BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

اقىلبەك كۇرىشبايەۆ: "ايتەۋىر ٴبىر ديپلوم السام بولدى" دەپ كەلەتىن ستۋدەنت كوپ ەكسكليۋزيۆ

قازاقستانداعى اگرارلىق سالادا ماماندار تاپشى. بۇل س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى اقىلبەك كۇرىشبايەۆتىڭ پىكىرى. دەگەنمەن وسى سالا بويىنشا مامان دايارلاۋدىڭ وزىندىك بازاسىن قۇرىپ ۇلگەرگەن ۋنيۆەرسيتەت رەكتورىمەن بولعان اڭگىمەنى نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.

- قازىرگى كەزدە اۋىلشارۋاشىلىعى ماماندارى جەتىسپەيدى دەگەن پىكىردى كوپ ەستيمىز. سىزدەر دايىنداپ جاتقان ماماندار قايدا كەتىپ جاتىر سوندا؟

- ول راس اقپارات. اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنداعى ەڭ وزەكتى ماسەلە – كاسىبي مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى. دەگەنمەن ٴار تۇيتكىلدىڭ شەشىمى بولادى. ٴبىز وسى ماقساتتا جۇمىس بەرۋشىلەرمەن كەلىسىم جاساپ جاتىرمىز.

بىرىنشىدەن، ٴبىز سەرىكتەسىمىز كاليفورنياداعى devis ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسە وتىرىپ ٴبىرشامپا وقۋ-تاجىريبەلەرىمىزدى وزگەرتتىك.

ەكىنشىدەن، وقىتۋشىلاردىڭ ساپاسىن كوتەرۋدى قولعا الۋ كەرەك. ول ٴۇشىن ٴبىز نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ قازىرگى كەزدە ۋنيۆەرسيتەتتەرگە اكادەميالىق مۇمكىندىك بەرىلدى. سوعان بايلانىستى ٴبىز وندىرىستەن ەڭ مىقتى، ەڭ ۇزدىك دەگەن مامانداردى وزىمىزگە شاقىرا الامىز. سولار كەلىپ ۋنيۆەرسيتەتتە ساباق بەرەدى. ٴبىز ازىرگە 50 ماماندى شاقىرىپ وتىرمىز. ولار وزدەرىنىڭ تاجىريبەسىندە بار، ناقتى قازىرگى تاڭداعى عىلىمدى ستۋدەنتتەرگە بەرەتىن بولادى.

مۇنىڭ سىرتىندا ٴبىز ٴوز ستۋدەنتتەرىمىزدى شەتەلدىك ۇزدىك اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەرگە جىبەرەمىز. ونىڭ سىرتىندا، ٴبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت ٴوز تاراپىمىزدان ەنگىزگەن تاعى ٴبىر وزگەرىسىمىز: مىسالى، كوپ وقىتۋشى تەوريانى بىلەدى، ٴبىراق تاجىريبەدە كوپ جۇمىس ىستەمەيدى. وسىعان بايلانىستى 5 جىلدا ٴبىر رەت ەڭ ۇزدىك شارۋاشىلىققا بارىپ تاجىريبەدەن ٴوتىپ تۇرادى. ياعني، ٴبىلىمىن شىڭدايدى. وسى باعىتتا قولعا الىنعان تاعى ٴبىر تىڭ وزگەرىسىمىز – ستۋدەنتتەردىڭ تاجىريبەدەن ٴوتۋ مەرزىمى. بۇرىن بىزدە ستۋدەنتتەر ٴۇش-اق اي وتەتىن تاجىريبەدەن. ٴقازىر ٴبىز ونى 5-6، ٴتىپتى 8 ايعا دەيىن ۇزارتتىق. ياعني، ستۋدەنت تۇقىم سەبۋدەن باستاپ، وراق ۋاقىتىنا دەيىن ٴوز كوزىمەن كورەدى.

ارينە، مۇنداي ۇزاق مەرزىمدى تاجىريبەدەن وتۋدە ەڭ تاڭداۋلى شارۋاشىلىقتارمەن كەلىسىم جاساپ، سولارعا جىبەرەمىز. ال تاجىريبەدەن وتەتىن ستۋدەنتتىڭ وندىرىستىك-جەتەكشىسى سول شارۋاشىلىقتىڭ باسشىسىنىڭ ٴوزى بولادى. بولماسا سول وندىرىستەگى ەڭ الدىڭعى قاتارلى كاسىبي ماماندارى جەتەكشىلىك ەتەدى. ولارعا ٴبىز ٴوز وقىتۋشىلارىمىز سەكىلدى جالاقى تولەيمىز. ال ستۋدەنتتەرگە باعانى سول جەتەكشىلەرى قويادى.

- جاقسى، وسىلاي بارلىق جاعدايىن جاساپ وقىتقان ستۋدەنتتەردى بىتىرگەن سوڭ، اۋىلعا قالاي اپارامىز؟ ولار بارمايدى عوي.

- بۇل ەندى ەكىنشى ماسەلە. بۇعان دەيىن ايتىپ وتىرعانىمنان دا ماڭىزدى ماسەلە دەۋگە بولادى. ماماندار اۋىلعا بارۋى كەرەك. ٴقازىر وكىنىشكە قاراي، اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەرگە قالانىڭ بالالارى كوپ كەلەدى. ٴبىتىرىپ شىققان سوڭ ولار وندىرىسكە بارمايدى. سەبەبى ٴبىزدىڭ ەلدەگى گرانت بەرۋدىڭ جۇيەسى سولاي قالىپتاسقان. كىم كوبىرەك بالل جيناسسا، سول گرانت الادى. ٴتىپتى، تەك ايتەۋىر ٴبىر جوو-نىڭ ديپلومىن السام بولدى دەپ كەلەتىن ستۋدەنتتەر دە كوپ.

دەگەنمەن وسى ماسەلەگە قاتىستى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى بيىل وتە ٴبىر جاقسى ۇسىنىس جاسادى دەپ ويلايمىن.

- ول قانداي ۇسىنىس؟

- «اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىعى بويىنشا گرانتپەن وقىپ شىققان بالالار مىندەتتى تۇردە ٴۇش جىل اۋىلعا، شارۋاشىلىققا بارىپ جۇمىس ىستەۋ كەرەك» دەگەن ۇسىنىس. مەنىڭشە بۇل قولداۋعا تۇرارلىق ۇسىنىس. ويتكەنى مەملەكەت اقشا تولەدى عوي. سوندىقتان بىتىرۋشىلەر اۋىلعا بارۋعا مىندەتتى بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. سول كەزدە عانا اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەرگە اۋىلعا باراتىن بالالار كەلەدى. اۋىل تىرشىلىگىمەن تانىس بالالار كەلەدى. سوندا عانا ٴبىز ناقتى اگرو سالاسىنىڭ ماماندارىن دايارلاي الامىز. بۇل ەڭ نەگىزگى ماسەلە دەپ ويلايمىن.

- بۇل زاڭ قاشان ىسكە اسادى؟

- اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى بۇل زاڭدى ۇسىندى ماجىلىسكە. الداعى ۋاقىتتا تالقىلايتىن بولامىز، بارلىق وسى سالاعا قاتىسى بار عالىمدارمەن بىرلەسە وتىرىپ. ەگەر پارلامەنت بۇل زاڭدى ماقۇلدايتىن بولسا، الداعى جىلدان باستاپ قولدانىسقا ەنگىزۋگە بولادى.

قازىرگى كەزدە رەسەي وسىنداي جۇيەگە كوشتى. اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەردى بىتىرگەن ستۋدەنتتەردى مىندەتتى تۇردە اۋىلدارعا جىبەرەدى. ٴبىز دە سولاي ىستەۋىمىز كەرەك. تەك اگرارلىق سالا عانا ەمەس، مەديسينالىق وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن ستۋدەنتتەر دە بولماعاندا ٴۇش جىل ٴوز ماماندىعى بويىنشا اۋىلدا قىزمەت ىستەۋى كەرەك. سول كەزدە عانا ماسەلەنىڭ بارلىعى وز-وزىنەن شەشىمىن تابادى دەپ ويلايمىن.

- اۋىلشارۋاشىلىق سالادا مامان جەتىسپەيدى دەگەندى ٴوزىڭىز دە ايتىپ وتىرسىز. ناقتى قانداي ماماندار جەتىسپەيدى؟

- ٴبىراز ماماندىقتار جەتىسپەيدى. دەگەنمەن ماسەلە ماماندا عانا ەمەس. سەبەبى دايىندالىپ، جوو-دان وقىپ شىققان ماماندار اۋىلعا بارماي قالادى. مىسالى، ٴبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتى الىپ قارايتىن بولساق، بىتىرگەن ستۋدەنتتىڭ 80 پايىزدايى سول جىلى-اق جۇمىسقا ورنالاسىپ كەتەدى. بۇل ٴبىزدىڭ مالمەت ەمەس، بجزق-نىڭ مالىمەتى. ارينە، جۇمىسقا ورنالاسىپ، ٴوز ەڭبەگىن جاساعانى جوقسى، ٴبىراق، ونىڭ كوبى اۋىلعا بارماي قالادى. ال ٴبىز جاڭاعى جوعارىدا ايتقان زاڭدى قولدانىسقا ەنگىزەتىن بولساق، ستۋدەنتتەر بىتىرە سالىسىمەن اۋىلعا باراتىن بولادى.

- اگرارلىق سالاعا قىزداردىڭ كوپتەپ كەلۋى، اۋىلعا باراتىن ماماننىڭ سانىن كەمىتىپ وتىر دەگەن پىكىرگە نە ايتاسىز؟

- قىزدار مەن ۇلداردى ٴبولىپ قاراۋدىڭ كەرەگى جوق شىعار. سەبەبى، مەنىڭ بىلەتىنىم، قىزدار جاقسى وقيدى. ولاردىڭ بىلىمدەرى دە جاقسى. دەگەنمەن ماسەلە كىم بولسا دا، بىتىرگەن سوڭ اۋىلعا بارا ما، بارماي ما؟ ماسەلە وسىندا عانا. ەگەر دە جاڭاعى زاڭ جوباسىن قولدانىسقا ەنگىزەتىن بولساق، بىزگە الدىن الا كەلىسىپ، بىتىرگەن سوڭ اۋىلعا بارىپ، شارۋاشىلىقتا جۇمىس ىستەيتىن ستۋدەنتتەر عانا كەرەك بولادى. ياعني، ديپلومى قولىنا تيگەن سوڭ ول بىردەن اۋىلعا بارۋى كەرەك.

- ال سىزدەر وقىتىپ شىققان مامانعا ٴوندىرىس توتەپ بەرە الا ما؟ ياعني زاماناۋي تەحنولوگيامەن قامتاماسىز ەتىلگەن ٴوندىرىس بار ما؟

- بۇل ۇلكەن ماسەلە. مىسالى شەتەلدەگى دامىعان مەملەكەتتەردە ٴاربىر ۋنيۆەرسيتەت – ٴبىلىم تاراتۋ ورتالىعى. بىزدە، وكىنىشكە قاراي، بۇل دامىماعان. سوندىقتان ٴبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت وسىنى قولعا الىپ وتىر. اتاپ ايتار بولسام، بالىق شارۋاشىلىعى بويىنشا، جىلىجاي بويىنشا، ت.ب. سالالار بويىنشا ٴبىلىم تاراتۋ ورتالىعىن اشتىق. قىزىعۋشىلىق وتە ۇلكەن.

ونىڭ سىرتىندا اۋىل شارۋاشىلىق مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ەگىنگە تۇقىم سەبۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزىپ جاتىرمىز. بيىلعى جىلدىڭ وزىندە 9 شارۋاشىلىق پيلوتتىق جوبا رەتىندە قولعا الدى. سولتۇستىك قازاقستان، قاراعاندى، اقمولا، قوستاناي وبلىسى قاتارلى وڭىرلەردە وسى جوبا بويىنشا العاشقى تاجىريبەلىك جۇمىستار باستالدى. جاڭاعى 9 شارۋاشىلىق وسى وڭىرلەردە ورنالاسقان. ٴبىز ولارعا تەحنولوگيانى دالمە-دال ەنگىزىپ، ٴونىمىن الۋعا قول جەتكىزدىك. ناتيجەسى وتە جاقسى.

وسى جوبا نەگىزىندە 400-گە جۋىق جاس مامان ٴبىلىم الدى، تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەۋدىڭ، ونىڭ تيىمدىلىگىن ٴتۇسىندى. مىسالى، «عالىمدار تەوريامەن كوپ اينالىسادى، تاجىريبەدە جوق» دەگەن پىكىر بار عوي. ٴبىز بيىل سوعان كوز جەتكىزدىك. قاراعاندى وبلىسىندا بيىل ٴبىز استىقتان تاريحي رەكورد ورناتتىق. وساكاروۆكا اۋدانىنداعى بىزبەن بىرلەسىپ ەگىن سالعان شارۋاشىلىق ٴبىر گەكتاردان 50 سەنتنەر استىق جينادى. قاتتى بيدايدىڭ جوعارى سورتتى ٴونىمى. ول شارۋاشىلىق ٴبىزدىڭ عالىمدارمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ جاتقان شارۋاشىلىق بولاتىن. جانە جوعارىدا ايتقانىمداي، دالمە-دال تەحنولوگيانى ەنگىزگەن بولاتىن.

- الىنعان ٴونىمنىڭ ساپاسى قانداي بولدى؟

- ساپاسى وتە جوعارى. ەگىن القابىن وبلىس باسشىلارى دا بارىپ كوردى. جوعارى ٴونىم بەرگەن القاپتى كەز كەلگەن ادام بارىپ كورۋىنە بولادى. وسى سالانى زەرتتەپ جۇرگەن عالىمدار دا بارىپ كورىپ، جاقسى باعاسىن بەردى. بۇل ٴبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە قىزمەت ىستەپ جۇرگەن اگرونوم مامانداردىڭ ەڭبەگىنىڭ جەمىسى دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى.

ال ٴبىز وسى باعىتتان تانباي جۇمىس جاساي بەرەتىن بولساق، ەلىمىزدەگى بيداي ساپاسىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك الاتىن بولامىز.

- بۇل جۇمىستى دامىتۋ ٴۇشىن شارۋاشىلىق بازاسى قاجەت قوي. بۇل بويىنشا سىزدەردەگى جاعداي قالاي؟

- جوعارىدا كاليفورنياداعى devis ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەپ جاتقانىمىز تۋرالى ايتتىم عوي. 5 جىلدان بەرى عىلىمي بايلانىسىمىز جاقسى جولعا قويىلدى. سول وقۋ ورنىنىڭ عالىمدارى ايتادى، «سەندەر ستۋدەنتتەردى تەك قانا مالىمەت الۋعا ۇيرەتەسىڭدەر. ال مالىمەتتەردى ٴىس جۇزىندە كورمەگەندىكتەن، سانالارىنان تەز ٴوشىپ قالادى. سوندىقتان ولار ٴبىلىپ، قولمەن ىستەپ ۇيرەنۋلەرى كەرەك» دەيدى. راسىمەن، ٴبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەر وقىتۋمەن عانا اينالىسقانى بولماسا، تاجىريبەگە ونشا ٴمان بەرە بەرمەيدى. وسىعان بايلانىستى ٴبىز ٴوز ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە ٴتورت تەحنولوگيالىق پلاتفورما اشتىق. ازىرگە بىزدە بارلىعى بار. اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وڭدەۋ سەحى، لوبراتوريالار، وقۋ كمپۋسىمىز بار. كامپۋستا 1200 گا جەرىمىز بار. سول جەردە ٴبىزدىڭ عالىمدارىمىز ٴوزىنىڭ جەتىستىگىن ەنگىزىپ، ستۋدەنتتەرگە سول جەردە ساباق بەرەدى، تاجىريبەلەرىمەن بولىسەدى.

وسىلايشا ٴبىز شەتەلدەگى دامىعان ۋنيۆەرسيتەتتەردەن ٴبىر دە كەم ەمەس تاجىريبەلىك بازانى جابدىقتاپ وتىرمىز. سولاردىڭ ٴبىلىم ستاندارتىنا، تاجىريبەلىك بازاسىنا تەڭەستىك. ەگەر وسىنى دامىتا الساق، بىزدە ساپالى، ٴبىلىمدى ماماندار دايىنداپ شىعا الاتىنىمىزعا كۇمانىم جوق.

- بىتىرۋشىلەردى اۋىلعا اپارعاندا ولارعا جاعداي جاسالا ما؟

- مەنىڭ دە ايتقىم كەلىپ وتىرعانىم وسى جايت. زاڭدى شىعارىپ، ستۋدەنتتەردى بۇگىن-اق مىندەتتەۋگە بولادى. ٴبىراق، ٴوزىڭ ايتپاقشى، ٴبىزدىڭ اۋىلداردا جاس مامان ٴومىر ٴسۇرىپ كەتە الاتىنداي جاعداي بار ما دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، ەلىمىز بويىنشا «ديپلوممەن اۋىلعا» دەگەن باعدارلاما بار. وسى باعدارلاما بويىنشا وتكەن جىلى ٴبىز ساراپتاما جاساپ كوردىك. ٴبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەن بىتىرگەن 100 ۆەتەرينار اتالعان باعدارلامامەن اۋىلعا بارسا، سونىڭ ٴ25-ى عانا ۇستەماقى العان. بۇدان بولەك تاعى دا ەكى ادام جەڭىلدەتىلگەن نەسيە العان. ال شىن مانىسىندە قانشا ادام وسى باعدارلاما بويىنشا بارسا، سونشا ادامعا ٴتيىستى جەڭىلدىكتەر جاسالۋى كەرەك ەدى.

وسىنداي ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرىپ، اۋىلعا باراتىن جاستاردىڭ جاعدايىنا كوڭىل بولگەندە عانا ٴبىز اۋىلشارۋاشىلىعى سالاسىنداعى مامان تاپشىلىعىنان قۇتىلاتىن بولامىز.

- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي