BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ايدىن جاكەجانوۆ: مەملەكەتكە ٴبىر شوگەن الاڭنان گورى التى فۋتبول الاڭىن سالعان ٴتيىمدى ەكسكليۋزيۆ

ۇلتتىق ات سپورتى تۇرلەرىنىڭ قاتارىندا تاريحى ارىدەن باستالسا دا، كەنجەلەپ دامىپ كەلە جاتقان ويىنداردىڭ ٴبىرى – شوگەن ويىنى. ەلىمىزدە شوگەن فەدەراسياسى قۇرىلعالى دا ساناۋلى عانا جىل بولدى. دەگەنمەن بۇگىنگى تاڭدا بۇل ويىن تۇرىنە قىزىعۋشىلىق تانىتاتىنداردىڭ سانى كوپ.

وسى ورايدا ەلىمىزدەگى شوگەن ويىنىنىڭ جاي-كۇيى، قازىرگى تاڭداعى دامۋى، شوگەن اتتارىن باپتاۋ، شوگەن ويىنشىسىنا قويىلاتىن تالاپتار تۋرالى استانا شوگەن كلۋبىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ايدىن جاكەجانوۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك. سونى نازارلارىڭىزعا ۇسىنۋدى ٴجون كوردىك.

- شوگەن ويىنىنىڭ ەرەكشەلىگى نە؟

- ٴقازىر بارلىعىمىز شوگەن ويىنىن اتا-بابامىزدان قالعان ويىنداردىڭ ٴبىرى دەگەندى كوپ ايتامىز. بۇل راس تا. ويتكەنى حالىقارالىق شوگەن فەدەراسياسىنىڭ ٴوزى بۇل ويىننىڭ تاريحى تۋرالى «شىعىسى – ۇلى قىتاي قورعانى مەن باتىسى – كاسپيي تەڭىزى ارالىعىندا مەكەن ەتكەن كوشپەندىلەر ويناعان ويىن» - دەپ جازادى. مۇنان بولەك، ٴوزىمىزدىڭ دە كوپتەگەن عالىمدارىمىز بۇل ويىننىڭ تاريحىن زەرتتەگەن. ٴبىز ونىڭ بارلىعىن قوزعاماي-اق قويايىق، تەك شوگەن ويىنىن نە ٴۇشىن وينايتىنىنا توقتالساق.

ٴيا، قاراپ وتىرساڭىز بۇل دا وزگە سپورت ٴتۇرى سياقتى جىگىتتى جاۋىنگەرلىك ونەرگە باۋلۋدان باستاۋ الادى. مىسالى، جامبى اتۋ – مەرگەندىككە، كوكپار مەن تەڭگە ٴىلۋ – ەپتىلىككە، اۋدارىسپاق – قويانقولتىق ۇرىس پەن كۇشتىلىككە تاربيەلەسە، شوگەن ويىنى – ات ۇستىندەگى سەمسەرلەسۋ نەمەسە قىلىشتاسۋ ونەرىنە باۋليدى. ولاي دەيتىنىمىز، شوگەن ويىنى كەزىندە تاياقتى سەرمەۋ ٴتورت ٴتۇرلى قيمىلدان تۇرادى. ەكەۋى اتتىڭ مىنەر جاعىنان الدىعا-ارتقا سوعىلسا، ەكەۋى اتتىڭ قامشىلار جاعىنان العا-ارتقا سوعىلادى. وسى تاياقتى سوعاتىن كەزدە ويىنشى ٴوز اتىن، نە قارسىلاسىنىڭ اتىن جاراقاتتاپ الماۋى كەرەك. جانە ات ۇستىندە قانجاردى نەمەسە قىلىشتى (تاياق) شەبەر سىلتەي ٴبىلۋى كەرەك. سەبەبى ات ۇستىندە قىلىش سەرمەۋ مەن شوگەن ويىنىنىڭ تاياقشاسىن سەرمەۋدىڭ قيمىلى بىردەي.

ونىڭ سىرتىندا شوگەن ويىنىن ويناۋ مەن باسسەينگە شومىلۋ كەزىندەگى قيمىل-قوزعالىس بىردەي، ەكەۋىندە دە ادامنىڭ بارلىق بۇلشىقەتتەرى قوزعالىسقا تۇسەدى. سونىمەن قاتار اتتىڭ دەنە تەمپەراتۋراسى دا ادام اعزاسىنا وڭ اسەرىن تيگىزەدى. ياعني، ادام دەنساۋلىعىنا وتە پايدالى دەۋگە بولادى.

دەمەك اتا-بابالارىمىز شوگەندى جەتىك مەڭگەرگەن جىگىتتەن جاۋگەرشىلىك زاماندا مىقتى قىلىشكەر شىعاتىنىن بىلگەن. ال وسى ونەردىڭ، وسى ويىننىڭ نەگە ۇمىت بولىپ كەتكەنىن ايتپاساق تا تۇسىنىكتى. قازاقتىڭ قولىنان قارۋىن، استىنان اتىن تارتىپ العان سوڭ، شوگەندى كىم قىزىقتاپ ويناسىن؟ دەگەنمەن ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان سوڭ، قايتا ورالعان قۇندىلىقتارىمىزبەن بىرگە شوگەن ويىنى دا ورتامىزعا قايتا ورالدى. 2012 جىلى فەدەراسيا بولىپ قۇرىلدى. ٴومىرزاق شوكەەۆ باسقاردى، سوسىن اسىلجان مامىتبەكوۆ فەدەراسيا پرەزيدەنتى بولىپ وتىر.

- جاقسى، جالپى مالىمەتتەر الدىق. ەندى وسىنى تارقاتا تۇسسەك. مىسالى شوگەننىڭ اتتارى وزگە اتتارعا ۇقسامايدى. ونىڭ باعىم-كۇتىمى دە، باپتاپ-جاراتۋى دا وزگەشە. سىزدەر شوگەن اتتارىن قايدان الاسىزدار؟

- 2014 جىلعا دەيىن جىلقىنى شەتەلدەن، انگليادان، ەۋروپادان اكەلگەن. ول جىلقىلار جەرگىلىكتى جەردىڭ جاعدايىنا بەيىمدەلە الماي، كوبى ٴولىپ قالدى. بىرنەشەۋى اياقتان قالدى. قوماقتى قارجىعا اكەلىنگەن اتتاردىڭ پايداسىن كورمەگەن كەزدەر بولدى. ونىمەن قوسا ويىن دا ايتارلىقتاي دامىپ كەتكەن جوق.

2014 جىلدان باستاپ فەدەراسيادا جۇمىس جانداندى. جاڭادان تۇجىرىمداما جاسالىپ، جاڭا جوسپارمەن ىسكە كىرىستىك. «كورپەڭە قاراي كوسىل» دەگەندەي، ٴوز مۇمكىندىكتەرىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ، وسى سپورت تۇرىنە ٴوز ەلىمىزدىڭ اتتارىن الىپ، ۇيرەتىپ كورسەك قالاي بولار ەكەن دەگەن ويعا كەلىپ، باسىندا مال بازارلارىنان جىلقىلاردى قاراپ كوردىك.

- وسى جەردە شوگەن اتىنا قويىلاتىن باستى تالاپقا توقتالا كەتىڭىزشى؟

- شوگەندەگى باستى تالاپتاردىڭ ٴبىرى – جىلقىنىڭ بويى بيىك بولماۋى كەرەك. باسى جۇمساق بولۋى كەرەك. ياعني، باسى ەلپەك، قالاي بۇرساڭىز دا لەزدە بۇرىلۋى كەرەك، تارتقان كەزدە دەرەۋ توقتاپ، شاپقاندا ۇشقىر، قوزعالعاندا جىلدام بولۋى كەرەك.

ٴبىز نەگىزىندە بازاردان وسىنداي جىلقىلاردى ىزدەدىك. وتە سيرەك كەزدەسەدى مۇنداي اتتار. جارمەڭكەلەردەن ساتىپ الدىق بىرنەشەۋىن. كەيىننەن ەلىمىزدەگى جىلقى زاۋىتتارىنان بارىپ كوردىك. قازاقستان شوگەن فەدەراسياسىنىڭ ۆيسە-پرەزيدەنتى سارسەن اباي ۇلى قوستانايداعى «قازاق تۇلپارى» جىلقى زاۋىتىنا بارىپ، سويلەسىپ كوردى. جانە اتتاردىڭ دا بىرنەشەۋىن سىناقتان وتكىزگەن ەدىك، ٴبىزدىڭ تالاپتارعا ساي كەلەدى ەكەن. ارينە، ۇيرەتۋدى تالاپ ەتەتىنى بەلگىلى نارسە عوي.

سودان باستاپ ٴبىز شوگەن اتتارىن قوستانايدان الا باستادىق. 1،5 جاسار كەزىنەن الىپ كەلىپ ۇيرەتتىك. نەگىزىنەن قۇنانىنان باستاپ شوگەن ويىنىنا ۇيرەتە باستايمىز. ٴقازىر شوگەن سپورتىنداعى اتتاردىڭ 80 پايىزدايى سول «قازاق تۇلپارىنىڭ» تۋمالارى. بۇل زاۋىتتىڭ اتتارى وسى شوگەن ويىنىنا وتە جاقسى بەيىمدەلەدى.

- شوگەن اتتارىن باپتاۋدىڭ ٴوز ەرەكشەلىكتەرى بار شىعار؟

- مەن ٴوزىم بايگە اتتارىن قالاي باپتايتىنىن بىلمەيمىن. ٴبىراق شوگەن اتتارىن باپتاۋدىڭ دا ٴوز ەرەكشەلىگى بار. مىسالى بايگە اتتارىن باپتاعاندا ۋاقىتىمەن تاماق بەرىپ، ۋاقىتىمەن شاپقىزىپ، سۋىتادى عوي. شوگەن اتتارىن باپتاۋ دا تۋرا سونداي. تەك ٴبىر ايىرماشىلىعى – بايگەدە ات تىكە شابادى، ەڭ قيىن دەگەندە شەڭبەرمەن شابادى. ال شوگەندە ات شاۋىپ كەلە جاتىپ وڭعا نەمەسە سولعا بۇرىلادى، كىلت توقتايدى. ٴبىر سوزبەن ايتقاندا شوگەن دوبى قالاي ۇشسا سولاي باعىتتالۋى كەرەك. بۇل دەگەن ٴسوز اتتى باپتاۋمەن بىرگە دوپقا ۇيرەتۋ كەرەك دەگەن ٴسوز. سونىمەن بىرگە، باسقا ات سپورتى تۇرلەرى توزىمدىلىككە، كۇشكە كوبىرەك قاتىستى بولسا، شوگەن اتتارى جىلدامدىق پەن ەلپەكتىك، شاپشاڭ بۇرىلىستار مەن كىلت توقتاۋعا ۇيرەنۋى كەرەك.

مىسالى، جاڭا ايتقانىمىزداي، ات پەن ويىنشى ٴبىرىن-بىرى سەزىنۋ كەرەك دەپ. ال شوگەن ويىنىندا اتتىڭ سەزىم جۇيەسى تولىقتاي جالىندا دەپ سانالادى. سوندىقتان دا شوگەن اتىنىڭ جۇگەنىندە ٴتورت تىزگىن بولادى. سول ٴتورت تىزگىندى ٴبىر قولىڭىزبەن ۇستايسىز دا، ەكىنشى قولىڭىزعا شوگەن تاياقشاسىن الاسىز. ويىن بارىسىندا اتتى ٴسىز ٴبىر قولمەن عانا باسقارۋىڭىز كەرەك. كەيبىر جاقسى ۇيرەنگەن اتتار يەسىنىڭ تاقىمىمەن بۇرىلىپ، تاقىمىمەن جۇمىس ىستەيدى. نەگىزى شوگەن اتى وسىلاي بولۋى كەرەك. بۇل – ات پەن ادامنىڭ ٴبىرىن-بىرى ايتقىزباي تۇسىنىسەتىنىن كورسەتەدى. ەكىنشى ٴبىر اتتار بولادى، شوگەن دوبى قالاي ۇشسا، سولاي قاراي بەيىمدەلەتىن. بۇل دا ۇزاق جاتتىعۋدىڭ ناتيجەسىندە كەلەتىن جەتىستىك. نەگىزى شوگەن ويىنىندا ويىنشىدان گورى ات كوبىرەك وينايدى. ياعني اتتار دوپتىڭ سوڭىنان قۋالايدى.

- ال ويىنشىلارعا قانداي تالاپ قويىلادى؟

- ٴبىرىنشى تالاپ – اتقا ەركىن ٴمىنىپ، ەردە مىعىم وتىرا ٴبىلۋى كەرەك. قالعانىنىڭ بارلىعىن ٴبىز ٴوز مەتوديكامىز ارقىلى ويىنشىعا ۇيرەتەمىز. دەگەنمەن باسقا ويىنشىعا، باسقا اتتارعا زاقىم كەلتىرمەۋى كەرەك. ويىن تارتىبىنە باعىنۋ، ويىن كەزىندە ارنايى كيىم كييۋ ت.ب. تالاپتارى بار.

- شوگەن ويىنى ٴبىزدىڭ اتا-بابامىزدان قالعان ويىن دەسەك تە، ەۋروپادا جاقسى دامىعان عوي. قازاقستاندىق اتتارعا، ياعني «قازاق تۇلپارى» زاۋىتىنىڭ اتتارىنا سىرت ەلدەردىڭ بەرگەن باعاسى قانداي؟

- وتە جوعارى دەۋگە بولادى. وسى جىلدىڭ باسىندا الماتىدا «قار ۇستىندەگى شوگەننەن» حالىقارالىق تۋرنير وتكەن بولاتىن. سول تۋرنيرگە شۆەيساريادان، گەرمانيادان، ارگەنتينادان كوماندالار كەلىپ قاتىسقان ەدى. سول قۇرامداعى ويىنشىلار مەن باپكەرلەر ٴبىزدىڭ اتتارعا قاتتى قىزىقتى. ٴبىزدىڭ اتتاردىڭ جىلدامدىعى، ويىن كەزىندەگى ٴوز-وزىن ۇستاۋى ولاردى تاڭىرقاتتى. ال ولارعا ەڭ باستى ۇناعانى – اتتىڭ باعاسى بولدى. ٴتىپتى ولار بولاشاقتا بىزدەن شوگەن اتتارىن ساتىپ الۋعا نيەتتى ەكەندەرىن ايتتى.

- قازاقستاندىق شوگەن شەبەرلەرى شەتەلدەردە وتەتىن تۋرنيرلەرگە بارىپ قاتىسىپ تۇراتىن بولار؟

- ٴيا، باسىندا ٴبىزدى مەنسىنبەگەنىن جاسىرۋدىڭ قاجەتى جوق. قازىرگى تاڭدا استانا مەن الماتىداعى شوگەن كلۋبتارى بىرنەشە حالىقارالىق تۋرنيرگە قاتىسىپ، سولاردىڭ جەڭىمپازى بولىپ ۇلگەردى. مىسالى، ارگەنتينادا وتكەن 4، ميۋنحەندە وتكەن 2، لوندوندا، دۋبايدا وتكەن حالىقارالىق تۋرنيرلەرگە قاتىستى.

بۇگىنگى تاڭدا الەمدەگى شوگەن جانكۇيەرلەرى، وسى سپورتتى جاقسى كورەتىن جاندار قازاقستاندا دا شوگەن سپورتى بارىن، ونىڭ جىل سايىن دامىپ كەلە جاتقانىن بىلەدى. سونىمەن قاتار ٴبىزدىڭ سپورتشىلار قاي ەلگە، قاي مەملەكەتكە بارىپ ويناسا دا، سول ەلدىڭ ادامدارىنىڭ ٴبىرىنشى ايتاتىندارى ٴبىزدىڭ سپورتشىلاردىڭ اتقا وتىرۋ ەرەكشەلىگى: «قازاقستاندىق سپورتشىلار ات ۇستىندە جاقسى وتىرادى ەكەن» - دەگەن ٴسوزدى ٴجيى ايتادى.

- قازاقستاندا شوگەن ويىنىن دامىتۋدا قانداي ماسەلەلەر بار؟

- ٴبىز بىردەن «مىناۋ جوق، اناۋ جوق» دەۋدەن اۋلاقپىز. ٴقازىر بارلىعى دا جۇيەگە ٴتۇسىپ، مۇمكىندىگىنشە دامىپ كەلەدى. قىزىعۋشىلارى دا، جانكۇيەرلەرى دە بار. دەگەنمەن بارلىعى ساقاداي-ساي دەۋگە دە كەلمەيدى. ٴبىر شوگەن الاڭى 6 فۋتبول الاڭىنا پارا-پار، ياعني 5،5-6 گا بولۋى كەرەك. دەمەك ٴبىر شوگەن الاڭىن سالعاننان گورى، 6 فۋتبول الاڭىن سالعان تيىمدىرەك. ال شوگەندى دامىتامىز دەسەك ٴار وڭىرگە كەمىندە 2-3 شوگەن الاڭى كەرەك. ەندى ٴبىز ٴۇشىن نەنىڭ قولبايلاۋ بولىپ وتىرعانىن تۇسىنگەن بولارسىز؟ بۇل – ٴبىرىنشى.

ەكىنشى – شوگەندە ٴبىر ات ەكى چاككەرگە، ياعني ەكى تايمعا عانا پايدالانىلادى. بۇل دەگەنىمىز ٴبىر ويىندا ٴبىر ات العاشقى چاككەرگە جانە سوڭعى چاككەرگە عانا شىعا الادى دەگەن ٴسوز. ال الەمدە ٴبىر ات ٴبىر چاككەرگە عانا ويناتىلادى. ٴبىر چاككەر – 7 مينۋت. 7 مينۋتتان كەيىن ات اۋىستىرۋىڭىز كەرەك. ال بۇكىل ويىن بارىسىندا ٴبىر ويىنشىعا 4 ات، ٴبىر كومانداعا 16 ات كەرەك بولادى. ەندى ەسەپتەي بەرىڭىز، ٴبىر وڭىردە 20 ويىنشى بولسا، 80-100 ات كەرەك. سەبەبى قانداي ٴبىر جاعداي بولا قالسا، قوسىمشا ات دايىن تۇرۋى قاجەت. ال وسى اتتاردى تابۋ ٴبىر بولەك، ساتىپ الۋ ٴبىر بولەك، ولاردى شوگەن ويىنىنا بەيىمدەپ، تاربيەلەۋ كەرەك. ەكىنشى نە كەرەك ەكەنىن تۇسىنگەن بولارسىز؟

ال جىل سايىن ٴار وڭىردە شوگەن ويىنىمەن اينالىسۋشىلار سانى ارتىپ كەلەدى.

ٴيا، ەڭ اۋەلى جەر كەرەك، سوسىن ات كەرەك. بۇل ەكەۋى دە تابىلار بولسا، اتتى باعاتىن، جەردى باپتاپ ۇستايتىن جۇمىس كۇشى كەرەك بولادى.

- ٴبىر ات نەگە ٴبىر عانا چاككەردە وينايدى؟

- ويىن وتە جىلدام ٴارى اتقا اۋىر تيەتىن ويىن. سەبەبى باسقا سپورت تۇرلەرىنەن گورى ات جىلدام شابادى، تەز توقتاپ، وڭعا، سولعا جىلدام بۇرىلادى. ٴبىر چاككەر – 7 مينۋت ويناعان اتتىڭ ٴوزى وتە بولدىرىپ قالادى. سوندىقتان دا اتتى ٴبىر چاككەردە عانا ويناتادى. بۇل الەمدىك دەڭگەيدە قولدانىلىپ كەلە جاتقان ويىن ەرەجەسى.

- الداعى جوسپارلارىڭىز قانداي؟ جەتىستىككە جەتكەن قانداي كلۋبتاردى ايتا الاسىز؟

- «astana polo club» شوگەن كومانداسى ٴقازىر جوعارى دەڭگەيدە دامىپ كەلە جاتقان كلۋبتاردىڭ ٴبىرى. «almaty polo club» كومانداسى دا وزگەلەردەن سۋىرىلىپ شىقتى. وسى ەكى كوماندا قازىرگى كەزدە ۇلتتىق سپورت ٴتۇرى رەتىندە كەز كەلگەن ەلدە وتەتىن الەمدىك شوگەن تۋرنيرلەرىنە اپارۋعا بولاتىن كوماندالار. بۇلاردان بولەك العاشقىلاردىڭ ٴبىرى بولىپ اشىلعان «اۋليەاتا» كومانداسى، جامبىل وبلىسىنان شىققان «اققيا» كومانداسى، جامبىل وبلىسىنىڭ ٴوز كومانداسى، اقمولا وبلىسىنىڭ شوگەن كومانداسى قاتارلى كوماندالاردى اتاۋعا بولادى. وسىلاردان بولەك، ەڭ ۇزدىكتەردەن قۇرالعان ۇلتتىق قۇراما كومانداسى بار. جالپى سانى 10-نان استام شوگەن كلۋبى ەلىمىز بويىنشا جاساقتالىپ، ەل بىرىنشىلىگىن، وبلىستىق تۋرنيرلەردى وتكىزىپ كەلەدى.

ال 2018 جىلى ۇلتتىق قۇرامانى ەۋروپا چەمپيوناتىنا قاتىستىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. سوعان وراي كوماندانى جاتتىقتىرىپ جاتىرمىز.

مۇنان بولەك «قازاقستان شوگەن فەدەراسياسى» بيىل ٴساۋىر ايىنان باستاپ «بالالار شوگەن اكادەمياسىن» اشقان بولاتىن. ٴقازىر سول بالالارمەن جۇمىس ىستەۋ ۇستىندەمىز. 35-تەي بالا كەلىپ اپتاسىنا ەكى رەت 100 مينۋتتان تەگىن ۇيرەنىپ ٴجۇر. ولار العاشقى ٴوزارا شوگەن ويىنىنان جارىسىن وتكىزىپ تە ۇلگەردى. ناتيجەسى جامان ەمەس. ەرتەڭگى كۇنى قازاقستان شوگەنىن دامىتۋعا ٴوز ۇلەستەرىن قوساتىن جاستار ٴوسىپ كەلەدى.

- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي