BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

جاس ۇرپاقتىڭ تولەرانتتىلىق پەن ۇلتارالىق مادەنيەتىن تاربيەلەۋ جولدارى

 تولەرانتتىلىق لاتىن تىلىنەن اۋدارعاندا tolerantia – شىدامدىلىق، وزگە كوزقاراستارعا، مىنەز-ق ۇلىقتارعا، ادەتتەرگە توزىمدىلىك تانىتۋ، قولايسىز اسەرلەردىڭ ىقپالىن باستان وتكىزە الۋشىلىق دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. استانادا وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ٴ15-شى سەسسياسىندا نۇرسۇلتان ٴابىش ۇلى نازاربايەۆ قوعامدا ٴبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن تاربيە ارقىلى ازاماتتىق سايكەستەندىرۋ، تولەرانتتىلىقتى دامىتۋ قاجەتتىلىگى جايىندا ٴسوز ايتىپ رەسپۋبليكامىزدىڭ مەكتەپتەرىنە تولەرانتتىلىق نەگىزدەرى اتتى كۋرستار ەنگىزۋدى ۇسىندى. مەملەكەت باسشىسى – ۇلت كوشباسشىسى ن. ٴا. نازاربايەۆتىڭ: «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» باعدارلامالىق ماقالاسى مەن «قازاقستان ٴبىلىم قوعامى جولىندا» ينتەراكتيۆتى ٴدارىسى قازىرگى ۋاقىتتا بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ باستى نازارىندا بولىپ وتىر. ەلباسى اتالمىش ماقالالارىندا تاۋەلسىزدىك جىلدارى مەن بەيبىت كەزەڭدەگى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قايتا تۇرلە- نۋىنە تولىققاندى تالداۋ جاساعان بولاتىن. سونداي-اق، ەلباسى ححi عاسىردىڭ رەالييلەرىنە سايكەس ارەكەت ەتۋدىڭ تاكتيكالىق جوسپارلارىن ناقتىلاي وتى- رىپ كورسەتكەن. اسىرەسە، پرەزيدەنتتىڭ قازاقستاندىق تابىسقا قول جەتكىزۋدىڭ ٴۇش كىلتى تۋرالى ەرەجەنى شىعارماشىلىق كوزقاراسپەن قاراستىرا كەلە، ونى بايىپتى دا تەرەڭ تۇرعىدان مازمۇنداۋىندا دا ۇلكەن تەوريالىق جانە پراكتيكالىق ٴمان جاتىر. بۇل، بىرىنشىدەن، 135 ەتنوستىڭ باسىن بىرىكتىرۋشى بۇكىل قازاقستاندىقتاردىڭ ىنتىماقتاستىعى. ەكىنشىسى – تولەرانتتىلىق بولسا، ال ٴۇشىنشىسى – تاريحي تاعدىر- لاردىڭ قاۋىمداستىعى. تولەرانتتىلىققا تاربيەلەۋ ەڭ ٴبىرىنشى وتباسىنان باستالادى. وتباسى جاس ۇرپاقتاردى جەكە تۇلعا رەتىندە قالىپتاستىرۋدىڭ قاينار باستاۋى. بالا ٴۇشىن وتباسى ٴبىر جاعىنان – تىرشىلىك قورشاۋى بولسا، ەكىنشى جاعىنان – ٴتار- بيەلىك ورتا. وتباسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ دۇرىس بولىپ قالىپتاسپاۋى مۇعالىمدەردى دە، اتا-انالاردى دا ويلاندىراتىن ورتاق ماسەلەلەر. تولەرانتتى پاراساتتىڭ ۇلگىسى قازاق بيلەرىندە كوپ كەزدەسەدى. مىسالى، قازىبەك ٴبيدىڭ قالماق حانى قوڭتايشىعا ايتقان “ٴبىز قازاق دەگەن مال باققان ەلمىز” دەپ باستالىپ، “دوسىمىزدى ساقتاي بىلگەن ەلمىز، ٴدام-تۇزدى اقتاي بىلگەن ەلمىز، اسقاقتاعان حان بولسا، حان ورداسىن تاپتاي بىلگەن ەلمىز”، “…بەرسەڭ جوندەپ ٴبىتىمىڭدى ايت، نە تۇرىساتىن جەرىڭدى ايت!” دەپ اياقتالاتىن سوزدەرى ٴوزارا سىيلاستىققا شاقىرادى. ەرتەدەن ەركىندىك پەن ەلدىكتى، بەيبىتشىلىك پەن بەرەكەنى تىلەگەن ەلىمىز ەشقاشان وزگەنى وزەككە تەپپەگەن. سوناۋ كۇندەرى ەلىنەن ەرىكسىز جانە ەرىكتى تۇردە قۋىلعاندار مەن قاشقىنداردىڭ دا ناسىلىنە قاراماي، ٴبىر ٴۇزىم نانىن ٴبولىپ بەرىپ، ٴبىر جاستىقتى جاستانعان قازاق قاشاندا قايىرىمدىلىق پەن قامقورلىقتان قاشقان ەمەس. قازاق حالقى تاريحتىڭ جازۋىمەنەن ەلىمىزگە كىرىككەن كوپتەگەن ۇلتتارعا باۋىرمالدىق تانىتىپ قانا قويعان جوق، ولارعا بارىنشا دەمەۋ بولىپ، قولداۋ كورسەتتى. ٴبىزدىڭ بايتاق دالامىزدا ٴوسىپ، وركەندەۋىنە جول اشتى. بۇگىنگى كوپ ۇلتتى قازاقستانداعى تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ بولۋى دا، ەڭ الدىمەن، قازاق حالقىنىڭ ۇلىلىعىن تانىتسا كەرەك. قازاقتىڭ قوناقجايلىعى مەن دارقان مىنەزىنە وزگە ۇلتتار ۇنەمى ٴوز العىستارىن ايتىپ، وزدەرىنىڭ جوعارى باعاسىن بەرىپ كەلەدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 23 جىلدىق تاريحىندا قازاقستان حالقى دوستىق مەن كەلىسىمنىڭ، تۇراقتىلىقتىڭ، ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق تاتۋلىقتىڭ شى- نايى ۇلگىسىن كورسەتتى. بۇل – بولاشاقتىڭ بايىپتى بەلەسىن ايقىندايتىن نەگىزگى فاكتور ەكەنى انىق. وسىنداي اۋقىمدى جۇمىستاردى اتقارۋدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە. كەزىندە ەلباسى قازاقستان حالىقتارىنىڭ فورۋمىندا اسسامبلەيا قۇرۋ تۋرالى يدەيانى كوتەرگەن ەدى. ال ٴقازىر كونستيتۋسيالىق مارتەبەگە يە بولعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ٴبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق كەلىسىمنىڭ ارقاۋلىق ينستيتۋتىنا اينالىپ وتىر. فوردحەم ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى پ.موردۆيدج “قازاقستان كوپ ۇلتتى مەملەكەتتەردىڭ ىشىندە جوعارى جەتىستىككە جەتكەن العاشقى ەل، سوندىقتان ۇلتارالىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق مودەلىن الەمدىك تاجىريبەدە قولدانۋ كەرەك” دەي وتىرىپ، ەلىمىزدەگى بۇگىنگى جاعدايعا جوعارى باعا بەردى. ال رەسەيدە ٴبىزدىڭ اسسامبلەيانىڭ ۇلگىسىمەن رەسەي حالىقتارىنىڭ اسسام- بلەياسىنىڭ قۇرىلۋى قازاقستاندىق تاجىريبەنىڭ ماڭىزدىلىعىنىڭ ايقىن دالەلى بولىپ تابىلادى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ الدىنداعى ەڭ ٴبىرىنشى مىندەت ۇلتتار مەن ۇلىستار اراسىنداعى ٴوزارا ىنتى- ماقتاستىق پەن تۇسىنىستىكتى قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. ال، ٴبىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز – قازاقستانداعى ەتنوسارالىق، كونفەسسياارالىق تاتۋلىق پەن بىرلىكتى ساقتاۋ. بۇل ەلدىڭ الەم الدىنداعى بەدەلىن نىعايتۋعا سەپ بولاتىنىن ۇمىتپاۋعا ٴتيىسپىز. «وتانسىز ادام بولماس، ورمانسىز بۇلبۇل بولماس» دەگەن حالىق ناقىلى تەگىننەن-تەگىن ايتىلا سالماعان. ويتكەنى، وتان دەگەن كيەلى ۇعىمدى ٴتۇسىنۋ ٴار ادامنىڭ تۋعان جەرىنەن، ٴوز ەلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىنەن باستاۋ الادى. وتانسۇيگىشتىك پەن پاتريوتيزم بىر-بىرىمەن ەگىز ۇعىمدار. ۇرپاق تاربيەسى قاشاننان ٴوز ٴمانىن بيىك ۇستايدى. سوندىقتان قاي زامان، قاي قوعامدا بولسىن ادامزات بالاسى جاس ۇرپاق تاربيەسىنە زور ٴمان بەرگەن. وركەنيەت جولىندا العا ۇمتىلعان ۇلت، ەڭ الدىمەن، كەلەشەك ۇرپاققا ٴوقۋ-بىلىم جانە تاربيە بەرۋ ٴىسىن دۇرىس جولعا قويۋى ٴتيىس. ۇلتتىڭ بۇگىنى دە، بولاشاعى دا تاربيەلى ۇرپاققا بايلانىستى. تولىق جەتىلىپ قالىپتاسقان ۇلتتىڭ سانا-قابىلەتىندە، تۇسىنىك-تالعامىندا، مىنەز-قۇلقىندا، وزىنە ٴتان ەرەكشەلىك مەنتاليتەتى بولاتىنىن عىلىم دالەلدەگەن. قازىرگى تاڭدا تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ەرتەڭگى تىزگىنىن ۇستار ازاماتتارىنا جان-جاقتى ونەگەلى تاربيە بەرۋ- قوعامىمىزدىڭ العا قويىپ وتىرعان باستى ماقساتتارىنىڭ ٴبىرى. مەكتەپ جەكە تۇلعانىڭ رۋحاني جان دۇنيەسى مەن ادامگەرشىلىك قاسيەتىنىڭ قالىپتاسۋىنا جۇيەلى جولعا قويىلعان تاربيە بەرۋ نەگىزىندە قول جەتكىزەدى. «وتان - وتباسىنان باستالادى» دەيدى حالىق دانالىعى. دەمەك، بالا تاربيەسى - وتان مەن ەل مۇددەسى. بۇگىنگى وسكەلەڭ ۇرپاققا عالامداستىرۋ داۋىرىندە ٴوز حالقىنىڭ ٴتول مادەنيەتى، ٴتىلى مەن سالت- ٴداستۇرىن ٴار وقۋشىنىڭ بويىنا سىڭىرە وتىرىپ، وتانسۇيگىشتىككە باۋلۋ قازىرگى تاربيە جۇيەسىنىڭ وزەكتى ماسەلەسى. ەگەمەندى ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جاس ۇرپاقتى شىڭداپ ٴوسىرۋ، بىلىكتى ازامات بولىپ قالىپتاسۋىن قامتاماسىز ەتۋ - بۇگىنگى تاڭدا ەڭ باستى ماقسات بولىپ تابىلادى. ويتكەنى ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جاس ۇرپاق – ۇلتتىق سانا-سەزىمى ويانعان، ادامگەرشىلىگى جانە رۋحاني ويلاۋ دارەجەسى جوعارى دامىعان، مادەنيەتتى، پاراساتتى، ار-وجدانى مول، سالاۋاتتى، بويىندا جوعارى پاتريوتتىق ساناسى، ٴوز ەلى ٴۇشىن ماقتانىش سەزىمى قالىپتاسقان ازامات ەتىپ تاربيەلەنۋى ٴتيىس. «قيىندىق اتاۋلىنى جەڭەتىن ٴبىر-اق كۇش بار، ول –بىرلىك». ەلىڭدى، جەرىڭدى قورعاۋ ٴۇشىن بىرلىك قانشالىقتى قاجەت بولسا، تاۋەلسىزدىك جەمىستەرىن، بۇگىنگى قول جەتكەن تابىستارىمىزدى ساقتاپ قالۋ ٴۇشىن دە ول سونداي قاجەت. «بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار» دەمەكشى، بۇل جولدا دا ەل تۇتاستىعى مەن تاتۋلىعىنىڭ ىقپالى مول. قازاقستاننىڭ قارىمدى قادامى قارىشتاپ، بەدەل-ابىرويى شارىقتاپ، شاڭىراعى شايقالماي، وزگەلەردەن تايسالماي، تەڭدىگى مەن تۇراقتىلىعىنىڭ باياندى بولعانى – وسى بىرلىكتىڭ ارقاسى. بۇل ۇعىمعا پەداگوگيكالىق تۇردە جۇگىنەر بولساق، ول قازاقستان ازاماتتارىن پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋمەن تىعىز بايلانىستى. قازاقستاندىق پاتري- وتيزم – وتان-اناعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن ازاماتتىق ەرلىك، ونەگە كورسەتۋشىلىك، بويداعى ٴبىلىم پەن بىلىكتى، اقىل-پاراساتاتتى ەل يگىلىگىنە جۇمساۋ، اتا-مەكەن مۇددەسىنە ارناۋمەن انىقتالادى. ٴوز ەلىنىڭ وتكەنىن، ٴتىلىن، ادەت-عۇرپىن، ٴسالت-داستۇرىن قۇرمەتتەي ٴبىلۋ دە وسى قازاقستاندىق پاتريوتيزم ۇعىمىنىڭ قۇرامىن بىلدىرەدى. قازاقستاندىق ٴپاتريوتيزمنىڭ نەگىزى – ەجەلگى ۇلتتىق ٴسالت-داستۇر، ادەت-عۇرىپ، اڭىز، ەرتەگىلەر، جىرلار، كەشەگى كەڭەستىك ورتاق ٴداۋىر، ۇلى وتان سوعىسىنداعى ٴتۇرلى ۇلت وكىلدەرى-قازاقستاندىق باتىرلاردىڭ ەرلىكتەرى تۋرالى تاريحي دەرەكتەر بولىپ تابىلادى.

 

الىشەر جانابايەۆ، بەلاعاش مەكتەپ-باقشاسىنىڭ 10-سىنىپ وقۋشىسى.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي