BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ايەلدەردىڭ زەينەتكە شىعۋ جاسى: مەن نە دەيمىن، دومبىرام نە دەيدى

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ ٴتوراعاسى گريگوريي مارچەنكو وسىدان بىرنەشە اي بۇرىن ايەلدەر ەر-ازاماتتار سياقتى 63 جاستا زەينەتكە شىعۋى مۇمكىن دەگەندى ايتقان بولاتىن. ونى ايەلدەردىڭ زەينەتكە شىققاننان كەيىن ٴومىر ٴسۇرۋ دەڭگەيى 20 جىل ەكەنىمەن، ياعني ەرلەردەن ۇزاق ٴومىر سۇرەتىنىمەن دايەكتەدى. وسى ماسەلەگە بايلانىستى ەلىمىزدە ٴبىراز شۋ شىعىپ، نەبىر پىكىرلەر ايتىلىپ ٴجۇر.

 

بۇگىنگى تاڭدا ايەلدەردىڭ بارلىق جاعىنان قۇقىعى قورعالعان، ەرلەرمەن تەڭ، ٴتىپتى ەرلەردەن اسىپ كەتىپ جاتاتىن كەزدەرى دە از كەزدەسپەيدى. مىسالى، تەڭ قۇقىقتى، جۇمىس ىستەي مە، ىستەيدى، سايلاۋعا تۇسە مە، تۇسەدى، ٴتىپتى كوپتەگەن جۇمىس بەرۋشىلەر ايەلدەرگە ەر ادامعا قاراعاندا جۇمساق قارايدى. جاناشىرلىق تانىتادى. سوندا ٴبىز بۇگىن نە ٴۇشىن گەندەرلىك ساياسات ارقىلى ايەلدەردى كوتەرۋىمىز كەرەك؟ ونى قولداپ جۇرگەندەردىڭ كەيبىر ۋاجدەرىن تىڭداساڭىز، ايەلدەردىڭ جالاقىلارى از ەكەنىن ايتادى، قالاي سوندا، ايەل مەن ەركەك بىردەي جۇمىس ىستەسە، «سەن ايەلسىڭ» دەپ ولارعا از ايلىق بەرمەيدى عوي. سوندىقتان بۇل جەردە ماسەلە ايەل نە ەركەكتە ەمەس، ماسەلە ماماندىعىندا بولۋ كەرەك ەكەن.
«كوپتەگەن ايەلدەر قۇقىعى تاپتالاتىنىن العا تارتادى. نازىك جاندىلار ەر ادامدار سياقتى 63 جاستا زەينەتكە شىققىسى كەلەدى. ولار قالاسا 58 جاستا زەينەتكە شىعادى، قالاسا 63 جاسقا دەيىن جۇمىس جاساۋىنا دا بولادى. ٴسويتىپ ايەلدەردىڭ قۇقىعى تولىققاندى قورعالادى. الايدا كوميسسيا شەشىم قابىلدايتىن ايەلدەر سانى 30 پايىزدان استام بولۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىس ٴبىلدىردى»، - دەيدى تاستەمىر ابىشەۆ.


ەلىمىزدىڭ بايلىعى قازاقستاندىقتاردىڭ يگىلىنە جۇمىس ىستەۋ كەرەك. قازبا بايلىققا باي قازاقستان حالىقتىڭ جاعدايىن جاقسارتىپ، ٴومىرىن جەڭىلدەتۋگە ات سالىسۋ قاجەت. الايدا بىزدەبارى كەرىسىنشە. باي ەلدە قالاي كەدەيشىلىكتە ٴومىر سۇرۋگە بولادى؟! قازاقستاندا 63 جاستا زەينەتكە شىقپاق تۇگىلى 40-تان اسقانداردى كوبىنە جۇمىسقا المايدى. ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، قازاقستاندا ٴومىر ٴسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ ورتاشا كورسەتكىشى 68،4 جاس. ناتيجەسىندە قازاقستان ٴومىر ٴسۇرۋ دەڭگەيى بويىنشا ٴ152-شى ورىندا تۇر. ٴومىر ٴسۇرۋ ۇزاقتىعىنىڭ وسىنداي ناتيجەسىمەن ٴومىر بويى وتباسى مەن جۇمىستىڭ اراسىندا شىر اينالىپ جۇرگەن اق جاۋلىقتى انالارىمىزدى 63 جاسقا دەيىن قالايشا جۇمىسقا جەگىپ قويماقپىز دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى.
ساحيەۆ ساۋلەت، ساياساتتانۋشى:
- قوعامدا قىزۋ تالقى تۋدىرعان زەينەت جاسىن كوتەرۋ قازاقستان ٴۇشiن مۇلدە سايكەس كەلمەيدi. بiزدە 2 ميلليونعا جۋىق زەينەتكەر بار. رەسمي دەرەك بويىنشا ەڭبەككە جارامدى ادام سانى 8 ميلليونعا جۋىق. ياعني بiر زەينەتكەرگە ٴتورت ادامنان كەلەدi دەگەن ٴسوز. باتىستا بiر زەينەتكەرگە 2-2،5 ادامنان كەلەدi. سوندىقتان بۇعان سiلتەۋدiڭ قاجەتi جوق. ودان دا زەينەتاقى سالىمدارىن دۇرىس باسقارۋ، جۇمىس ورىندارىن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى زەينەتاقى سالىمدارىن ارتتىرۋ ماسەلەسiن كوتەرسiن. بiزدە 2،7 ميلليون حالىق ٴوزiن-وزi جۇمىسپەن قامتيدى. سولاردى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتiپ، كولەڭكەلi سالادا ەڭبەك ەتسە، سول سالادان بەرi قاراي شىعارۋ كەرەك. ايەل ادام مەن ەر ادامدى سالىستىرۋعا كەلمەيدى. ايەل – انا. بوسانعاننان كەيىن كوپتەگەن نازىك جاندىلاردا ٴتۇرلى اۋرۋلار پايدا بولادى. اسىرەسە 40 جاستان كەيىن ايەل زاتىنىڭ دەنساۋلىعى ناشارلاي باستايدى. ونىڭ ۇستىنە ٴتۇرلى سەبەپتەرمەن قازاقستاندىق ايەلدەر بوسانعانىنا كوپ بولماي جۇمىسقا شىعىپ كەتەدى. وسىدان بالا تاربيەسى دەگەن تاعى ٴبىر ماسەلە تۋىندايدى. ساۋالناماعا قاتىسقان ەر ازاماتتار ايەلدەردىڭ زەينەتكە ەرتە شىعۋىن قولدايتىندىعىنىڭ ٴبىر سەبەبى ايەلدەر وتباسى، وشاق قاسىندا وتكىزۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيتىندىگىن جەتكىزدى. سەبەبى ولار دا انادان تۋدى. اناسىنىڭ، جارىنىڭ شاشىنا اق ٴتۇسىپ، ماڭدايى جەرگە تيگەنشە جۇمىس ىستەمەي، وتباسىنىڭ جانىندا بولۋىن قالايدى. ارينە، ۇزاق ٴومىر سۇرەتىن ايەلدەر بار ەكەندىگى راس. ٴبىراق ولاردىڭ سانى وتە از. ٴبىزدىڭ ايەل ادامداردىڭ جاعدايى وتە اۋىر. ولار بالا تۋىپ، بالا ٴوسىرىپ وتىر. ايەلدەردى 63 جاسقا دەيىن جۇمىسقا جەگۋ دۇرىس ەمەس. قالالىق جەردە كەيبىر بالالارى جوق ايەلدەرگە ىڭعايلى شىعار، ٴبىراق اۋىلدا تۇراتىن ايەلدەر ٴۇشىن وتە قيىن. ولار قارا جۇمىس ىستەيدى جانە مەديسينالىق جاردەمگە دە دەر كەزىندە قول جەتكىزە المايدى. بارلىق ايەلدىڭ ٴومىر ٴسۇرۋ جاعدايى بىردەي ەمەستىگىن بىلە تۇرا بىردەي شەشىم قابىلدانعانى نەگىزسىز.
زەينەتكەرلىككە شىعۋ جاسىن ۇلعايتۋ ٴۇشىن حالىقتىڭ ورتاشا ٴومىر ٴسۇرۋ جاسى جوعارى بولۋ كەرەك. تاعى ٴبىر ايتا كەتەتىن جاي ەلىمىز ورتاشا ٴومىر ٴسۇرۋ جاسىنىڭ كورسەتكىشتەرى بويىنشا الەم بەكىتكەن مەجەگە ٴالى جەتە الماي وتىر. ەرلەرمەن قاتار 63 جاستا زەينەتكە شىعۋ قالالىق جەرلەردە ٴومىر ٴسۇرىپ، جەڭىل-جەلپى قىزمەتتە وتىرعان ايەل زاتى ٴۇشىن ورىندى بولار. الايدا اۋىلدىق جەردە فيزيكالىق كۇشتى قاجەت ەتەتىن اۋىر جۇمىسقا جەگىلىپ جۇرگەن انالار ٴۇشىن زەينەتكەرلىك جاسىن ۇلعايتۋ استە جاراماس. ونىڭ ۇستىنە قولىنا ديپلومىن الىپ، جۇمىس بەرۋشىلەردى ساعالاپ جۇرگەن جۇمىسسىز جاستاردىڭ سانى كوپ. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك، ەلىمىزدە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 5،4 پايىزدى قۇرايدى، ال جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق 4،5 پايىزعا تەڭ. ساندىق دەرەكتەرمەن كەلتىرەر بولساق، قازاقستاندا 467 مىڭعا جۋىق حالىق جۇمىسسىز. ەگەر ٴاربىر زەينەتكەر جۇمىس ورنىن بوساتپاي، قىزمەتىن جالعاستىرا بەرەر بولسا، وندا جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى تەك ۇلعايا تۇسپەي مە؟ ايەلدەردىڭ گەندەرلىك تەڭدىكتى تالاپ ەتىپ، ەرلەرمەن بىردەي بولۋعا ۇمتىلۋى تاعى ٴبىر ماسەلەنىڭ باسىن قىلتيتادى. ەگەر نازىك جاندىلار 63 جاستا زەينەتكە شىعامىز دەسە، ەلدەگى ەر-ازاماتتارىمىز زەينەتكەرلىك جاسىن 58-گە دەيىن قىسقارتۋ قاجەت دەپ پىكىر ايتۋى دا عاجاپ ەمەس. ويتكەنى قازاقستاندا ەر ادامدارعا قاراعاندا ايەلدەردىڭ ۇزاق ٴومىر سۇرەتىنى ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرمەن دالەلدەنگەن. الەمنىڭ دامىعان، دامۋشى ەلدەرىنىڭ بارلىعىندا
ايەلدەر مەن ەرلەردىڭ دەمالىسقا شىعۋ جاسىنىڭ اراسىندا 4-5 جىلداي ايىرماشىلىق بار.
ناعيما كاربوزقىزى، قالا تۇرعىنى، 55 جاستا
- قازىرگى كەزدە ايەلدەردىڭ زەينەت جاسىن 63 جاسقا دەيىن ۇزارتپاقشى. وسى جاسقا دەيىن ونىڭ قانداي جۇمىس جاساپ، قانداي جاعدايدا ٴومىر سۇرگەندىگىن ۇكىمەت بىلمەيدى. سوندىقتان ماسەلەنىڭ مانىسىنە بارماي زاڭعا جاڭا وزگەرىستەر ەنگىزۋ دۇرىس ەمەس دەپ ويلايمىن. سونداي-اق بۇل ماسەلە قازاقستان ۇلتتىق بانكىنىڭ ديرەكتورى مارچەنكو مىرزا عانا ەمەس، بيلىكتە ٴجۇرىپ، زەينەت جاسىنا كەلىپ، راحات ومىردەن باس تارتقىسى كەلمەگەن دەپۋتات حانىمدار مەن اكىم اپالاردىڭ ۇسىنىسىنا سايكەس جاسالىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە ۇلت­تىق بانك­تەگi اقشا ەسەپتە­گiش ايەلدەردi قاپ ارقالاپ، تاۋار تاسىعان، سيىر ساۋعان، نان پiسiرگەن، ٴۇي سىلاعان، بالا وقىتقان، ياعني ماڭ­­­داي تەرiن توگiپ، بەلi ٴبۇ­گiلگەن ايەلدەرمەن سالىستىرعىسى دا كەلمەيتىن سياقتى. گەندىرلىك ساياسات دەپ قاراپايىم قارا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ايەل ادامداردى ٴومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن جۇمىسقا جەگىپ قويۋ ادىلەتسىزدىك.
جالپى تمد اۋماعىنداعى وزگە ەلدەرمەن سالىستىرعاندا ٴبىزدىڭ ەلىمىزدە ايەلدەر زەينەتكە الدەقايدا كەش شىعادى. ماسەلەن، رەسەي، بەلورۋسسيا، تاجىكستان سىندى مەملەكەتتەردە ەرلەردىڭ زەينەتكە شىعۋ جاسى - 60 جاس، ال ايەلدەردىكى - 55 جاس. زەينەتكەرلىك جاسىن وزگەرتۋ ماسەلەسى تمد ەلدەرىندە ٴجيى قوزعالادى. ماسەلەن، رەسەي فەدەراسياسىندا وسى ماسەلە تاياۋدا عانا تالقىعا ٴتۇستى. دەگەنمەن رەسەيلىكتەردىڭ سوڭعى دەمالىسقا شىعۋ مەرزىمىن سول قالپىندا قالدىرۋ كەرەك دەگەن توقتامعا كەلگەن. ولار «زەينەتكە شىعۋ جاسىن ۇلعايتۋ ٴۇشىن حالىقتىڭ دەنساۋلىعى دا سوعان سايكەس بولۋ كەرەك» دەگەن پىكىردە. ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ حاتشىسى ايەلدەرگە زەينەتكە شىعۋ جاسىن تاڭداۋدا ەرىك بەرىلەتىنىن اتاپ ٴوتتى. جالپى زەينەتكە شىعۋ جاسىن ۇلعايتۋ، ۇلعايتپاۋ ماسەلەسى ٴبىر كۇندە شەشىلمەيدى. تاڭداۋ جاساۋعا ەرىك بەرگەن دە دۇرىس ەمەس. زاڭ بارشاعا ورتاق. ولاي بولسا ونىڭ ورىندالۋى دا ورتاق بولۋى كەرەك.
مارچەنكو مىرزانىڭ ايتۋىنشا، ەندiگi جەردە بۇل كوتەرىلگەن ماسەلە بiرىڭعاي زەينەتاقى جۇيەسi مەن گەندەرلiك تەڭدiكپەن تىعىز بايلانىستا. الايدا باس بانكير بۇل سونداي-اق بيۋدجەت ماسەلەسi ەكەنiن ايتپايدى. بىلتىرعى جىلى جيناقتالعان ينفلياسيا دەڭگەيi 7،4 پايىز بولسا، جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنىڭ تابىسى نەبارi 2-4 پايىز كولەمiندە بولدى. زەينەتاقى قورلارىنىڭ قالىپتى ينۆەستيسيالىق پورتفەلi بويىنشا بەس جىلداعى ورتاشا كiرiستiلiگi 30،84 پايىز بولسا، بەس جىلداعى ينفلياسيانىڭ جيناقتالعان دەڭگەيi 57،66 پايىز. بۇدان تەرiس سالدونى كورiپ وتىرمىز. ال بۇگiندە زەينەت جاسىنا جەتكەن حالىقتىڭ باسىم بولiگiنە زەينەتاقى تولەنۋi كەرەك. ەگەر مەملەكەت ايەلدەردiڭ زەينەت جاسىن ۇزارتا تۇسسە، ودان بiرتالاي اقشا ۇنەمدەلەتiنi ايت­پاسا دا تۇسiنiكتi. قازاقستاندا زەينەتكەرلەرگە بيۋدجەتتەن جۇمسالاتىن شىعىن iشكi جالپى ٴونi­منiڭ 2-3 پايىزىنا تەڭ.
ايەل وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى سانالادى. نەمەرە مەن بالانىڭ تاربيەسىنە دە تىكەلەي اناعا، اجەگە بايلانىستى. ٴقازىر بىزدە اتا-اجە ينستيتۋتىنىڭ كەنجەلەپ بارا جاتقانى جاسىرىن ەمەس. نەمەرەگە نەمقۇرايلى كوڭىل ٴبولىنىپ، ۇرپاق تاربيەسىنە ٴاتۇستى قاراۋ باسىم. جۇمىس پەن وتباسىنىڭ اراسىندا ٴجۇرىپ، بالا تاربيەسىنە كوڭىل ٴبولۋ دە مۇمكىن ەمەس. جاسى كەلدى دەپ قىزمەتكەرگە جەڭىلدىكتەر دە بەرىلمەيتىنى انىق. سوندىقتان ايەل-انا زەينەتكە ەرتەرەك شىعىپ، وتباسىنىڭ ۇيىتقىسىنا اينالعانى ابزال.

فاريزا ٴابدىرايىم

 


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي