BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

اقىرزامان قالاي ورناۋى مۇمكىن؟

فوتو: Pikabu

استانا، baq.kz. ساراپشىلار اقىرزاماننىڭ ورناۋىنا اكەلۋى مۇمكىن توعىز جاعدايدى اتادى. بۇل تۋرالى news week باسىلىمى حابارلايدى.

ادامزاتتىڭ حيميالىق قارۋدان نەمەسە سۋپەرجانارتاۋ اتقىلاۋىنان قىرىلىپ جاتقانى گولليۆۋد فيلمدەرىنىڭ سيۋجەتىنە كوبىرەك ۇقسايدى. دەگەنمەن، زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە سەنسەك، بۇلار اقىرزامان ورناۋىنا اكەلەتىن شىنايى ٴارى باستى جاعدايلاردىڭ ٴبىرى بولادى.

the global challenges foundation قورى – ادامزات بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان جاھاندىق پروبلەمالاردى ازايتۋعا تالپىنىپ جۇرگەن ۇيىم. ولار جاقىندا جاريالانعان جىل سايىنعى ەسەبىندە بيىل ادامزاتتىڭ قالاي جويىلۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ، اقىرزاماننىڭ قالاي ورناۋى مۇمكىن ەكەنىنە بولجام جاساپتى. بايانداما جاساۋ بارىسىندا ماماندار عىلىمي ماقالالاردى باعالاپ، عالىمدارمەن اقىلداسقان كورىنەدى.

باياندامادا كەمبريدجدىڭ ەكزينستەنسيالدى ٴقاۋىپ ورتالىعىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ٴبىرى مارتين ٴريستىڭ ايتۋىنشا، ادامزات اۋە اپاتى سەكىلدى جاعدايلارعا الاڭداعانىمەن، كوپشىلىگى جىلدام دامىپ جاتقان جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كەمشىلىكتەرى مەن ەكولوگيالىق پروبلەمالارعا باس قاتىرا بەرمەيدى.

«مەنىڭ سوزدەرىم كوپشىلىكتى تاڭعالدىرۋى مۇمكىن.دەگەنمەن، بۇل جاعدايلاردىڭ سالدارى جەر جاھانعا تارايدى»، - دەيدى ريس.

سونىمەن، باياندامادا اقىرزامانعا اكەلەتىن جاعدايلار رەتىندە مىنالار اتالعان:

يادرولىق سوعىس

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ون جىل بۇرىنعى جاعدايعا قاراعاندا، ٴقازىر يادرولىق سوعىستىڭ شىعۋ ٴقاۋپى جوعارى.

«حيروسيمادا ٴجۇز ەلۋ مىڭ ادامنىڭ ٴومىرىن العان كەزدە ادامزات تاريحتاعى بۇرىن سوڭدى بولماعان سوعىستىڭ كولەڭكەسىن عانا كوردى»، - دەيدى ساراپشىلار.

يادرولىق قارۋ 1-4 كيلومەتر جەردەگى تىرشىلىكتىڭ 80 − 90 پايىزىن جويىپ جىبەرە الادى. اقش پەن رەسەيدە جەتى مىڭ وقتۇمسىق بار جانە بۇل ەكى مەملەكەت يادرولىق ارسەنالى ەڭ كوپ ەلدەر سانالادى. سونىمەن قاتار اقش، فرانسيا، قىتاي، ٴۇندىستان، سولتۇستىك كورەيا مەن يزرايل يادرولىق قارۋدىڭ بەلگىلى ٴبىر تۇرلەرىن ۇستايتىنىن راستاعان ەدى.

يادرولىق قارۋ راديواكتيۆتى اۋرۋلار ٴقاۋپىن تۋعىزىپ، ادامدار مەن قالالاردى جويىپ قانا قويماي، كىشىگىرىم مۇز ٴداۋىرىن ورناتا الادى.

بيولوگيالىق جانە حيميالىق سوعىس

باسقا دا ٴداستۇرلى ۇرىس تۇرلەرىنە قاراعاندا بيولوگيالىق جانە حيميالىق قارۋدىڭ دايىندالۋى ارزان تۇرادى. ال گەندى ينجەنەريا مەن سيتنتەتيكالىق بيولوگيا سالاسىنداعى جەتىستىكتەر ميكرواعزالاردى ٴقاۋىپتى ەتەتىندەي وپ-وڭاي وزگەرتە الادى.

«ەگەر ونداي كىشكەنتاي عانا ٴتىرى اعزالار باقىلاناتىن زەرتحانالاردان شىعاتىن بولسا، بۇل جاعداي وتە ۇلكەن ماسشتابتاعى ادام ايتقىسىز پاندەمياعا اكەلەدى»، - دەلىنگەن باياندامادا.

كليماتتىڭ اپاتتى وزگەرىسى

2015 جىلى ەكى جۇزدەن استام مەملەكەت پاريج كەلىسىمىنە قول قويعان ەدى. وندا بۇل مەملەكەتتەر جاھاندىق تەمپەراتۋرانى قالىپتى ۇستاپ تۇرۋ ٴۇشىن قاجەتتى شارالاردى اتقارۋعا كەلىسكەن ەدى. دەگەنمەن، بايانداما اۆتورلارى جاھاندىق تەمپەراتۋرانىڭ ارتۋ ٴقاۋپى ٴالى دە باسەڭدەمەگەنىن ايتىپ جاتىر.

تەمپەراتۋرانىڭ قازىرگى ٴوسۋ جىلدامدىعى ساقتالسا، نيۋ-يورك، مۋمباي، شانحاي سۋعا كەتىپ، تەڭىز دەڭگەيىنەن ٴسال عانا جوعارى جەردە تۇراتىن ميللياردتاعان ادام جاڭا ٴۇي ىزدەۋگە ٴماجبۇر بولادى.

ەكولوگيالىق كوللاپس

بايانداماعا سەنسەك، ادامدار الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق دەڭگەيىن ساقتاپ قالۋ ٴۇشىن ەكوجۇيەلەرگە ارقا سۇيەيدى. دەگەنمەن، ەكوجۇيەلەر ادامزاتتىڭ ىقپالىنا تاۋەلدى بولعاندىقتان، لاستانۋ كورسەتكىشى مەن ادامدار تۇرىپ جاتقان جەرلەردەگى تابيعي وزگەرىستەر ەكوجۇيەگە ٴقاۋىپ توندىرەدى. بۇل ٴوز كەزەگىندە ادامزاتقا ٴقاۋىپتى.

«ەكوجۇيە بۇزىلاتىن بولسا، تازا سۋ دەفيسيتكە اينالىپ، توپىراقتىڭ ساپاسى ناشارلايدى. بۇل ادامداردىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىنىڭ دە دەڭگەيىن اناعۇرلىم تومەندەتەدى»، - دەپ جازادى بايانداما اۆتورلارى.

پاندەميا

مەديسينالىق جەتىستىكتەردىڭ ارقاسىندا ينفەكسيالىق اۋرۋلاردىڭ تاراۋىنان تۋاتىن ەپيدەميالار، ياعني، پاندەميا دەڭگەيى سوڭعى ٴجۇزجىلدىقتا ازايدى. دەگەنمەن، جاڭا اۋرۋ تۇرلەرى پايدا بولۋى مۇمكىندىگىنەن، اپاتتى پاندەميايا ٴقاۋپى ٴالى دە بار.

استەرويد سوققىسى

ادامداردىڭ پلانەتاعا بەيبەرەكەت قاراۋى ادامزاتقا ٴتونىپ تۇرعان جالعىز ٴقاۋىپ ەمەس. ٴتىپتى، دينوزاۆرلاردىڭ استەرويد سوققىسىنان قىرىلعانى شىندىققا جاناسادى. ال مامانداردىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي اپات ورتاشا ەسەپپەن ٴار 120 000 جىل سايىن بولىپ تۇرادى.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋۋىنشا، اتموسفەراداعى استەرويد قالدىقتارى بىرنەشە ايعا كۇنگە ساقىم تيگىزۋى مۇمكىن. بۇل ٴوز كەزەگىندە ەكوجۇيەنى بۇزادى. بۇل اپاتتى جاعدايدا جۇزدەگەن ميلليون ادام قىرىلۋى مۇمكىن.

ناسا كولەمى ٴبىو كيلومەتردەن اساتىن وبەكتىلەردىڭ توقسان پايىزى جەر وربيتاسىندا ەكەنىن ايتقانىمەن، بىزگە 140 مەتردەن 1 كيلومەترگە دەيىن جەتەتىن استەرويدتەردىڭ تك وتىز پايىزى عانا بەلگىلى.

جانارتاۋدىڭ سۋپەراتقىلاۋى

جانارتاۋدىڭ سۋپەراتقىلاۋى 400 كم3 اۋماقتى الادى. مۇنداي جاعدايلار تۋرالى دەرەكتەر وتە از. دەگەنمەن، مامانداردىڭ ايتۋىنشا، جانارتاۋدىڭ سۋپەراتقىلاۋى ٴار 17 مىڭ جىلدا بولادى. ونىڭ سوڭعىسى 26 500 جىل بۇرىن جاڭا زەلانديا جەرىندە بولعان.

مۇنداي اپات ادامدار مەن جانۋارلاردى ٴولتىرىپ، اۋىلشارۋاشىلىق ينفراقۇرىلىمدارىن جويادى.

كۇن گەوينجەنەرياسى

بۇل ٴادىس وتە وتكىر قىلىش ىسپەتتى. اۋاعا شىققان اەروزول كۇن ساۋلەسى مەن جىلۋدى عارىشقا كەرى قايتارادى. عالىمدار بۇل ٴادىس ارقىلى ٴجاوھاندىق جىلىنۋدى ازايتۋعا تىرىسپاق. ٴبىراق ەگەر ٴبىر قادام دۇرىس جاسالماسا، ادامزاتقا تونەتىن ٴقاۋىپ ۇلكەن.

«بۇل جەرگىلىكتى جانە جاھاندىق كليماتتى، جاھاندىق ەكوجۇيە ەلەمەنتتەرىن تۇراقسىزداندىرادى. كۇن گەوينجەنەرياسىنىڭ كۇرت توقتاتىلۋى كەرىسىنشە جاھاندىق تەمپەراتۋرانى جىلدام ارتتىرۋى مۇمكىن. بۇل اجعدايدا ٴتىرى اعزالار بەيىمدەلە الماي قالادى»، دە پجازىلعان باياندامادا.

جاساندى ينتەللەكت

بايانداما اۆتورلارى ادام ينتەللەكتىسىنەن دە اسىپ تۇسەتىن روبوتتارعا ەرەكشە الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن. بۇل سالادا دا كىشكەنتاي عانا قاتەلىك ادامزاتتى تەحنولوگيا الدىندا ٴالسىز قىلۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار جاساندى ينتەللەكت قارۋعا اينالۋى مۇمكىن.

اعىلشىن تىلىنەن اۋددارعان: التىناي قۋانىشبەك


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي