴقازىر ٴۇش تۇعىرلى ٴتىل ماسەلەسىن كوتەرىپ وتىر. ال نەگىزگى باسىمدىق مەملەكەتتىك ٴتىل مەن اعىلشىن ٴتىلى. ٴبىزدىڭ اكادەميا وسى ەكى تىلگە ەرەكشە ٴمان بەرەدى. سونىمەن بىرگە پرەزيدەنتىمىزدىڭ ٴوزى ماڭىز بەرىپ وتىرعان حالىقارالىق باعدارلامامەن وقىتامىز. ۇستازدارىمىز شەت ەلدىكتەر. سوندىقتان دا ٴبىزدىڭ جوو ىشكى ٴبىلىم بەرۋ نارقىنا، ىشكى ٴبىلىم بەرۋ ساياساتىنا اسەر ەتپەيدى. سونىمەن قاتار، ٴبىز وزىمىزدە قولداناتىن ۇزدىك باعدارلامالاردى ەلىمىزدىڭ باسقا جوو-لارىنا بەرىپ، باعدارلاما الماسۋ جاعىن قاراستىرا الامىز.

- مۇنداي تاجىريبە حالىقارالىق تاجىريبەدە بار ما؟

- بار. قىرعىزستاندا، گرۋزيادا، تاجىكستاندا شەتەلدىك ستۋدەنتتەردى وقىتۋ بۇرىننان جولعا قويىلعان. مىسالى قىرعىزستاندا 2004 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. 13 جىل بولدى. تۋرا وسى ٴبىز ۇسىنىپ وتىرعان ۋنيۆەرسيتەت ولار دا دا جۇمىس ىستەپ تۇر. 3000 ستۋدەنتتى وقىتادى. سولاردىڭ مالمەتتەرىنە قارايتىن بولساڭىز، قىرعىزستانداعى حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتە وقىعان ستۋدەنتتەر، ٴوز ەلدەرىنە بارىپ جۇمىسقا ورنالاسۋ ەمتيحانىن تاپسىرعاندا ٴبىرىنشى تاپسىرىستان-اق 83 پايىزى ٴوتىپ كەتەدى ەكەن. ال بىزدىكىلەر شەت ەلدە سونداي تەستىلەۋدەن وتكەندە ناتيجە 18-اق پايىز بولعان.

- ٴسىز حالىقارالىق اكادەميا اشتىڭىز، وندا شەتەلدىك بالالاردى وقىتاسىز. سوندا قازاقستانعا كەلەر قانداي پايدا بار؟

- جاڭا جوعارىدا ايتىم، بىرىنشىدەن 5 پايىز قازاقتساندىق ستۋدەنت بولادى. ولار تەگىن وقيدى. ەكىنشىدەن ٴبىزدىڭ وقۋ ورنىمىز اشىلار بولسا، جىلىنا قازاقستاننىڭ قورجىنىنا 21 ملن دوللار كولەمىندە قارجى قۇيىلادى. ونى ارينە، ەشكىم تۇتاستاي قولعا ۇستاتا سالمايتىنى بەلگىلى. ٴتۇرلى جولمەن كەلەتىن اقشا ول. مىسالى شەت ەلدەن كەلەتىن 3000 ستۋدەنتتىڭ ٴار وقۋ جىلى باستالعاندا جانە اياقتالعاندا وقۋعا كەلىپ-كەتۋ جول اقىسى، كيىمى، تاعامى، جاتار ورنى بارلىعىنىڭ اقشاسى قازاقستاننىڭ قالتاسىنا تۇسەدى. ٴۇشىنشى قازاقستاننىڭ ٴبىلىمى شەت ەلدە جارنامالانادى. ٴتورتىنشى قازاقستان مەملەكەتىنىڭ ٴيميدجى وزگە ەلدەردە تانىلادى. ەلباسىمىزدىڭ ٴوزى وسى ماسەلە بويىنشى ٴجيى ايتادى. ٴقازىردىڭ وزىندە الەم الدىندا استانامىز ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزىپ، قازاقتىڭ باي مادەنيەتىن، قوناقجاي كوڭىلىن، بەيبىتسۇيگىش پەيىلىن تانىتىپ جاتىر ەمەس پە. ٴبىز دە سوعان ٴوز ۇلەسىمىزدى قوسىپ، ەلىمىزدىڭ تانىمالدىلىعىن ارتتىرا تۇسۋگە جۇمىس جاساعىمىز كەلەدى. سوعان مۇمكىندىك بەرسە بولعانى.

- اڭگىمەڭىزگە راحمەت! تەزىرەك ماقساتىڭىزعا جەتىڭىز


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي