2025 جىلعا قاراي ۇلىبريتانيا تولىعىمەن جاسىل ەنەرگياعا كوشپەك - الەم|22 قىركۇيەك 2018، 13:19
كۋرسى ۆاليۋت وبنوۆليايۋتسيا
استانا:

2025 جىلعا قاراي ۇلىبريتانيا تولىعىمەن جاسىل ەنەرگياعا كوشپەك

فوتو: oilreview.kiev.ua

2025 جىلعا قاراي ۇلىبريتانيا كومىر ارقىلى الىناتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنان تولىعىمەن باس تارتپاق. ٴبىراق، ارتتا قالعان ٴىرى-ىرى زاۋىتتاردىڭ جايى نە بولماق؟ bbc future باسىلىمىنىڭ اۆتورى كريس بارانيۋك وسى تاقىرىپتى زەرتتەپ كورىپتى. baq.kz اقپارات اگەنتتىگى نازارلارىڭىزعا اۆتور ماقالاسىنىڭ ىقشامدالعان مازمۇنىن ۇسىنادى.

ۇلىبريتانياداعى ەلەكتر ەنەرگياسىن الۋ ٴۇشىن كومىر جاعاتىن زاۋىتتاردىڭ ٴبىرى ورنالاسقان وڭىرگە بارعاندا، ونىڭ ورنىندا كۇن ەنەرگياسىمەن جۇمىس ىستەيتىن ٴۇش فيرمانىڭ تۇرعانىن كورۋگە بولادى. سونىمەن قاتار تاعى ٴبىر زاۋىتتىڭ دا جۇمىسى قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن توقتايدى.

مەن ارنايى بارعان كومىر زاۋىتى دراكس دەپ اتالادى. بۇل باتىس ەۋروپاداعى ەڭ ٴىرى ەلەكتر ستانساسى. ونىڭ يەلەرى 2023 جىلعا قاراي تولىعىمەن كومىردەن باس تارتپاق. ونىڭ ورنىنا زاۋىت جۇمىسىندا تابيعي گاز بەن بيوماسسالار عانا قولدانىلاتىن بولادى دەپ كۇتىلۋدە.

ەۋرووداقتا اۋانىڭ لاستانۋىن قىسقارتۋعا بايلانىستى الداعى ون جىلعا ارنالعان ارنايى مىندەتتەر بەكىتىلگەن. ونىڭ ىشىندە كوپتەگەن مەملەكەتتەر كومىر ەلەكتر ستانسالارىنان بىرتىندەپ باس تارتاتىندارىن ايتقان ەدى. ال ۇلىبريتانيا ۇكىمەتى 2025 جىلعا قاراي كومىر ارقىلى ەلەكتر ەنەرگياسىن الۋدان تولىعىمەن باس تارتاتىنىن جاريالادى.

مۇنداي جاعدايدى الەمنىڭ باسقا دا ەلدەرىنەن كەزدەستىرۋگە بولادى. مىسالى، اقش پەن باسقا دا مەملەكەتتەر كومىردەن باس تارتىپ، ارزان ەنەرگيا كوزدەرىنە كوشپەك. سونىمەن قاتار ەكولوگيالىق ەرەجەلەر دە نارىقتاعى بۇل جانارماي تۇرىنە دەگەن سۇرانىستى ازايتىپ وتىر. ٴبىراق، بۇل رەتتە تۋىندايتىن باستى سۇراق – ەسكى ەلەكتر ستانسالارىن نە ىستەيمىز؟

وتكەن عاسىردا بۇل وبەكتىلەر الەمدىك ەلەكتر نارىعىندا جوعارى باعالانعانى بەلگىلى. مىسالى، دراكس زاۋىتىندا ٴتۇتىن شىعاراتىن ترۋبانىڭ بيىكتىگىنىڭ ٴوزى 259 مەتر. ال زاۋىتتىڭ ارتىندا كوپ كومىر ٴۇيىلىپ جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. ٴبىراق قىزمەتكەرلەردىڭ ايتۋىنشا، كومىردىڭ كولەمى بۇرىنعىدان اناعۇرلىم ازايعان.

كومىر بۇل جەردەن ەلەكتر ستانسالارىنا اپارىلىپ، سول جەردە جوعارى تەمپەراتۋرادا جاعىلادى. پەش سۋدى ىسىتىپ، ونى بۋعا اينالدىىرادى دا، كۇردەلى جۇيەلى ترۋبالار ارقىلى تۋربينالاردى اينالدىرادى. بۇل ەلەكتر ەنەرگياسىن الۋدىڭ ەڭ قاراپايىم ٴبىراق لاس ٴتۇرى.

ەنەرگيا سالاسىنداعى وزگەرىستەر

ۇلىبريتانيادا كومىردىڭ ساناۋلى عانا ٴومىرى قالدى. ٴساۋىر ايىندا ۇلىبريتانيا ٴۇش كۇن بويى كومىر ەنەرگەتيكاسىنسىز ٴومىر ٴسۇردى. ال 2018 جىلدىڭ باسىنان باستاپ جالپى العاندا مىڭ ساعات بويى كومىر ەنەرگياسىن پايدالانبادى. بۇل بىلتىرعى كورسەتكىشتەن اناعۇرلىم كوپ ەكەنىن دە ايتا كەتۋ كەرەك.

«2012 جىلى كومىرتەكتى گەنەراسيا جالپى قۋاتتىلىقتىڭ 45%-ىن قامتىعان بولاتىن. بۇگىنگى تاڭدا بۇل كورسەتكىش وتە تومەن»، دەيدى carbon tracker اناليتيكا ورتالىعىنىڭ مامانى مەتيۋ گرەي.

دەگەنمەن، زاۋىت وپەراتورلارىنىڭ ايتۋىنشا، كومىردى الماستىرۋ وڭاي ەمەس. سەبەبى بيوماسسانى پايدالانۋدىڭ دا وزىندىك قيىندىقتارى بار. «كومىردى بيوماسسامەن الماستىرۋ ەكسپەريمەنتى كەزىندە بيوماسسانى كومىر كونۆەيەرلەرىنە سالۋ بارىسىندا تۇيىرشىكتەر ىدىراپ، كوپ شاڭ پايدا بولدى. سونىمەن قاتار بيوماسسا قاجەتسىز قوسپالارمەن ارالاسپاس ٴۇشىن ۇنەمى قۇرعاق بولىپ تۇرۋى كەرەك. سونداي-اق بيوماسسا اقىرىن توتىعاتىندىقتان، وتتا جارىلىپ كەتۋى مۇمكىن. سول سەبەپتى تەمپەراتۋرا ارتقان سايىن ونى ۇنەمى تەكسەرىپ وتىرۋ كەرەك بولادى»، دەيدى باس اتقارۋشى ديرەكتور ەندي كوسس. ونىڭ ايتۋىنشا، دراكس زاۋىتى جاڭا بيوماسسانىڭ جەڭىل وڭدەلۋى ٴۇشىن 777 ميلليون ەۋرودان استام قارجى جۇمساعان. سونىمەن قاتار ەلەكتر ستانساسى ٴارقايسىسى ەلۋ مەتر بولاتىن بيوماسسالاردى ساقتاۋعا ارنالعان ٴتورت ورىنعا دا ينۆەستيسيا سالعان.

دەگەنمەن، اقش-تاعى تاجىريبەگە سۇيەنەتىن بولساق، ول جاقتا كىشىگىرىم كومىر كاسىپورىندارى بيوماسسادان دا ارزان وتىرعا، ياعني، گازعا كوشىپ كەتكەن. ال دراكس بولسا، ەلەكتر ەنەرگياسىن ساقتاپ تۇرۋ ٴۇشىن سول جەردە ۇلكەن باتارەيالار ورنالاستىرۋدى كوزدەپ وتىر.

جالپى، الەم بويىنشا مۇنداي جوبالار وتە كوپ. مىسالى، كانادالىق hydrostor فيرماسى ەسكى كومىر وڭدەۋ ورىندارىن پنەۆماتيكالىق باتارەيالارعا الماستىرعان. ول جەرلەردە ەلەكتر قۋاتى قاجەت بولعاندا جينالىپ تۇرعان اۋا بوساتىلادى دا، زاۋىت تۋربينالارى ىسكە قوسىلادى.

كومىر جاعاتىن بۇرىنعى وبەكتىلەردى باسقا ماقساتتاردا پايدالانۋ ٴۇشىن يدەيا جەتكىلىكتى. 2016 جىلى قىتاي كەيبىر كومىر كاسىپورىندارىن اتوم ەلەكتر ستانسالارىنا الماستىراتىنىن ايتقان بولاتىن. ٴبىراق ودان بەرى بۇل جوسپارى تۋرالى ەشقانداي اقپارات شىقپادى. ال دانياداعى زاۋىت تولىعىمەن بيوماسساعا كوشەتىنىن جاريالادى.

كومىر نەگە ٴقاۋىپتى؟

كومىر كوپتەگەن لاس زاتتاردى بولەدى. ونىڭ ىشىندە كومىرقىشقىل گازى مەن پارنيك گازدار اسا ٴقاۋىپتى. كومىردىڭ ٴبىر كەسەگىندە 60 − 80% ارالىعىندا كومىرتەك بولۋى مۇمكىن. كومىردى جاققان كەزدە co2 بولىنەدى. ال ونىڭ پارنيك گازدارى اتموسفەرادا جينالا بەرەدى دە، جىلۋدى ۇستاپ تۇراتىن قابات تۇزەدى.

كومىردى جاققاندا ادام دەنساۋلىعىنا زياندى سىناپ، ازوت وكسيدى مەن كۇكىرت توتىعى بولىنەدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، جىل سايىن مۇنداي لاستانۋدان مىڭداعان ادام كوز جۇمادى.

كومىردەن تولىعىمەن باس تارتۋ مۇمكىن بە؟

الەم بويىنشا كومىرگە تاۋەلدى جەرلەر از ەمەس. مىىسالى، جۇزدەگەن كومىر زاۋىتتارىنان باس تارتقان قىتايدىڭ وزىندە ەنەرگەتيكالىق قاجەتتىلىكتەر ٴۇشىن ٴالى دە كومىرگە تاۋەلدىلىك بايقالادى. ال بارلىق اتوم ەلەكتر ستانسالارىن جابۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان گەرمانيا بۇگىنگى تاڭدا ەنەرگياسىنىڭ بەستەن ٴبىرىن كومىردەن جانە اۋانىڭ لاستانۋىنا ودان دا قاتتى اسەر ەتەتىن ليگنيتتەن الادى.

carbonbrief سايتىنداعى كومىر ەلەكتر ستانسالارىنىڭ ينتەراكتيۆتى كارتاسىنا زەر سالاتىن بولساق، اقش، باتىس ەۋروپادا جابىلىپ جاتقان زاۋىتتار ٴتىزىمى كوپ بولعانىمەن، ازيادا جاڭادان سالىنىپ جاتقاندارى دا بارشىلىق ەكەنىن بايقايمىز. سونىمەن قاتار كەيبىر جەردە كومىردەن باس تارتىپ، قايتا وعان قايتىپ ورىلعاندار دا بارشىلىق. 2015 جىلى اۆسترالياداعى ٴىرى كومىر زاۋىتتارىنىڭ ٴبىرى 1 ميلليون دوللارعا ساتىلعان بولاتىن. ساياساتكەرلەر سول ۋاقىتتا زاۋىت ون جىلدىڭ كولەمىندە جابىلادى دەپ بولجاعان ەدى. ٴبىراق ول ۋاقىتتا وڭىردەگى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ باعاسى ارتىپ كەتتى. ال زاۋىت ٴقازىر 730 ميلليون دوللارعا باعالانىپ وتىر جانە زاۋىتتىڭ جاڭا باسشىلارى ونى جاقىن ارادا جابۋ تۋرالى جوسپارلارى جوق ەكەنىن ايتتى.

پولشاداعى ەڭ ٴىرى ەنەرگەتيكالىق گيگانت pge كومپانياسى دا كومىر ينفراقۇرىلىمىنا قارجى سالىپ، كومىر ٴالى ۇزاق جىل سۇرانىستا بولادى دەپ بولجام جاساپ وتىر. دەگەنمەن، جەل جانە كۇن ەنەرياسىنىڭ اسەرىنەن ەنەرگيا باعاسىنىڭ ارزانداپ جاتقانىن دا ەسكەرگەن ٴجون.

دەگەنمەن، كومىردەن باس تارتا وتىرىپ ٴبىز قانشالىقتى جاسىل ەنەرگياعا كوشەمىز دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. مىسالى، بيوماسسانى الىپ كورىڭىز. ونىڭ دا بولشەكتەرى جانعان كەزدە كومىرتەك بولىنەتىنىنە قاراماستان، بيوماسسا جاسىل ەنەرگيا قاتارىندا اتالادى. دراكس ەسەبىنە نازار اۋدارساق، وندا بيوماسسا ٴبىر ەلەكتر ەنەرگياسىن الۋعا كەتكەن كومىر بولەتىن co2 كولەمىنەن دە كوپ مولشەردە كومىرقىشقىل گازىن بولەتىنىن كورسەتتى. ٴبىراق وعان قارسى ايتىلاتىن ارگۋمەنت – بيوماسسا سالاسىندا ورمانداردىڭ كوپتەپ سالىنۋى ٴجىتى باقىلانادى. سونىڭ ناتيجەسىندە بيوماسسالاردى قولدانۋ 80%-عا ٴتيىمدى.

الايدا، جاھاندىق دەڭگەيدە ورمان سانى ازايىپ جاتقانى بەلگىلى. ياعني، الەم بويىنشا ورمانداردىڭ اتموسفەراداعى كومىرقىشقىل گازىن ٴسىڭىرۋ قابىلەتى دە تومەندەپ جاتىر.

«بۇل دۇرىس ەمەس ەكەنىمەن كەلىسەمىن. دەگەنمەن، ورمانداردىڭ ازايۋىنا ٴبىزدىڭ قاتىسىمىز جوق»، دەيدى كوسس.

دەگەنمەن، كەيبىر ەكولوگتاردى كوندىرۋ ٴۇشىن بۇل جەتكىلىكسىز. ال ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، قالدىقتاردى ونداعان جىلداردان كەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن شارالاردان گورى، بۇل ٴىستى ٴقازىر جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ٴارى اعاش وتىرعىزۋدى كوپتەپ جۇزەگە اسىراتىن ىس-ارەكەتتەردى قولعا الۋ كەرەك.

دراكس قالدىقتاردى ازايتۋ پروبلەماسىمەن بيوبەلسەندى قالدىقتاردى ساقتاۋ تەحنولوگيالارى ارقىلى كۇرەسپەك. ياعني، زاۋىتتا بيوماسسا جاعىلعان كەزدە شىققان گاز سو2 گازىن اتموسفەراعا جىبەرمەي تۇرىپ جويىلاتىن بولادى.

ارينە، بۇل كومىردەن كەيىنگى ٴومىردىڭ جاقسى ەكەنىن كورسەتەدى. ٴبىراق ەگەر ٴبىز بۇل جولدى تاڭدايتىن بولساق، ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ٴۇشىن بەلگىلى ٴبىر دەڭگەيدە كوپ شىعىن كەتىرۋگە دايىن بولۋىمىز كەرەك.

اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان التىناي قۋانىشبەك


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

سسىلكي پو تەمە:
كوممەنتاريي