BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ايسۇلۋ مولدابەكوۆا: اتا-انانىڭ كرەديتتى تولەي الماۋى بالانىڭ ساناسىنا كەرى اسەر ەتىپ جاتىر

سوڭعى كەزدە الماتى، استانا سەكىلدى ٴىرى قالالاردا بالالارعا ارنالعان بيزنەس مەكتەپتەرى اشىلا باستادى. ونداي مەكەمەلەرگە بالاسىن ەرتىپ باراتىن اتا-انالار دا كوپ كورىنەدى. اتا-انانىڭ ماقساتى بەلگىلى – بالام بيزنەستىڭ نە ەكەنىن ٴتۇسىنىپ ٴوسسىن، اقشانىڭ ٴقادىرىن بىلە بەرسىن دەيدى. بيزنەس-مەكتەپتىڭ دە ماقساتى ايقىن – اۋەلى كليەنت جيناپ اقشا تابۋ، سوسىن بالالارعا لايىقتى ٴبىلىم بەرۋ. ال بالانىڭ ميىنا كىشكەنتايىنان اقشا دەگەن ۇعىمدى ٴسىڭىرۋ، بيزنەس-جوبا جاساپ ۇيرەتۋ، ساقاداي ساي ساۋداگەر قىلىپ شىعارۋ قانشالىقتى كەرەك؟ قارجىلىق تۇرعىدان ساۋاتتى بولۋ بۇلدىرشىنگە نە بەرەدى؟ وسى ساۋالدارعا بەلگىلى الەۋمەتتانۋشى ايسۇلۋ مولدابەكوۆا جاۋاپ بەردى.

ادەتتە قارجىلىق ساۋاتتىلىق ماسەلەسىنە ەرەسەكتەر قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جاتادى. ال بالالار ٴۇشىن بۇل نەلىكتەن ماڭىزدى؟

  • ٴقازىر نارىق زامانى. سوندىقتان تەك ەرەسەكتەر عانا ەمەس، بالالار دا نارىق ۇعىمىمەن كىشكەنتاي كەزىنەن تانىسىپ جاتىر. كىشكەنتاي بالالاردان نەسيە، تابىس، اقشا دەگەن نە دەپ سۇراساڭىز، ٴوزىنىڭ تانىمىنداعى جاۋاپتاردى ايتادى. دەمەك، ولارعا جارتىلاي بولسا دا تۇسىنىكتى. ياعني، بالالاردىڭ قارجىعا قاتىستى قىزىعۋشىلىعىن دامىتا ٴتۇسۋ كەرەك.

قارجىلىق قيىندىققا كوپ ۇشىرايتىن ادامنىڭ بالا كەزدەگى اقشا تۋرالى ۇعىمى ٴالسىز بولعان دەپ تۇسىنۋگە بولا ما؟

  • ەسەيگەن ادامنىڭ اقشانى جەتكىزە الماۋىنا قارجىلىق ساۋاتسىزدىعى سەبەپ. ٴبىر جاعىنان ادامنىڭ تابيعاتىنا دا بايلانىستى. ادام قانشا جەردەن ساۋاتتى بولا تۇرا، قولى اشىق نەمەسە ىسىراپشىلدىققا بوي الدىرسا، قارجىنى ۇنەمدەي المايدى. سوندىقتان بۇل جەردە ساۋاتىڭ كومەكتەسە المايدى. دەمەك، اقشانىڭ باسىن بىرىكتىرە الماۋىن ونىڭ بالا كەزىندە اقشا ۇعىمىن دۇرىس تۇسىنبەۋىمەن دە بايلانىستىرۋعا بولادى. سەبەبى جاستايىنان اقشانىڭ قايدان كەلەتىنىن، قالاي جۇمسالاتىنىن بىلمەگەن بالا ونىڭ قادىرىنە جەتپەيدى.

اقشانى جۇمساۋدى مەڭگەرگەن بالا دوستارىنان قالاي ەرەكشەلەنەدى؟

  • مۇنى قىسقاشا ٴۇش كريتەريي ارقىلى سيپاتتايىق. بىرىنشىدەن، اقشا جۇمساۋدى يگەرگەن، تەرەڭ مەڭگەرگەن بالا ەڭ الدىمەن ۇنەمدەۋدى ۇيرەنەدى. ەكىنشىدەن، ٴار ٴسات سايىن اقشا سۇراپ اتا-اناسىن سەبەپسىز قينامايدى. ۇشىنشىدەن، ٴوزى دە اقشا جينايدى.

ومىرگە كوزقاراسى قالىپتاسىپ ۇلگەرمەگەن بالانىڭ ساناسىنا قارجى ۇعىمىن تىقپالاۋ اۋىر تيمەي مە؟

  • ارينە، قارجىلىق ساۋاتتىلىق دەگەن ۇعىمدى قابىلداۋ، ونى لايىقتى دەڭگەيدە مەڭگەرىپ شىعۋ بالا تۇگىلى ۇلكەن ادامدارعا دا قيىندىق تۋعىزادى. سەبەبى ادامدار كۇندەلىكتى اقشامەن جۇمىس ىستەپ جۇرسە دە، ونىڭ كىتاپتاعى تەورياسىنا كەلگەندە قيىندىققا كەز بولادى. سوندىقتان بالالارعا الدىمەن ونىڭ الىپپەسىن ۇيرەتەمىز. قازاق تىلىندە ونداي وقۋلىقتار بار دەپ ايتا المايمىن، ٴبىراق ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە جەتىپ ارتىلادى. الىپپە دەڭگەيىندە بالالارعا ويىن نەمەسە جەڭىل ۇعىمدارمەن، جەڭىل سۋرەتتەرمەن جەتكىزەتىن كىتاپتار بار. بالانىڭ ساناسىنا تىقپالاساق تا، تىقپالاماساق تا كۇندەلىكتى قارجى ۇعىمدارىمەن بەتپە-بەت كەلىپ جاتىر. اكە-شەشەسى كرەديت الادى، سونى كىشكەنتاي بالالاردىڭ ٴوزى «اكەم كرەديتىن تولەي الماي جاتىر»، «كرەديتتىڭ پايىزى مىنشا بولىپتى» دەگەن سياقتى ۇلكەندەردىڭ ٴسوزىن ايتادى. بۇل جەردە ايتا كەتۋ كەرەك، جاس بالالاردا كرەديت جانە باسقا دا قارجى ۇعىمدارىنا تەرىس كوزقاراس قالىپتاسۋدا. اتا-اناسى كرەديتتى ۋاقىتىندا تولەي الماي، اقشانى ٴوز مۇمكىندىگىنە ٴتيىمدى قولدانا الماعاندىقتان جاس بالالاردىڭ ساناسىندا دا تەرىس ىقپالدى ويلار قالىپتاسادى.

ٴقازىر الماتىدا بالالارعا ارنالعان قارجى ورتالىقتارى كوپ. قازىردەن باستاپ بيزنەس-جوبا جاساپ ماشىقتانعان بالا بولاشاقتا قانداي جەتىستىككە جەتە الادى؟

  • بيزنەس-جوبا جاساپ ماشىقتانعان بالا كەلەشەكتە ٴوز كاسىبىن اشا الادى. ياعني، قورىقپايدى. سەبەبى ول ويىن تۇرىندە تابىسى، شىعىنى، تاعى باسقا پارامەترلەرى كورسەتىلگەن بيزنەس-جوبا جاسامايدى عوي. ال سونىڭ نەگىزى قازىردەن قالىپتاساتىن بولسا، بولاشاقتا ٴسوزسىز ٴوز كاسىبىن اشىپ، تابىس تابا الادى. ٴوز كاسىبىن اشپاسا دا تاۋەكەلشىلدىك، توپتا جۇمىس ىستەۋ، كوشباسشىلىق باسقا دا قاسيەتتەردى بويىنا دارىتادى. جاس ەرەكشەلىكتەرىنە دە ٴمان بەرگەن ٴجون. مەكتەپتەردە 7-دەن 15 جاسقا دەيىنگى ارالىقتا قابىلدايدى. مەنىڭ ويىمشا 7-دەن 10 جاسقا دەيىنگى بالالار ويىن تۇرىندەگى بيزنەس-جوبالار جاسايتىن بولسا، 10-نان 15-كە دەيىنگى بالالار ۇلكەن بيزنەس-جوبالاردى جاساي الادى. ويتكەنى قازىرگى بالالاردىڭ فانتازياسى، يدەياسى وتە كەرەمەت. قارجى ساۋاتىن ارتتىرۋ ورتالىقتارىنىڭ ٴبىرىنشى ماقساتى – ارينە، اقشا تابۋ، ودان كەيىنگى ماقساتى بالالاردى دامىتۋعا ۇلەس قوسۋ. كوپتەگەن بيزنەس-يدەيا وسى جاس بالالاردان شىعادى دەيدى ماماندار. سەبەبى ولاردىڭ قيالى ۇشقىر. ۇلكەندەر سياقتى كوپتەگەن قاتەردەن قورقا بەرمەيدى، تايسالمايدى، ويىن اشىق ايتادى، تاۋەكەلگە بارعىش.

وزگە ەلدەردىڭ تاجىريبەسى قانداي دەڭگەيدە؟

  • اقش-تا، ەۋروپا ەلدەرىندە، ۇزاققا بارماي-اق كورشى رەسەيدە مۇنداي تاجىريبەنىڭ جولعا قويىلعانىنا ٴبىراز بولدى. «ازبۋكا بيزنەسا دليا دەتەي» دەگەن سياقتى كىتاپتار، «ازبۋكا بيزنەسا» دەگەن جوبالىق وقىتۋ مەكتەپتەرى بار. ونىڭ فيليالى ٴتىپتى قىرعىزستاندا دا اشىلدى. ايتا كەتەرلىگى، شەت مەملەكەتتەردە ٴىرى بانكتەر جاس بالالارمەن جۇمىس ىستەيتىن ارنايى باعدارلامالار قابىلداعان، ارنايى كۋرستارى دا بار. ٴتىپتى سينگاپۋردە 7-10 جاسقا دەيىنگى بالالارعا اتا-اناسىنىڭ باقىلاۋىمەن جەكە شوت اشۋعا دا جاعداي جاسالعان. بالا ٴوزى اقشا اۋدارىپ تۇرا الادى، اتا-اناسى ٴوز شوتىنان بالاسىنىڭ شوتىنا اقشا سالۋعا مۇمكىندىك قاراستىرىلعان. سينگاپۋر بانكتەرى ٴۇشىن بۇل ٴتيىمسىز دەگەن اڭگىمە ايتىلادى. سەبەبى بالانىڭ شوتىن ۇستاۋ، وپەراسياسىن جاساۋ قيىن ەكەن. سەبەبى شوتقا كوپ دەگەندە 500 دوللار سالۋعا بولادى. ول ٴتيىمسىز. ٴبىراق سينگاپۋر ۇكىمەتى ۇلكەن ستراتەگيالىق ماقسات قويىپ وتىر. ولار بالالاردى جاستايىنان بانك قۇرالدارىمەن، جوبالارىمەن تانىستىرىپ، اقشا سالىپ، اقشا جۇمساۋ مادەنيەتىن جەتىلدىرۋدى كوزدەپ وتىر.

قارجىنى جۇمساۋ، تابىس تابۋ سياقتى ۇعىمداردى سىڭىرگەن بالانىڭ ويى اقشادا بولاتىنى بەلگىلى. مۇنداي كەزدە ىزگىلىك، جومارتتىق سىندى قاسيەتتەردى جوعالتىپ الماۋ ٴۇشىن وعان قانداي تاربيە بەرىلۋى كەرەك؟

  • بالا مەن اقشا قارىم-قاتىناسقان تۇسكەن كەزدە ەڭ الدىمەن بالا اقشانى ٴبىر زاتقا ايىرباستايتىن دۇنيە دەپ قابىلدايدى. ودان كەيىن ونىڭ قۇندىلىق ەكەنىن، وعان ۇلكەن زاتتار الۋعا بولاتىنىن تۇسىنەدى. وعان ىزگىلىك، جومارتتىق قاسيەتتەردى قالاي ٴسىڭىرۋ كەرەك دەگەنگە كەلسەك، بۇل جەردە بالا اتا-اناعا قارايدى. اتا-انا نە ىستەسە، بالا سونى ويلاي باستايدى. اتا-انا ماسەلەن قايىرىمدىلىققا قاتىسسا، مەشىتكە ساداقا، زەكەت بەرسە، بۇل بالا ٴۇشىن ۇلكەن تاربيە. ودان بولەك اقشانى بالانىڭ وزىنە جيناۋدى ۇيرەتەمىز. ول قارجىدان اتا-اناسىنا، باۋىرىنا، تۋىسىنا سىيلىق جاساۋدى، سولاردىڭ دا قاجەتىن وتەۋدى ۇيرەتەمىز. سوندا ٴوزىن عانا ويلايتىن ٴوزىمشىل بولىپ وسپەيدى.

بالا ٴۇشىن قارجى ساۋاتتىلىعى دەگەنىمىز نە؟

  • بالا ٴۇشىن قارجى ساۋاتتىلىعى دەگەنىمىز – ول اتا-اناسىنىڭ تابىسى جانە ونىڭ قايدان، قانداي ەڭبەكپەن كەلەتىنىن ٴتۇسىنۋى. ودان كەيىن مىنا قارجى ۇعىمدارىن نوبايلاپ بولسا دا ٴوز ساناسىنا ٴسىڭىرۋى. مىسالى، نەسيە دەگەن قارىزعا باتاتىن دۇنيە ەمەس، باستاعان ىسىڭە، كاسىبىڭە قاجەتتى كومەك ەكەنىن، تەك ونى ساۋاتتى قولدانا ٴبىلۋ كەرەك ەكەنىن نەمەسە سول سياقتى دەپوزيت دەگەن ۇعىمداردى بالا ٴبىلۋى كەرەك. كوپتەگەن زەرتتەۋ بويىنشا اتا-انالار وتباسىنىڭ قارجىلىق ماسەلەلەرىن بالالارمەن اقىلداسپايدى. بۇل دۇرىس ەمەس. بالالار دا وتباسىنداعى جاعدايدى ٴبىلىپ وتىرۋى كەرەك. سوندا عانا مانىنە، قادىرىنە جەتەدى. ارينە بۇل جەردە بالا شەشىم شىعارۋشى تۇلعا ەمەس، دەگەنمەن حابارى بولىپ وتىرۋى كەرەك.

دەگەنمەن بالانى بيزنەسكە ۇيرەتپەس بۇرىن، ونىڭ ىشكى تانىمى، قىزىعۋشىلىعىمەن دە ساناسۋ كەرەك شىعار؟

  • البەتتە. بالانىڭ ساناسىنا قارجى ماسەلەسىن ٴجون-جوسىقسىز تىقپالاي بەرمەي، ونىڭ قالاۋىمەن، قىزىعۋشىلىعىمەن دە ساناسۋ كەرەك. بالا ونى قالاسا عانا ونىڭ قاسيەتتەرىن دامىتۋعا كۇش سالعان دۇرىس سەكىلدى. ماسەلەن، شىعارماشىلىققا بەيىم بالانى بيزنەس-يدەيا جاسا دەپ قيناۋعا بولمايدى. ال قارجىلىق ساۋاتتىلىق، اقشانى جۇمساۋ بارلىعىنا قاجەت. سوندىقتان مۇنى مەكتەپتەردە قوسىمشا وقىتۋعا بولادى. سوسىن مەن شەتەلدەردەگىدەي بانكتەر بالالارعا كوڭىل اۋدارىپ، ٴتۇرلى قىزمەتتەر ۇسىنعانىن قالار ەدىم. ٴبىزدىڭ بالالارىمىزعا اقشالى بولۋ دەگەن ٴسوز تەرىس ۇعىم ەمەس ەكەنىن سىڭىرە ٴبىلۋ كەرەك.

ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي