BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

اجىراسۋ – قوعام دەرتى

 «اللا تاعالا رۇقسات ەتكەن ەڭ جەك كورىنىشتى نəرسە – ول اجىراسۋ»

 وتباسى – بەرەكە-بىرلىك وتانى. وتباسى دەپ اتالاتىن مەكەن بىرنەشە جانۇيا مۇشەلەرىنەن تۇرادى. ولار – اتا-ەنە، بالا-كەلىن، ۇل مەن قىزدار، نەمەرەلەر ت.ب. بۇلاردىڭ تاتۋلىعى ٴبىر جۇرەككە سىيۋ كەرەك. ەرتەدەن ٴبىر مىناداي اڭىز قالعان دەسەدى: «ەرتەدە ٴبىر تاتۋ جانۇيا بولىپتى. بۇل جانۇيا ۇلكەن – 100 ادامنان تۇرادى ەكەن. بۇل تۋرالى داقپىرت جوعارىداعى ۇكىمەتكە جەتەدى. ولار وسى جانۇيانى كورەمىز دەپ شەشەدى. جوعارىداعىلار كەلىپ، جانۇيا مۇشەلەرىنەن: «سەندەر قالاي ٴتاتۋ-تəتتى تۇرىپ جاتىرسىڭدار؟»-دەپ سۇرايدى. سول كەزدە جانۇيا باسشىسى قاعاز الىپ، وعان 100 ٴسوز جازىپ، ۇكىمەت باسشىسىنىڭ قولىنا بەرەدى. جانۇيا باسشىسى قاعازعا ٴجۇز رەت «ٴتۇسىنىسۋ» دەپ جازىپ بەرىپتى. بۇعان ۇكىمەت باسشىسى: «تاتۋلىقتىڭ نەگىزى ٴتۇسىنىسىپ ٴومىر سۇرگەندە ەكەن عوي»،-دەپ ريزاشىلىق بىلدىرگەن ەكەن. راس، باق بەرەكە مەن بىرلىككە كەلەدى. ال جانۇياداعى تاتۋلىقتىڭ ٴوزى ۇلكەن وتباسىلىق تəربيەگە بايلانىستى بولماق. بۇگىنگى əڭگىمەمىز ەرلى- زايىپتىلاردىڭ اجىراسۋى بولماق. اجىراسۋ دۇرىس ەمەس دەپ جاتادى ۇلكەندەر جəنە قوعام مۇشەلەرى. اجىراسۋعا كەلىسپەۋشىلىك دۇرىس، اجىراسۋدىڭ ارتىندا كوپ مəسەلە بار، ەرلى-زايىپتىلاردا بالا بار، ورتاق ٴۇي، ورتاق دۇنيە بار. اجىراسقان ادام اجىراسىپ كەتە بارسا دۇرىس، ولار زاڭدى تۇردە اجىراسۋ كەرەك. قوعام سونى تالاپ ەتەدى. زاڭدى قۇجاتتارمەن رəسىمدەلۋ كەرەك. ونداي بولماعان جاعدايدا ٴومىر ٴسۇرۋ تالاپتارى ورىندالمايتىنى حاق. ال اجىراسۋعا مəجبۇرلەيتىن قانداي سەبەپتەر؟ «سانانى تۇرمىس بيلەيدى» دەيتىن قاعيدا بار. بۇل دəلەلدى نəرسە. بارلىق وتباسىنىڭ əلەۋمەتتىك جاعدايلارى بىردەي ەمەس، بىرەۋدە بار، بىرەۋدە جوق زامان. وتباسىنداعى جەتىسپەۋشىلىك تە كيكىلجىڭگە əكەپ سوعادى، اجىراسۋعا بىردەن-بىر سەبەپ – جەتپەس دۇنيە. تاعى مىناداي سەبەپ- تەر كەلتىرۋگە بولادى. كەيبىر جانۇيادا ەنە مەن كەلىن سىيىس پاي جاتادى. ەكەۋ ارا كەلىسپەيدى. نەگە؟ كەلىن – باسقا ٴبىر ٴۇيدىڭ قىزى. ونىڭ كورگەن تəربيەسى بولەك. جالپى ورتا ٴبىلىم بەرەتىن مەك- تەپتەردە وتباسىلىق تəربيە بەرۋ نازاردان تىس قالماۋ كەرەك. كەلىن كەلگەن ٴۇيىنىڭ əلەۋمەتتىك جاعدايلارىنا قاراي توسەلۋ كەرەك. ەگەر ىشىپ-جەمىڭ ازداۋ بولسا، وعان ۇنەمشىلدىكپەن قاراۋ كەرەك. ازىق-تۇلىكتى ۇنەمدى ۇستاۋ كەرەك. بۇل تəربيە ەكى جاقتان بولسا، ٴتىپتى جاقسى. بۇرىن ۇلدە مەن بۇلدەگە ورانىپ جۇرەتىن قىزدار əل-اۋقاتى ورتا وتباسىنا كەلەدى دە، بۇرىنعى ۇلدە مەن بۇلدەسىن تالاپ ەتەدى. ال ونى وسىنداي جاقسى جاعدايمەن ۇستايىن دەسە، وتباسى قارجىسى جەتىڭكىرەمەيدى. كۇيەۋى ەكەۋى اراسىندا كەلىسپەۋشىلىك وسىدان دا تۋىندايدى. بولاشاق مەنىڭ ٴوز ٴۇيىم دەپ، كەلىن بوپ تۇسكەن ۇيگە پسيحولوگيالىق دايىندىقپەن كەلگەن كەلىن ادالدىعىن əرۋاقىتتا كورسەتە الادى. كەيبىر كەلىندەردىڭ انالارى قىزىنىڭ كەلىن بوپ تۇسكەن ٴۇيىنىڭ حال-احۋالىنا ارالاسىپ، قىزىنا كەرەعار اقىل ايتىپ جاتادى. ەگەر انالار: «بارعان ٴۇيىڭنىڭ دۇرىس بولۋى ساعان بايلانىستى، بارعان جەرىڭ، ەنەڭ، كۇيەۋىڭ تۋرالى ايتىپ كەلمە» دەگەن ەسكەرتپەلەر بولسا، وتباسى قۇندىلىعى ساقتالا بەرەرى ٴسوزسىز. كەلىن ەنەسىنىڭ كۇيەۋىنىڭ اناسى ەكەنىن ۇمىتپاۋ كەرەك. əرۋاقىتتا ايتىلعان سىن-ەسكەرتپەلەردى دۇرىس قابىلداي بىلسە، ونداي ۇيدە ۇرىس-جانجال بولۋى مۇمكىن ەمەس. اجىراسۋ ابزال بولاتىن، ٴتىپتى مىندەتتى بولاتىن جاعدايلار بار. مىسالى، بۇزىلعان ٴəرى پاسىق əيەلمەن بايلانىستى ت.س.س. جاعدايلار. عالىمدار مۇنى دا دəلەلدەگەن. قوعامدا ٴبəرى كەزدەسەدى. جۇمىس اياعىندا ىشىمدىك ٴىشىپ، ۇيگە قىزۋلى كەلۋ، ٴتىپتى ىشىمدىككە سالىنىپ ٴجۇرىپ، بالانى ومىرگە əكەلۋ، بالا تəربيەسىنە نازار سالماۋ، ٴۇي تۇرمىسىنا سالعىرت قاراۋ، سالاق تا ولاق əيەلدەر اجىراسۋعا بەيىم تۇرادى. ون- داي əيەلدەردەن ەر-ازاماتتار قۇتىلۋعا اسىعادى. مىناداي دەرەكتەر كەلتىرۋگە بولادى: «əلدەبىر əيەلمەن ٴومىر ٴسۇرۋ شاريعات بويىنشا تىيىم سالىنعان نəرسەگە ۇشىراتادى، ٴəرى اجىراسۋسىز بۇدان ارىلۋ مۇمكىن بولماسا، وندا اجىراسۋ كەرەك. مىسالى، əيەلدىڭ دىنىندە نەمەسە ادالدىعىندا ۇلكەن كەمشىلىگى بار بولادى، ٴəرى ول əيەلدى وزگەرتۋ مۇمكىن بول- مايدى، وندا ٴبىز: «اجىراسقان ابزال!»-دەيمىز. ال ەندى شاريعي نەمەسە ٴدəستۇرلى سەبەپتەرسىز اجىراسۋ تۋرالى ايتاتىن بولساق، اجىراسپاعان ابزال. وعان قوسا، مۇنداي جاعدايدا اجىراسۋ ايىپتالادى». بۇگىنگى تەلەارنالار اجى- راسۋدىڭ ٴتۇرلى سەبەپتەرىن كورسەتۋدە. بىردە «əيەل باقىتى» باعدارلاماسىنا ٴبىر بالاسىمەن كۇيەۋىنەن اجى راسقان كەلىنشەك كەلدى. ەنەسىمەن كەلىسپەي اجىراسقان ەكەن. سۇراقتار تۋىنداپ، سۇحباتتاسا كەلە، ەنەسى ٴۇي تۇرمىسىنا بايلانىستى تۇزەتۋلەردى كوپ بەرەدى ەكەن. دەمەك، ۇستاپ-تۇتۋ، تاماق əزىرلەۋ، تازالىق، ت.ب. سول سوزدەر بۇل كەلىنشەككە اۋىر ٴتيىپ كەتىپ قالعان. اشۋى باسىلىپ، ەنەسىنەن كەشىرىم سۇراپ كەلسە، ەنەسى قابىلداماپتى. ەگەر وسى كەلىنشەك ارتىعىراق ايتقان سىن-ەسكەرتپەلەردى كوتەرىپ، كەمشىلىكتەردى جويۋعا تىرىسسا، مىنەزگە سالا بەرمەي، ٴتۇبى سول ٴۇيدىڭ جاقسى كەلىنى بولماي ما ؟! بۇگىنگى جاستارعا ەڭبەكسىز، قيىندىقسىز ٴۇي بولۋ مۇمكىن ەمەستىگىن ٴتۇسىندىرۋ كەرەك. جاس كەلىندەردىڭ نەمەسە كۇيەۋلەردىڭ كەمشىلىكتەرى بولسا، ۇلكەندەر ولارعا باس شۇلعىپ قاراي بەرمەيدى. «سىن تۇزەلمەي، ٴمىن تۇزەلمەيدى» دەيدى اتام قازاق. مىناداي مىسالدى تاعى دا كەلتىرە كەتسەك: امر يبن دينار بىلاي دەپ əڭگىمەلەيتىن: «يبن ۋمار ٴوزىنىڭ əيەلىمەن اجىراسقاندا، əيەلى وعان: «سەن مەنەن وزىڭە ۇنامايتىن ٴبىر نəرسە كوردىڭ بە؟!»-دەدى. ول: «جوق»،-دەدى. سوندا ول: «ەندەشە، نە سەبەپتى سەن ارى تازا مۇسىلمان əيەلمەن اجىراستىڭ؟!»-دەدى، وسىدان كەيىن ول ونى كەرى قايتاردى». مىنە، əيەل ار تازالىعىن ساقتاعان جاعدايدا ەڭسەسىن كوتەرە جۇرەدى، بالانى دۇرىس تəربيەلەيدى، وتباسىنداعى جارىنا ادالدىعىن ساقتايدى، ٴسوزى دە جۇرەدى. بۇلاردىڭ ٴبəرى ومىردە دəلەلدەنگەن əرەكەتتەر. تۇجىرىمعا كەلسەك: «ايىرىلعان ازادى، قوسىلعان وزادى» دەگەن قاعيدا بەرىك ساقتالعاندا عانا، ەرلى- زايىپتىلاردىڭ بىر-بىرىنە دەگەن سەنىمى ارتا تۇسپەك. تəربيە جان-جاقتى بولعان جاعدايدا عانا وتباسى قۇندىلىعى ساقتالارى داۋسىز.

 

ەربول ۋرانوۆ، تاسبوگەت كەنتى «قۇددىس يشان» مەشىتىنىڭ نايب يمامى.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي