BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ بالالىق شاعى

1940 جىلى 6 شىلدەدە ىلە الاتاۋىنىڭ باۋرايىنداعى ٴۇشقوڭىر جايلاۋىندا ٴəبىش پەن əلجان نازاربايەۆتاردىڭ شاڭىراعىندا كوپتەن كۇتكەن ۇل ومىرگە كەلدى. وعان əكە-شەشەسى نۇرسۇلتان دەپ ات قويدى. سəبيگە ات تاڭداۋدىڭ ٴوزى جاتقان ٴبىر حيكاياعا اينالدى. تويعا جينالعان اعايىن-تۋىس ٴتۇرلى ەسىمدەردى تۇس-تۇستان ايتىپ جاتتى. ەڭ اقىرىندا جاڭا تۋعان ۇلدىڭ əجەسى مىرزابالا مىناداي ۇسىنىس ٴبىلدىردى: «مەنىڭ سۇيىكتى نەمەرەم ەكى بىردەي ەسىمدى الىپ ٴجۇرسىن. ونىڭ اتى نۇرسۇلتان بولسىن». əلەمدەگى بارلىق əجەلەر سەكىلدى مىرزابالا دا نەمەرەسىنىڭ ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا ەرەكشە ەڭبەك ٴسىڭىردى. نۇرسۇلتاننىڭ اناسى əلجان مىر- زابالانىڭ بالالارى مەن كەلىندەرىنە اقىل-كەڭەس بەرىپ، حالىقتىڭ بايىرعى دəستۇرلەرى مەن جورالعىلارى تۋرالى əڭگىمەلەيتىنىن، نەمەرەسى نۇرسۇلتاننىڭ تəربيەسىنە اسا بەلسەنىپ كىرىسكەنىن ەسكە الادى. مىرزابالانىڭ ۇلى، نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ əكەسى – ٴəبىش 1903 جىلى الاتاۋدىڭ بوكتەرىندە، نازارباي ٴبيدىڭ شاڭىراعىندا ومىرگە كەلدى. ٴəبىش نازاربايەۆ كوڭىلدى، ٴقادىرلى ادام بولدى. ول تەك قازاق تىلىندە عانا ەمەس، ورىس جəنە بالقار تىلدەرىندە دە ەركىن سويلەيتىن. ٴəبىش قازاق جəنە ورىس əندەرىن بەرىلىپ ايتاتىن، əڭگىمەلەسكەن ادامىن زەيىن قويىپ تىڭداپ، پايدالى كەڭەس بەرە بىلەتىن. ٴəبىش نازاربايەۆ 1971 جىلى قايتىس بولدى.  نازاربايەۆتىڭ اناسى əلجان 1910 جىلى جامبىل وبلىسى قورداي اۋدانى قاسىق اۋىلىنداعى مولدانىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلدى. ٴۇشقوڭىرعا جەر اۋدارىلعان əكەسىمەن بىرگە كەلگەن əلجان əبىشپەن تانىسادى. اۋىل اراسىندا əن سالۋ مەن سۋىرىپسالمالىق ونەردەن ونىڭ ال- دىنا تۇسەتىن ەشكىم جوق ەدى. جارقىن ٴجۇزدى əلجان ۇلىن ۇلكەندى قۇرمەتتەۋگە، سىيلاۋعا باۋلىدى، ونىڭ ۇلتتىق دəستۇرلەرگە، əن-جىرلارعا، سالت- عۇرىپتارعا قۇشتارلىعىن وياتتى. əلجان نازاربايەۆا 1977 جىلى قايتىس بولدى. وتباسىندا سۇلتان دەپ اتالعان ۇلاننىڭ بالالىق شاعى سوعىستىڭ سۇراپىل جىلدارىنا جəنە سوعىستان كەيىنگى اۋىر كەزەڭگە تۇسپا-تۇس كەلدى. بۇل سوعىستاعى جەڭىسكە ميلليونداعان ادامدى قۇربان ەتكەن الىپ مەملەكەتتىڭ ايرىقشا كۇش جۇمىلدىرعانىنىڭ ارقاسىندا قول جەتتى. جارىمجان كۇيگە تۇسكەن ەل ٴۇيىندى اراسىنان شىعىپ، ەندى عانا ەڭسەسىن كوتەردى. جەڭىستەن كەيىن بىرنەشە جىل وتكەن سوڭ كسرو «قىرعي-قاباق سوعىس» دەپ اتالعان، بارلىق اۋىرتپالىعى قاراپايىم حالىقتىڭ يىعىنا تۇسكەن جاڭا مازاسىز دوداعا قوسىلدى. بۇل ەل ٴəلى اش-جالاڭاشتىقتان ارىلا قويماعان اۋىر كەزەڭ ەدى. ٴبىراق بالا نۇرسۇلتاننىڭ جاس زەردەسىندە سول كەزەڭنىڭ قىسپاققا سالعان قيىنشىلىقتارى عانا ەمەس، اناسىنىڭ ايالى الاقانى مەن əكەسىنىڭ مەيىرلى ٴجۇزى دە ساقتالىپ قالدى. تاتۋ وتباسى، باۋىرلار، əكە-شەشەسى ايتقان əندەر. الاتاۋدىڭ əسەم اقباس شىڭدارى، بالانى ەلىكتىرەتىن ويىندار. ونىڭ قاتارلاستارىنىڭ ٴبəرىنىڭ بالالىق شاعى وسىلاي ٴوتتى. نۇرسۇلتان ٴوز əكەسىنىڭ ەشقاشان قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرماعانىن كورىپ، وعان ۇنەمى كومەكتەسۋگە ۇمتىلدى. ۇيدە دە، باقشادا دا، الما باعىندا دا əكەسىنىڭ جانىندا بولىپ، كارتوپ پەن الما وسىرۋگە جəردەمدەستى. نۇرسۇلتان مال جايعارۋمەن اينالىستى، əكەسىمەن بىرگە تاۋعا بارىپ، ٴشوپ شاپتى. بىردە ٴəبىش ۇيگە ارنايى جەر اۋدارىلعان بالقارلار وتباسىن ەرتىپ كەلدى. نازاربايەۆتار وتباسى ولاردى شاڭىراعىنا پانالاتتى، جۇمىسقا تۇرۋىنا كومەكتەستى. ال ٴəبىش نازاربايەۆ بالقارلارمەن تەز ٴتىل تابىسىپ، ولاردىڭ ٴتىلىن ۇيرەنىپ الدى. كوپ ۇلت مەكەندەگەن شامالعان تۇرعىندارىنىڭ ٴبəرى دە ٴسويتتى. ەشكىم ۇلتقا بولىنگەن جوق. نۇرسۇلتان نازاربايەۆ كەيىنىرەك كىتاپتارىنىڭ بىرىندە سەن قازاقسىڭ با، ۋكراينسىڭ با، چەشەن əلدە نەمىسسىڭ بە، بالالاردىڭ اراسىندا ونى ەشكىم دە ەسىنە المايتىنى تۋرالى جازدى: «ەگەر قازاق ۇيىنە مەسحەتتىك تۇرىكتىڭ باسپاناسى جاپسارلاس سالىنىپ، ال كەلەسى ۇيلەردە بوگدان، ريحارد، ولەگ تۇرىپ جاتسا، ٴقايتىپ بولىنەدى...». ۇلدار جاعى تەك تۇرعان كوشەلەرىنە قالاي توپتاساتىن. كوشە-كوشەگە ٴبولىنىپ، توبەلەسكەن كەزدەرى دە بولدى. ٴبىراق دوستىق پەن ٴوزارا كومەك ٴومىر سالتىنا اينالعان ەدى. باستان كەشكەن بارلىق قيىندىق- تارعا قاراماستان، ۇلدار مەن قىزداردى ٴبىلىمنىڭ سيقىرلى əلەمى، ٴمəندى دە ماعىنالى، شاتتىققا تولى جارقىن بولاشاق تارتتى دا تۇردى.وسىلايشا ەلباسىنىڭ بالالىق شاعى ٴوتتى.

 

ٴوز تىلشىمىزدەن


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي