BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

قورعالۋى كەرەك نىسان كوپ

ادامزات وركەنيەتى جاساعان تاريحي ەسكەرتكىشتەردىڭ ەڭ كولەمدىلەرىنىڭ ٴبىرى – ۇلى جىبەك جولى. ٴبىزدىڭ داۋىرىمىزدەن بۇرىن­عى ٴىى عاسىردان باستالعان بۇل جول ەۋروپا مەن ازيانىڭ، باتىس پەن شىعىستىڭ اراسىن جالعاستىرعىن كوپىر بولعان. اسپان استى ەلىنەن باستالعان جول شىعىس تۇركىستان مەن قاشعار ارقىلى جەتىسۋعا، سودان سىرداريانى جاعالاپ، ارال ماڭىنان ٴارى قاراي باتىس ەلدە­رىنە وتكەن. ٴبىر كەزدەگى الەمدىك وركەنيەتتىڭ دامۋىنا ٴوز ۇلەسىن قوسقان جولدىڭ بويىنداعى قالا­لار بۇگىندە ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس، ادامزاتتىڭ ورتاق مۇراسى رەتىندە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتىپ وتىر. وسى ماقساتتا قىزىل­وردادا يۋنەسكو-نىڭ دۇنيە­جۇزىلىك مادەني مۇرا تىزىمىنە «جىبەك جولى: فەرعانا-سىردا­ريا ٴدالىزى» سەريالىق ترانس­شەكارالىق نوميناسياسى بويىنشا نوميناسيالىق قۇجاتتاما دايىنداۋ جونىندەگى ساراپتامالىق كەزدەسۋ ٴوتتى.

جىبەك جولى شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى ەكونوميكالىق، مادەني ٴاۋىس-تۇيىس ادامزاتتىڭ ماتەريالدىق مادەنيەتىن بايىتتى. شىعىس پەن باتىستاعى حالىقتار جىبەك جولى ارقىلى سىرتقى مادەنيەتتى قابىلداپ، بۇرىنعىدان دا سالاۋاتتى مادەنيەت جاراتا الدى. جىبەك جولى تەك ساۋدا جولى بولىپ قانا قالماستان، دۇنيە ٴجۇزى وركەنيەتىن توعىستىرىپ، ادامزات قوعامىنىڭ دامۋىنا وشپەس ۇلەس قوستى. سوندىقتان الەمدىك قاۋىمداستىق نازارىن جىبەك جولىنىڭ وركەندەۋىنە وزىندىك ىقپالى بار سىر بويى قالالا­رىنا اۋدارتۋدا ۇلكەن بەتبۇرىس بولعان كەزدەسۋدە كەڭىنەن تالقىلانعان ماسەلەلەر دە وزەكتى.

كەزدەسۋگە وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەربايەۆ، يۋنەسكو جانە يسەسكو ىستەرى جونىندەگى قازاقستان رەسپۋبليكا­سى ۇلتتىق كوميسسياسىنىڭ باس حات­شىسى اسەل وتەگەنوۆا مەن دۇنيەجۇزىلىك مادەني مۇرا ورتالىعىنىڭ وكىلى، يۋنەسكو-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك مادەني مۇرا ورتالىعىنىڭ ازيا-تىنىق مۇحيتى سەكسياسىنىڭ باعدارلامالىق مامانى لين رولاند، سونداي-اق قىتاي، قىر­عىزستان، وزبەكستان جانە تاجىكستان­داعى يۋنەسكو-نىڭ رەسمي وكىلدەرى، وبلىس اكىمدىگىنىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك كەڭەس مۇشەلەرى، قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسي­تەتىنىڭ عالىمدارى قاتىستى.

سىر ەلى – تاريحي ولكە. مۇندا الەم­دىك مادەني مۇرالار قاتارىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن، ۋاقىتىندا ساقتار­دىڭ استاناسى بولعان شىرىك-رابات، وعىز تايپالارىنىڭ ورتالىعى جانكەنت، دەشتى قىپشاقتىڭ مادەني ورتالىعى جانقالا(جەنت) سەكىلدى قالالارمەن قاتار، بالاندى، ٴبابىش موللا، كەسكەن-كۇيىك قالا، جانكەنت، سىعاناق سەكىلدى قالا-قونىستار بار. سونىمەن قاتار، قۇرايلى-اسار، التىن-اسار، بيدايىق-اسار، كىشى قوساسار مەن تومپاق-اسار ٴتارىزدى تاريحي ورىندار دا بەلگىلى. قاتىسۋشىلارمەن تانىسۋ مەن كەزدەسۋگە ٴتان راسىمدەر كەزەگىنەن سوڭ ٴسوز الىپ، وسى تاراپتاعى ٴوڭىرىمىز مۇددەلى ماسەلەلەرگە الدىمەن توقتالعان وبلىس اكىمى قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى كوشەربايەۆ:

- قازاقستان 1992 جىلدان بەرى يۋنەسكو ۇيىمىنا مۇشە بولىپ كەلەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە قازاقستان بويىنشا يۋنەسكو-نىڭ الدىن الا تىزىمىنە ەنگەن جىبەك جولىنىڭ سىرداريا اۋماعىن­داعى 16 ەسكەرتكىشتىڭ ٴ8-ى قىزىلوردا ايماعىنا تيەسىلى. ولار - سىعاناق، جان­قالا (جەنت)، جانكەنت، كەسكەن-كۇيىك، شىرىك-رابات، ٴبابىش موللا، جەتىاسار ٴوازيسى ەسكەرتكىشى جانە بالاندى قونى­سى. ٴبىزدىڭ وبلىستا قۇرىلعان تاريحي-مادەني مۇرالاردى قورعاۋ جانە پاي­دالانۋ جونىندەگى عىلىمي-ادىستەمەلىك كەڭەس تاريحي مۇرالاردى قورعاۋ جانە پايدالانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىس ناتيجەلەرىنىڭ عىلىمي ماڭىزدىلىعىن ارتتىرۋ بويىن­شا جوبالاردى ۇيلەستىرەدى جانە جۇزەگە اسىرادى. يۋنەسكو-نىڭ بۇكىل­الەمدىك مۇرالار تىزىمىنە جوعارىدا اتالعان قىزىلوردا وبلىسى اۋماعىن­داعى ەسكەرتكىشتەردى ەنگىزۋ ٴۇشىن 2014 جىلدان باستاپ وبلىستىق بيۋدجەتتەن قارجى بولىنۋدە – دەدى.

ال بۇل تاراپتاعى بەدەلدى ۇيىمنىڭ جۇمىسىنىڭ العا باسۋى ٴۇشىن جەرگىلىكتى بيلىكپەن ارىپتەستىكتىڭ ماڭىزدى ەكەندىگىن ايتقان يۋنەسكو-نىڭ دۇنيە­جۇزىلىك مادەني مۇرا ورتالىعىنىڭ ازيا-تىنىق مۇحيتى سەكسياسىنىڭ باعدارلامالىق مامانى لين رولاند:

- الەم بويىنشا قورعالۋى كەرەك نىسان كوپ دەسەك، ۇلتتىق جانە حالىق­ارالىق دەڭگەيدە يۋنەسكو مۇرالارى قاتارىنان سانالاتىن ورتا ازيا نىسان­دارىن نوميناسيالاۋ وتە ماڭىزدى. وزىمىزشە شامالاپ كورسەك، جىبەك جولى اۋماعى 16 ملن. شارشى كيلومەترگە سوزىلىپ جاتقان تاريحي ەسكەرتكىشتەر تىزبەگى. وسى اۋماق­تى قورعاۋدا وبلىس ٴۇشىن الدىمەن ينفراقۇرىلىم، ٴوندىرىس جانە تاۋار تاسى­مالداۋ سەكىلدى نەگىزگى كاتەگوريا­لارعا سۇيەنۋ ٴتيىمدى بولماق. وبلىستاعى ٴبىز نازارعا الىپ وتىرعان نىسانداردى بۇكىل الەمگە تانىستىرىپ، ولاردىڭ ارتىق­شىلىعى مەن ەرەكشە­لىكتەرىن ايقىنداپ، وسى جەردە ۇلى وركەنيەت بولعاندىعىن بارلىعىنا ناقتى، دالەلدى جانە ۇعىنىقتى ەتىپ تۇسىندىرە الۋ كەرەك. بۇل بىرلەسكەن جۇمىستى كەرەك ەتەدى – دەدى.

سونىمەن قاتار، «جىبەك جولى» سەريالىق ترانسشەكارالىق دۇنيەجۇزىلىك مۇرالار نومينا­سياسى جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كوميتەتى جانىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وكىلى بايپاقوۆ كارل مولداحمەت ۇلى:

- بۇل باسقوسۋعا حالىقارالىق ۇيىمنىڭ ۇلىبريتانيا، فرانسيا، جاپو­نيا، بەلگيا ەلدەرىنىڭ حالىقارالىق ساراپشىلارى مەن قىتاي، قىرعىزستان، وزبەكستان، تاجىكستان ەلدەرىنەن وكىلدەر قاتىسىپ وتىر. نەگىزىنەن، «جىبەك جولى: فەرعانا-سىرداريا ٴدالىزى» جوباسى نەگىزىندە تاجىكستان، قىرعىزستان، وز­بەكستان جانە ٴبىزدىڭ ەلدەگى ەسكى قالالار زەرتتەلەدى. ۇلى جىبەك جولى – قىتاي جەرىنەن باستالىپ، قيىر شىعىس پەن ەۋروپا ەلدەرىنە بەتتەگەن كەرۋەن جولى. بۇل جولدىڭ باسىم بولىگى ورتالىق ازيا مەن قازاقستان جەرىنىڭ ۇستىمەن وتەدى. اسىرەسە سىرداريا وزەنىنىڭ بويىن­دا ورنالاسقان قالالار كوپ بولعان. ساراپتامالىق كەزدەسۋگە ۇسىنىلعان 16 ەسكەرتكىشتىڭ تەڭ جارتىسى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اۋماعىندا. وسى رەتتە سوڭعى 5 جىلدا ەلىمىزدە ۇلكەن قوزعا­لىس بار ەكەندىگىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. كوپتەگەن قالالاردىڭ ورنى تابىلدى. ماسەلەن، ارال تەڭىزىنىڭ تابانىندا دا ٴبىر زاماندارى ادامدار تىرشىلىك ەتكەندىگى انىقتالىپ وتىر. بۇل جۇمىستاردى جالعاستىرا ٴتۇسۋىمىز قاجەت. جالپى تاۋەلسىزدىك جىلدارىن­داعى جۇمىستاردى جوعارى باعالاۋعا بولادى – دەدى.

مۇنان ٴارى ساراپتامالىق كەزدەسۋ ماقساتىمەن تانىسقان قاتىسۋشىلار حالىقارالىق ساراپشى ۆوياكين دميتريي الەكسەەۆيچتىڭ تاقىرىپقا قاتىستى بايانداماسىنان كەزدەسۋ وزەك ەتكەن جايتتاردى تالقىلادى. ياعني، «جىبەك جولى: فەرعانا-سىرداريا ٴدالىزى» نوميناسياسىنىڭ باسقارۋ جانە جالپى باسشىلىق پرينسيپتەرى، نوميناسيالىق قۇجاتتامانىڭ سوڭعى نۇسقاسىن دايىن­داۋ جونىندەگى جۇمىسشى توبىنىڭ جانە حاتشىلىقتىڭ قۇرامىن بەكىتۋ سەكىلدى نەگىزگى ماسەلەلەر مەن نوميناسياعا ۇسىنىلعان قۇرامداس ەسكەرتكىشتەرگە ىشكى تالداۋ، ەسكەرتكىشتەر ٴتىزىمى جايلى ىشكى ساراپتاما سەكىلدى تۇيتكىلدەر سارالاندى.

ساراپتامالىق كەزدەسۋگە قاتىسۋ­شىلار الەم مادەنيەتى ٴۇشىن سىرداريا-فەرعانا ٴدالىزىنىڭ ماڭىزدىلىعىن تالقىلاپ، بۇكىلالەمدىك مۇرالار ورتا­لىعىنا نوميناسيالىق قۇجاتتاردى جەتكىزۋ كۇنىن بەلگىلەدى.

ب.ساتجانوۆ


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي