BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

شەت تىلدەرىن نەشە جاستا ۇيرەنگەن ٴجون؟

فوتو: vladtime.ru

استانا، baq.kz. شەت تىلدەرىن ۇيرەنۋ ماسەلەسىنە كەلگەندە بارلىعىمىز بالالاردىڭ قابىلەتى جوعارى بولىپ، جاڭا ٴتىلدى تەز مەڭگەرىپ الاتىنىنا سەنىمدىمىز. دەگەنمەن، عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، كىشكەنتاي بالالار ۇنەمى ٴتىل مەڭگەرۋدە العىر بولا بەرمەيدى جانە ەرەسەكتەردىڭ دە ٴتىل ۇيرەنۋدە ٴوز ارتىقشىلىقتارى بار. بۇل تۋرالى bbc future باسىلىمى حابارلايدى.

ٴبىز لوندوننىڭ سولتۇستىگىندەگى ەكى ٴتىلدى مەكتەپتىڭ ٴومىرىن ٴوز كوزىمىزبەن كوردىك. كۇزدىڭ تاڭىندا اتا-انالار مەكتەپ الدىنا بالالارىن ۆەلوسيپەدپەن الىپ كەلىپ، ولارعا كومەكتەسىپ جاتتى. ال مۇعالىمدەر بالالاردىڭ الدىنان شىعىپ، «بۋەنوس دياس!» دەپ يسپان تىلىندە سالەمدەستى. بالالار الاڭىندا ٴبىر وقۋشى قىز اناسىنا شاشىن ٴورىپ بەرۋدى يسپان تىلىندە ٴوتىنىپ، ارى قاراي بالالارمەن ويىنىن اعىلشىن تىلىندە جالعاستىرا كەتتى.

«بۇل جاستا بالالار ٴتىلدى ۇيرەنبەيدى، ولار ٴتىلدى مەڭگەرەدى. بۇل كىشكەنتاي پوليگلوتتاردىڭ ٴتىل ۇيرەنۋدەگى جەڭىلدىگىن كورسەتەدى. بۇل مەكتەپتەگى كىشكەنتاي بالالاردىڭ كوپشىلىگى ٴۇشىن يسپان ٴتىلى ٴۇشىنشى نەمەسە ٴتورتىنشى ٴتىل. ال كوبىنىڭ انا ٴتىلى حورۆات، يۆريت، كورەي جانە گوللاند تىلدەرىنەن تۇرادى»، - دەيدى مەكتەپ ديرەكتورى كارمەن رامپەرساد.

ەندى ورتا جاسقا كەلگەن ادامنىڭ ٴتىل ۇيرەنىپ وتىرعانىن ەلەستەتىپ كورىڭىزشى. ول كورىنىستەردى سالىستىرا وتىرىپ ٴبىز شەت ٴتىلدى ۇيرەنۋدى اناعۇرلىم كىشى جاستا باستاعان دۇرىس ەكەن دەپ ويلايتىنىمىز انىق.

دەگەنمەن، بۇل پىكىرگە عىلىم كەڭ قاراۋدى ۇسىنىپ وتىر. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ادامنىڭ تىلگە دەگەن قارىم-قاتىناسى ٴومىر بويى دامىپ وتىرادى. سول سەبەپتى ٴتىل ۇيرەنۋدى كەش باستاعانداردىڭ دا ٴوز ارتىقشىلىقتارى بار كورىنەدى.

ادام ٴومىرىنىڭ ٴارتۇرلى كەزەڭدەرىندە ٴتىل ۇيرەنۋدە ٴارتۇرلى ارتىقشىلىقتارى بولادى. كىشكەنتاي بالالار دىبىستى جاقسى قابىلدايدى. بۇل كەزەڭدە ٴتىل ۇيرەنگەن بالالاردا شەت ٴتىلىن مەڭگەرگەندە اكسەنت سيرەك بولادى. ال ەرەسەكتەردە نازار اۋدارۋ دەڭگەيى جاقسى دامىعان ٴارى ساۋاتىلىق سوزدىك قوردى دامىتۋعا جاقسى مۇمكىندىك سانالادى. ال عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، ادامنىڭ تەك جاسى ەمەس، الەۋمەتتىك جاعدايلار، وقۋ ٴادىسى، ٴتىپتى، ماحاببات پەن دوستىق تا كوپ ٴتىل بىلۋىمىزگە ٴارى شەت تىلدەرىن جاقسى دەڭگەيدە مەڭگەرۋىمىزگە بارىنشا اسەر ەتەدى.

«جاس ۇلعايعان سايىن بارلىق قابىلەتتەر كەرى كەتەدى دەگەن زاڭ جوق»، دەيدى ەدينبۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيلينگۆيزم ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى، لينگۆيستكا پروفەسسورى انتونەللا سوراس. ونىڭ ايتۋىنشا، بالالارعا ٴتىلدى سىنىپتا ۇيرەتۋ، وقىتۋشىنىڭ ەرەجەلەردى ٴتۇسىندىرىپ تۇرۋى ٴتيىمسىز. «كىشكەنتاي بالالار نازارىن ٴبىر جەرگە اۋدارىپ ۇزاق وتىرا المايدى، ولاردى كوگنيتيۆتى باقىلاۋ جوق جانە ەستە ساقتاۋ قابىلەتى دە جاقس دەڭگەيدە بولمايدى. ال ەرەسەكتەرگە بۇل ٴادىس ٴتيىمدى ٴارى جەڭىل. ياعني، جاس كەلە ادامنىڭ جاقساراتىن دا قابىلەتتەرى بولادى»، - دەيدى ول.

يزرايلدە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ ەرەسەكتەردىڭ زەرتحانالىق جاعدايدا جاڭا سوزدەردى تەز مەڭگەرەتىنىن انىقتاعان. عالىمدار 8، 12 جانە ەرەسەكتەردەن قۇرىلعان ٴۇش توپتى سالىستىرعان. زەرتتەۋ ناتيجەسىندە ەرەسەكتەر باسقا ەكى توپقا قاراعاندا جاڭا سوزدەردى جىلدام مەڭگەرگەنى بەلگىلى بولدى.

بۇل زەرتتەۋدەن كەيىن اعىلشىن ٴتىلىن ۇيرەنىپ جۇرگەن 2 مىڭ يسپان ازاماتىنىڭ مۇمكىندىكتەرى دە زەرتتەۋگە نەگىز بولعان. عالىمدار انىقتاعانداي، اعىلشىن ٴتىلىن ورتا جاستا ۇيرەنە باستاعان ادامدار ٴتىل ۇيرەنۋدى ەرتە باستاعاندارعا قاراعاندا جاقسى ناتيجە كورسەتكەن.

يزرايلدەگى زەرتتەۋدى جۇرگىزگەن مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ەرەسەكتەردە پروبلەمانى شەشۋ ستراتەگياسى مەن لينگۆيستيكالىق تاجىريبە ۇلكەن بولعاندىقتان، ولار شەت تىلدەرىن ۇيرەنۋدە جاقسى ناتيجە كورسەتكەن. باسقاشا ايتساق، ەرەسەكتەر ٴوزى تۋرالى جانە ٴوزىنىڭ الەمى تۋرالى كوپ بىلەتىندىكتەن، جاڭا اقپاراتتى قابىلداۋ جانە وڭدەۋگە سترەتەگيالىق جولمەن كەلە الادى.

عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، كىشكەنتاي بالالارعا ٴتىل ۇيرەنۋ بارىسىندا كوپ ۋاقىت ٴبولۋ كەرەك. 2016 جىلى بيلينگۆيزم ورتالىعى جۇرگىزگەن زەرتتەۋ ناتيجەسىندە بەلگىلى بولعانداي، اپتاسىنا ٴبىر ساعاتتان جاڭا ٴتىل ۇيرەنۋگە قاتىسقان وقۋشىلاردا ناتيجە ناشار بولعان. دەگەنمەن، ولار ەرەسەكتەرگە قيىنعا سوعاتىن سوزدەردى دىبىستاۋ جاعىنا كەلگەندە ٴمىنسىز كورسەتكىشكە جەتكەن.

قاراپايىم مەڭگەرۋ

كەز كەلگەن ادام تابيعي لينگۆيست دەۋگە بولادى. ٴسابي كەزىمىزدە بارلىعىمىز الەم تىلدەرىنىڭ نەگىزى سانالاتىن 600 داۋىسسىز، 200 داۋىستى دىبىس ەستيمىز. ادام ٴومىرىنىڭ العاشقى جىلىندا مي ەستىگەن سوزدەر مەن دىبىستارعا ٴمان بەرىپ، سول ارقىلى جۇمىس ىستەيدى. وسىلايشا سابيلەر انا تىلىندە سويلەي باستايدى. ٴتىپتى، جاڭا تۋعان نارەستەلەر دە ٴوز ٴتىلىنىڭ اكسەنتىندە جىلايدى. سەبەبى ولار انا جاتىرىندا جاتقان كەزدە وزدەرى ەستىگەن دىبىستارعا ەلىكتەپ، داۋىسىن سوعان ۇقساتۋعا تىرىسادى. مىسالى، جاپون بالالارى «l» مەن «r» دىبىستارىن وڭاي اجىراتادى. ال جاپون ەرەسەكتەرىنە بۇل قيىنعا سوعادى.

عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، انا ٴتىلىن مەڭگەرۋ ٴۇشىن بالانىڭ كىشكەنتاي كەزى وتە ماڭىزدى. تاستاندى بالالار قاتىسقان زەرتتەۋ ناتيجەلەرى كورسەتكەندەي، ەگەر ٴبىز سويلەۋدى ەرتە باستاماساق، ۋاقىت وتە كەلە بۇل قيىنعا سوعادى.

ٴبىر قىزىعى، شەت تىلدەرىن ۇيرەنۋ بارىسىندا بۇنىڭ ەسكەرىلۋى ماڭىزدى ەمەس.

«ادامنىڭ جاسى كوپتەگەن فاكتورلارعا اسەر ەتەتىنىن ٴتۇسىنۋ ماڭىزدى. بالالاردىڭ ٴومىرى ەرەسەكتەردىڭ ومىرىنە قاراعاندا مۇلدەم باسقا. سول سەبەپتى ٴبىزدىڭ ەرەسەكتەردىڭ ٴتىل ۇيرەنۋى مەن بالالاردىڭ جاڭا ٴتىلدى مەڭگەرۋىن سالىستىرۋىمىز دۇرىس ەمەس»، - دەيدى پسيحولينگۆيست دانيەلا ترەنكيچ.

ول باسقا مەملەكەتكە كوشىپ جاتقان وتباسىن مىسالعا كەلتىردى. جەر اۋىستىرعان وتباسىنداعى بالالار اتا-انالارىنا قاراعاندا جاڭا ٴتىلدى تەز ۇيرەنىپ الادى. ٴبىراق بۇل ولاردىڭ جاڭا ٴتىلدى مەكتەپتە ۇزدىكسىز ەستىپ، ال اتا-انالار ونداي كوپشىلىك ورتادا كوپ بولا بەرمەيتىندىگىنەن دەپ ويلاۋ قاتە. بالالاردىڭ ٴتىلدى جىلدام مەڭگەرۋىنە الەۋمەتتىك كۇنكورىس قاجەتتىلىگى اسەر ەتەدى. سەبەبى ولار دوس تاۋىپ، ورتاعا تەز ٴسىڭىسىپ كەتكىسى كەلەدى. ال اتا-انالار شەتەلدىكتەرمەن جىلدام ٴتىل تابىسىپ، ەركىن سويلەسىپ كەتە المايدى.

«ەموسيونالدى بايلانىستى قۇرۋ ٴتىل ۇيرەنۋدە وتە ماڭىزدى دەپ ويلايمىن»، - دەيدى ترەنكيچ.

ارينە، ەرەسەكتەر دە شەتەلدىكتەرمەن ماحاببات، دوستىق قانا ەمەس، باسقا دا جولدارمەن ەموسيونالدىق بايلانىستى قۇرا الادى. ۇلىبريتانيا عالىمدارى جۇرگىزگەن زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە سەنسەك، يتاليان ٴتىلىن ۇيرەنۋگە كەلگەندەر قاسىنداعى ۇيرەنۋشىلەرمەن جانە مۇعالىممەن ەركىن بايلانىس ورناتقاندا جاقسى ناتيجە كورسەتكەن.

«ەگەر ٴسىز وزىڭىزبەن ماقساتى ٴبىر ادامدى تاپساڭىز جانە سول اداممەن بىرگە ٴتىل ۇيرەنسەڭىز، تاباندىلىقتى جوعالتپاساڭىز، ٴسوزسىز، جەتىستىككە جەتەسىز. بۇل ٴتىل ۇيرەنۋدىڭ باستى كىلتى. ەگەر قاسىڭىزدا ونداي ادام بولماسا، ٴتىل ۇيرەنۋ قيىنداپ، شەت ٴتىلىن وقۋعا وتە كوپ ۋاقىتىڭىزدى، ٴتىپتى، كوپتەگەن جىلدارىڭىزدى سارپ ەتۋىڭىز مۇمكىن»، - دەيدى ترەنكيچ.

بيىل ماسساچۋسەتس تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىندا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋدەگى ونلاين-ۆيكتوريناعا 670 مىڭ ادام قاتىسقان. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، اعىلشىن ٴتىلىنىڭ گرامماتيكاسىن تەز مەڭگەرۋ ٴۇشىن 10 جاستا باستاۋ كەرەك. سونىمەن قاتار عالىمدار ادامدار ٴوز ومىرىندە تۋعان تىلىندە كۇنىنە ٴبىر جاڭا ٴسوز ۇيرەنىپ وتىردى.

جاڭا ٴتىل ۇيرەنىپ جاتقاندار وسى ٴتىلدى مەڭگەرسەم، اقىلدى بولا تۇسەم بە؟ دەنىم ساۋ بولا ما؟ اقشام كوبەيەدى مە؟ دەپ سۇرايدى. جاڭا ٴتىل ۇيرەنۋدىڭ باستى ارتىقشىلىعى – كوپ اداممەن ٴتىل تابىسۋ مۇمكىندىگىنىڭ ارتۋى دەر ەدىم»، - دەيدى ترەنكيچ.

ترەنكيچ سەربيادا تۋعان جانە تەك جيىرما جاسىندا ۇلىبريتانياعا كوشكەندە عانا اعىلشىن تىلىندە ەركىن سويلەيتىن بولعان. سوعان قاراماستان ول ٴالى دە گرامماتيكالىق قاتەلەر جىبەرەتىنىن جاسىرمايدى. «دەگەنمەن، جاڭا ٴتىل ۇيرەنۋ وتە كوپ مۇمكىندىكتەر اشادى. مەن ەڭ ۇلى ادەبي تۋىندىلاردى ٴتۇپنۇسقادان وقي الامىن. باسقا تىلدە جازا الامىن. مەنىڭ ويىمشا، ٴتىل ۇيرەنۋ قاي جاستا بولسىن كەش ەمەس»، - دەيدى ول.

اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان: التىناي قۋانىشبەك


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي