BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

يت – جەتى قازىنانىڭ ٴبىرى

تازى ٴبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ ماڭدايىنا بىتكەن سىي. ادام بالاسى قاي كەزدە اسىراندى ەتكەنى بەلگىسىز بولسا دا، ٴۇي حايۋاندارى ىشىندە ادامعا يتتەن جاقىنى جوق. ٴيتتىڭ ەستىلىگى مەن ادامعا قولقانات بولۋىنا بايلانىستى جاقىن تارتقان شىعار. حالقىمىزدا «يت – جەتى اۋليەنىڭ ٴبىرى» دەلىنگەن، يەسىنە ادالدىق تانىتقاننان بولار، قازاق ٴيتتى جەتى قازىنانىڭ بىرىنە قوسقان، سوندىقتان دا يت قازاقشا سانالاتىن جىل اتاۋىنا ەنگەن. ولكەمىزدەگى قازاقتىڭ كەڭ تارالعان اسىل تۇقىمدى ٴيتتىڭ ٴبىرى – قۇماي تازى تۋرالى زەرتتەۋ، ونىڭ شىعۋ تەگىن انىقتاپ كورسەتۋ جانە تۋعان جەرىندەگى ٴوز ۇلتىنىڭ ٴسالت-داستۇرىنىڭ ٴبىرى - قازاقتىڭ «ەڭ جاقسىسى تازى» دەگەن جاعدايىن كورسەتۋ، تازىنى قازاقتىڭ اڭشى ٴيتى رەتىندە الەمگە تانىتۋ، ٴوزىنىڭ يەسىنە ادال ەكەنىن، ٴومىر بويى اداممەن بىرگە - سوعىستى، شاپقىنشىلىقتى، ۇلى اشارشىلىقتى بىرگە وتكىزگەن وسىنداي قۇندى تەكتى تازى ٴيتتىڭ مۇلدەم جوعالىپ، قورعاۋسىز قالماۋىن، قازاق حالقىنىڭ ٴسالت-داستۇرىنىڭ ۇلتتىق مادەني مۇراسىن ساقتاۋ بارىسىندا، بەستوبە كەنتىنىڭ № 1 ورتا مەكتەبىنىڭ 3 «ا» سىنىپ وقۋشىسى ارەنوۆا ۆەنەرانىڭ تاڭداپ العان عىلىمي جۇمىسىنىڭ تاقىرىبى مەن ماقساتى ەدى.

 

ەلباسىنىڭ ٴوزى 2004 جىلعى «مادەني مۇرا» اتتى مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا بىلاي دەگەن ەكەن: «مادەني مۇرانى، سونىڭ iشiندە قازiرگi تاڭداعى ۇلتتىق داستۇرلەر مەن ادەت-عۇرىپتاردى زەردەلەۋدiڭ تۇتاستاي جۇيەسiن جاساۋ كەرەك» دەگەن ەكەن، سوندىقتاندا ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق ماقتانىشىنىڭ ٴبىرى تازىلاردى ٴوسىرۋ، ونى مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىنا، قورعاۋىنا الۋ، ايرىقشا زاڭ قابىلداۋ ماسەلەسى جونىندە ۆەنەرا ٴوزىنىڭ عىلىمي جوباسىنىڭ باستى ماقساتىنا الدى.
جۇمىس بارىسىندا ٴتۇرلى جۇمىستار جۇرگىزدى. كوپتەگەن مالىمەتتەر ىزدەپ، ٴوزىنىڭ سىنىبىندا ساۋالناما جۇرگىزىپ وزىندىك تالداۋ جاسادى، مەكتەپ كىتاپحاناسىنا بارىپ، ورتالىق كىتاپحاناسىنا بارىپ ٴتۇرلى مالىمەتتەر جينادى، فوتوسۋرەتتەرگە ٴتۇسىرىپ، باننەر، كىتاپشا جاسادى.
سونىمەن قاتار ٴوزى تۇراتىن بەستوبە كەنتىندەگى الپىسبايەۆ سايكەن، احمەتوۆ ٴاقاجان، سادىقوۆ سەرىك، شايموۆ مۇشەلتاي اتتى وتباسىلارىنداعى اسىراپ، باعىپ وتىرعان تازى يت جايىندا كەزدەسىپ، يەلەرىنەن سۇحبات الدى.
ۇلتتىڭ ۇمىتىلا باستاعان ٴتول ونەرى جاندانۋ ۇستىندە. تازى ۇستاۋ – قازاقتىڭ قانىنا سىڭگەن قاسيەت. «ەتتىڭ ٴبارى قازى ەمەس، ٴيتتىڭ ٴبارى تازى ەمەس» - دەيدى ٴادىلحان توكەنوۆ «تازى» فەدەراسياسىنىڭ كەڭەسشىسى. قازاقتىڭ تازىسى كوپتەگەن اقىن جازۋشىلاردىڭ ولەڭ-جىرلارىنا ارقاۋ بولعان. قازاق اڭىزىندا يت الا قازدىڭ جۇمىرتقاسىنان جارالعان دەلىنەدى. قازاقتا «قۇماي تازى» شامامەن 2000-2500 ملن. جىلدار بۇرىن پايدا بولدى.
قازاقتار تازىلاردى اڭ قاعۋشىلىق سيپاتىنا قاراي بىرنەشە توپقا بولەدى ەكەن: قاسقىر الاتىن، قويان الاتىن، تۇلكى الاتىن. ولار جۇيرىك، تازا، باتىل، اقىلدى، سۇيكىمدى بولىپ كەلەدى.
تازىنىڭ قۇنىنا توقتالاتىن بولساق: 1917 جىلدارى قارا بازاردا 1 تازىعا 47 جىلقى بەرگەن ەكەن، 1937 جىلدارى 37 جىلقى، 1947 جىلدارى 1 تازىعا 27 جىلقى بەرگەن ەكەن. تاعى ٴبىر قىزىعى تۇرمىسقا شىققالى قىزدىڭ قالىڭ مال ورنىنا 1 تازى يت بەرگەن ەكەن. ال قازىرگى كەزدە قارا بازاردا تازىنىڭ قۇنى 300 دوللار تۇرادى ەكەن.
تازىنىڭ سانى جىلدان جىلعا ازايىپ كەلە جاتىر، كينولوگتار ەسەبى بويىنشا: 1939 ج – 7000 تازى بولسا، 1990 ج. – 3000 تازى، 2005 ج.-700 تازى، 2012 ج. -300 تازى عانا قالدى.
ۆەنەرانىڭ ويىنشا اسىل تۇقىمنىڭ جوعالىپ كەتپەۋى ٴۇشىن مەملەكەت ەرتەدەن كەلە جاتقان ٴداستۇرىمىزدى ساقتاپ قالۋ ٴۇشىن وسىنداي جۇمىستار جۇرگىزسە ەكەن دەيدى: تازى ٴيتتىڭ يەلەرىنە جاردەم جاساپ (تاماعىنا، تازالىق ورنىنا); سەلەكسيا جاساپ، كوبەيتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە كوپ نازار اۋدارۋ كەرەك; دارىگەر – ۆەتەرينارلار ۋاقىتىندا بۇل يتتەردىڭ دەنساۋلىعىن تەكسەرىپ ەگۋ ۆاكسيناسياسىن جۇرگىزۋ كەرەك; قازىرگى كەزدە تازى يتتەردىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارى جويىلىپ، قازاقى تازى «قىزىل كىتاپقا» ەنۋدىڭ الدىندا تۇر، سوندىقتاندا تەكتى يتتەردى اتۋعا تىيىم سالىنۋ كەرەك.
وكىنىشكە وراي وسى ماسەلەگە قازاق قوعامىنىڭ اتقارۋشى ورگاندارى ەڭجارلىق تانىتىپ جۇرگەن جايى بار. ماسەلەن، كوزى اشىق جۇرتشىلىق كوكپارىمىزدى – قىرعىزداردىڭ ۇلتتىق ويىنى دەسە، قىمىزىمىزدى – نەمىستەر ۇلتتىق تاعامى دەسە، قازىنى – جاپوندار ۇلتتىق تاعامى دەپ حالىقارالىق ۇيىمداردان قۇجات الىپ العان.
ولاي بولسا، ٴبىزدىڭ ەل كوڭىل اۋدارماسا، ۇلتىمىزدىڭ اتا-بابادان ۇزىلمەي كەلە جاتقان تەكتىگىنە ساي، دالانىڭ سەرى كوڭىلىن تۇسىنە بىلەتىن ور-نامىستى، سالتاناتتى، بىلىمدى-بىلىكتى بيىك جاندار عانا ۇستاي الاتىن جەتى قازىنانىڭ ٴبىرى بوپ سانالاتىن قازاق تازىلارىنىڭ ەرتەڭى نە بولماق؟- دەپ كىپ-كىشكەنتاي ۆەنەرا تەرەڭ ويلانىپ قالالىق «زەردە» عىلىمي پراكتيكالىق كونفەرەنسياسىنا قاتىسىپ، جۇمىسىن ۇزدىك قورعاپ ٴىى دارەجەلى ديپلومعا يە بولدى.

گۇلناز قۇسايىنوۆا،
بەستوبە كەنتىنىڭ № 1 وم كىتاپحاناشىسى

 


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي