BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ٴجۇرسىن ەرمان: “سىن بولماسا، ماقتاۋ-ماداق ايتىس ەمەس، قۇر كونسەرت”

فوتو: Abai.kz ақпараттық порталы

تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان شاراعا ارنايى شاقىرىلعان قۇرمەتتى قوناقتار قاتارىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەر، م.ماقاتايەۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ ەكى مارتە لاۋرەاتى، اقىن، جۋرناليست ٴجۇرسىن ەرمانمەن سۇحباتتاسۋدىڭ ٴساتى تۋدى. قازاقتىڭ ايتىس ونەرىن دامىتۋعا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ۇلتتىق ونەر جاناشىرىنان ايتىس ونەرىنىڭ بۇگىنگى بەتالىسى تۋرالى سۇراقتارىمىزعا جاۋاپ الدىق.

– ٴجۇرسىن مولداش ۇلى، قازىرگى ايتىس ونەرى باسىنان قانداي كەزەڭدى كەشىرۋدە؟

– قازاقتىڭ ايتىس ونەرىنىڭ قازىرگى كەزەڭىن مەنىڭ اتىممەن بايلانىستىرادى. ايتىستى ويلاپ تاپقان ادام مەن ەمەسپىن. بۇل عاسىرلار بۇرىن پايدا بولىپ، دامىپ كەلە جاتقان ونەر ٴتۇرى وزگە ەلدەردە، ٴتىپتى ەۋروپالىقتاردا دا بولعان. گوللاندتتاردا، نەمىستەردە دە بار دەگەن دەرەكتەر كەزدەسەدى. مۇحتار اۋەزوۆ ارابتاردا جانر رەتىندە دامىعانىن ايتادى. ٴتول ونەرگە اينالۋىنىڭ ەرەكشەلىگى – قازاقتا ساقتالعانىندا بولىپ وتىر. بارىڭىزگە بەلگىلى، ٴ80-شى جىلدارى ۇمىت بولىپ بارا جاتقان ونەر حالىققا قىزمەت كورسەتە باستادى. جالپى، تاۋەلسىزدىكتى دايىنداعان ايتىس ونەرى بولدى دەپ ايتساق ارتىق ەمەس. سوناۋ قىزىل يمپەريانىڭ قىلىشىنان قان تامىپ تۇرعان كەزدە دە حالىقتىڭ رۋحىن كوتەردى، وياتتى. باياعى الاش قايراتكەرلەرى سياقتى بۇل دا تاۋەلسىزدىككە قالتقىسىز قىزمەت ىستەدى. ٴسويتىپ، ٴ80-شى جىلدارى الىسقا بارمايدى دەگەن ونەر حح عاسىردا دامىدى. سوسىن وسىنشاما جىلدار ارالىعىندا قايتا جاڭعىرىپ، ونەر رەتىندە تۇلەدى، ٴوستى. سالىستىرمالى تۇردە قاراساق، 80-جىلدارداعى ايتىس پەن قازىرگى ايتىستى سالىستىرۋعا كەلمەيدى. ويتكەنى، ٴقازىر ايتىستىڭ كوركەمدىك، ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيى ٴوستى. ايتىس ونەرىنىڭ دارەجەسى جازبا پوەزيامەن باقتالاسا باستادى. ايتىستى كوتەرىپ بەرگەن جەكەلەگەن ازاماتتار بار. كەشەگى ٴ80-شى جىلدارى ٴبىز باستاعان كەزدە ماناپ كوكەنوۆ، قاليحان التىبايەۆ، كوكەن شاكيەۆ، تاۋشەن ٴابۋوۆا، شىنبولات دىلدەبايەۆ دەگەن سياقتى ەسكىنىڭ كوزىن كورگەن اقىندار بولدى. ەندى سولاردىڭ ىزىنە جاستار ەردى. ٴبىراق بۇلاردىڭ بارلىعى ٴبىر جاعىنان، قۇداي تالانت بەرگەن ادامدار. ەكىنشى، سول تالانتتى تىلىمەن بايىتقان ينتەللەكتۋال اقىندار كەلگەن ٴقازىر.

– ٴبىر كەزدە داۋلەتكەرەي كاپ ۇلى، مەلس قوسىمبايەۆ سياقتى ۇلكەن لەك شىقتى. قازىرگى ايتىس باعىتى قانداي؟

– ايتىستى اقىرىن باقىلاپ وتىرساق، ٴبىر اقىنداردىڭ داۋىرلەپ جۇرگەن كەزى بولادى. مىسالى، ٴبىر كەزدەرى ازىمبەك جانقۇليەۆتىڭ دە ٴداۋىرى ٴجۇردى. مۇحامەدجان تازابەكوۆتىڭ دە ٴرولى، امانجول التايەۆتىڭ دا داۋرەنى بولدى. سونداي اقىندار بابىنا كەلە مە، حالىق قۇرمەت-قوشەمەتىمەن قاناتتانا ما، سولاردىڭ داۋرەنى ٴجۇرىپ تۇرعان كەز بولدى. ٴسىز ايتقان داۋلەتكەرەيدىڭ تۇسىندا دا ايتىس باسقا جولعا ٴتۇسىپ كەتكەن. اقىندار ات سۇرىنگەنشە ٴسوز تابادى. ايتىس – سۋىرىپسالمالىق ونەر. ٴبىراق ٴقازىر دايىندىق دەگەن پايدا بولدى. مىسالى، ٴبىرجان مەن سارانىڭ ايتىسى بولدى دەپ ەسەپتەسەك، ەكەۋى دە دايىندالماي ايتىستى دەۋگە كەلمەيدى. ٴبىرجان ارقادان جەتىسۋعا بارعانشا قارسىلاس جاعىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن، ونداعى بيلەر، بايلار، سورلىلارىن تۇگەل دايىنداپ باردى عوي. سونداي قازىرگى اقىندار دا دايىندالادى. كۇنى بۇرىن ماتەريال جينايدى، سوزدەرىن جۇپتاپ قويادى. سوسىن جاۋاپتاسۋ ۇستىندە، ارينە، اۋىسپالى ونەر ارى قاراي دامىتىلا بەرەدى.

– قازىرگى ايتىسقا تىڭنان تۇرەن سالىپ، جاڭالىق بولىپ كەلگەن تۇلپاردى ايتا الاسىز با؟

– ايتامىن. بىرەۋ ەمەس. سوڭعى ٴۇش-تورت جىلدا اقىنداردى «نۇر وتان» پارتياسى قامقورلىققا الدى. بىلتىر يۋنەسكو- نىڭ ماتەريالدىق ەمەس مۇرالار تىزىمىنە ەندىك. ازاماتتار قولداۋدا. بيلىك تە تەرىس قارامايدى. سوندىقتان قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تۇتاس ٴبىر اقىندار لەگى كەلە جاتىر. بۇرىن ەل تانىماعان جاڭا اقىندار ساحناعا شىعۋدا. شىققانداردىڭ ىشىندە لەزدە حالىقتىڭ كوڭىلىنەن تابىلىپ، جۇلدىزعا اينالعان اقىندار بار. بۇرىن پاۆلوداردان اقىن شىقپايتىن ەدى. قالىڭ ورىستىڭ اراسىنان اسپانبەك شۇعاتايەۆ شىقتى. الەۋەتتى، مىقتى، حالىقتىق فولكلوردى جاقسى بىلەتىن ارىندى، ارقالى اقىن. بولماسا، الماتىدان شىققان كەشەگى ورازالى دوسبوسىنوۆتىڭ شاكىرتى بولاتبەك ورازبايەۆ دەگەن جىگىت كەرەمەت ايتىستار جاساپ ٴجۇر. فەنومەن. اللانىڭ قازاققا بەرگەن سىيى. ەركەبۇلان قاينازاروۆ دەگەن استانالىق اقىن كەز كەلگەن تاقىرىپتا ورىپ سويلەپ، وبرازىڭدى، پوەزيانىڭ قۇرالدارىنىڭ ٴبارىن پايدالانىپ، حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن جولدار ايتىپ كەلە جاتىر. وسىنداي قىز- جىگىتتەر كوپ. اسىرەسە، بۇرىن اقىندار شىقپاعان وڭىرلەردەن اقىندار كوپتەپ شىعۋدا. ٴبىر ايتا كەتەرلىك ماسەلە، ايمان مۇساحودجايەۆا باسقاراتىن ونەر اكادەمياسىنان بىلتىردان بەرى ايتىس دەگەن ٴبولىم اشىلدى. بيىل ٴتورت بالا قابىلداندى. مۇندا وقىپ جاتقان جاپ-جاس بالالار كەز كەلگەنىمەن ەكى-ۇش جىلدىڭ ىشىندە ۇلكەن ساحنادا حالىققا ٴسوز ايتاتىن دارەجەگە جەتىپ قالدى. قازالى جەرىنە دە سولاردىڭ ۇشەۋى كەلدى.

– ٴبىر جۇيە قۇرىلدى دەيسىز عوي...

– وسىدان بەس جىل بۇرىن ايتىس اقىندارى مەن جىرشى-تەرمەشىلەردىڭ وداعىن قۇردىق. بۇل كادىمگى رەسپۋبليكالىق بىرلەستىك رەتىندە جۇمىس ىستەپ جاتىر. جۇمىسى – ايتىس اقىندارىن تاربيەلەۋ، باۋلۋ، ۇيرەتۋ. وسىدان بىر-ەكى اي بۇرىن الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەك الماتىدان ايتىس سارايىن اشىپ بەردى. ٴومىرى بولماعان نارسە – توعىز اقىنعا شتات بەرىلدى. سول جەردە اقىندار مەكتەبى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ولاردىڭ بارلىعى ايتىستاردى جۇيەلەۋ، اقىندارعا باعىت-باعدار بەرۋ، ۇيرەتۋ، ترەنينگتەر، سەمينارلار، عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنسيالار وتكىزۋ ارقىلى اقىندار دامۋدا. – اقىندار قاتتى ايتىپ قالادى. سونىڭ اۋىر جۇگىن ٴسىز كوتەرەدى دەپ جا- تادى. – كومپارتيانىڭ كەزىندە اۋىر پارتيالىق سوگىس العان، جۇمىستان شىعىپ كەتۋگە اينالعان ادام ەدىم. قازىرگى كەزدە دە قانشا قامقورلىققا الدى دەگەنمەن، اقىندار ٴبارىبىر حالىقتىڭ ٴسوزىن سويلەيدى. كىمنىڭ اياعىنان اس ٴىشتىم ەكەن دەپ جالتاقتاماي، ويىنداعىلارىن ايتىپ-ايتىپ جىبەرەدى. جوعارىداعى بيلىكتە وتىرعان ازاماتتارعا تۇسىندىرۋگە تىرىسامىز. ويتكەنى، ٴبىز قازاق ٴسوز باققان ەلمىز. «ەر بولساڭ، بوپساعا شىدا» دەيدى. ٴبىر اۋىز سوزگە تۇسىنىستىكپەن قارا دەپ. بىزگە جاعالاسىپ ٴومىر ٴسۇرۋ كەرەك. سىن بولماسا، ماقتاۋ-ماداق ايتىس ەمەس، قۇر كونسەرت. سوڭعى كەزدەگى ايتىس، ەڭ باستىسى، ايتا ٴبىلۋ. ٴبىراق وعان دا شەبەرلىك كەرەك. كۇردەلى ماسەلەنىڭ ٴوزىن تىگىسىن جاتقىزىپ، تۇسپالداپ، نىشانداپ ايتۋ دەگەن ۇلكەن اقىندىق قابىلەتتى تالاپ ەتەدى. ايتىس تا جاعدايعا بەيىمدەلىپ كەلە جاتىر. اۋاعا جايىلعان ارزان سوزدەر وتپەي قالادى. سوندىقتان قازىرگى ايتىستىڭ دارەجەسى مۇلدەم باسقا دەپ ايتىپ وتىرعانىم وسى.

– تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى ايتىسقا نە بەردى. ايتىس تاۋەلسىزدىككە نە بەردى؟

– تاۋەلسىزدىك دەگەنىمەن، ٴبىز ٴالى رۋحاني تاۋەلسىزدىكتى تۇگەلدەپ بولماعان ەلمىز. «ماڭگىلىك ەل» تۇعىرناماسى اياسى بولاشاقتا تۇر. ٴبىزدىڭ سانامىز ٴالى دە قۇلدىق سانادان اجىراعان جوق. ٴبىراق ايتىس شاما-شارقىنشا تاۋەلسىزدىكتى جىرلادى. وعان پالەندەي ەشتەڭە بەرمەسە دە، ماعان ايتىس ٴالى دە تاۋەلسىز ەلگە قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ جۇرگەن بىردەن-بىر ونەر بولىپ كورىنەدى. حالىق اراسىندا قوردالانىپ قالعان كۇردەلى ويلارعا قوزعاۋ سالۋ، ماسەلە كوتەرۋ ايتىستىڭ ٴالى دە موينىندا تۇر. بىرەۋلەر ايتىستى نە ٴبىتىردى دەپ جاتادى. ايتىس ناقتى شەشپەيدى، ماسەلەلەر قويادى، قوعامدىق ورتاعا وي تاستايدى، پىكىر قوزدىرادى. مىنەكەي، وسى باعىتتا قىزۋ جۇمىس ىستەيدى. ايتىس – حالىققا ٴوتىمدى ونەر. ەسترادانىڭ جارقىل-جۇرقىلىنان، گازەتتىڭ تاپتاۋرىن بولعان جاتتاندى سوزدەرىنەن گورى ايتىستىڭ ۇستىندە ايتىلعان ٴسوز قازاقتىڭ ساناسىنا تەز جەتەدى. جالپى وسى باعىتتا ٴوز مىندەتىن ادال اتقارۋدا. ماسەلە مەنىڭ جازالانۋىم، قۋدالانۋىمدا ەمەس. العاشقىدا شامدانىپ قالىپ ٴجۇردىم. ٴقازىر تۇسىنىستىكپەن قارايمىن. قىزمەتتەن قۋسا قولىمدى توبەمە قويىپ كەتە بەرەمىن. ٴبىراق شامام كەلگەنىنشە ايتىستىڭ جۇمىسىن اتقارامىن. اقىندار اراسىندا جاڭا بۋىن ٴوسىپ كەلە جاتىر. سوندىقتان ٴقازىر قوعام ايتىسپەن ساناساتىن بولدى. وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارى قازاقتىڭ قالتالى ازاماتتارى ايتىس ونەرىن قولدايتىن. ولاردىڭ قاتارىندا امانگەلدى ەرمەگيايەۆ، ٴومىرزاق سارسەنوۆ، نۇرتاي سابيليانوۆ، مۇحتار قۇل- مۇحاممەدتەر بولدى. ٴقازىر ولاردىڭ بارلىعى ٴسال ىعىسىڭقىراپ قالدى. بۇل جەردە ەكى نارسە بولۋى مۇمكىن. ولار ايتىستى قولداۋ ارقىلى وزدەرىنىڭ دە مۇراتتارىن كوزدەدى. دەپۋتات، مينيستر بولۋدىڭ جولدارىن ىزدەدى. ٴقازىر ونداي ازاماتتار سيرەك. ٴبىراق قولدارىندا بيلىگى بار ٴبىرشاما ازامات ايتىسقا وڭ قارايدى. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەربايەۆ، اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپاربايەۆ، اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعايەۆ، پاۆلوداردا اكىم بولعان باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ.

– ٴقازىر قوعامدا ۋشىعىپ تۇرعان ماسەلەنىڭ ٴبىرى جاستاردىڭ راديكالدى باعىتقا بوي الدىرۋى. ايتىسكەرلەر اراسىندا بۇل ماسەلە قانداي؟ كەيبىرەۋلەر سونداي ۇستانىمداعى ازاماتتار ايتىستا دا ٴجۇر دەگەندى ايتادى...

– جاسىراتىنى جوق، تورت-بەس جىل بۇرىن راديكالدى اعىمداردىڭ وكىلدەرى ايتىستى پايدالانىپ، سول جولعا قاراي بۇرمالادى. سونىڭ جەتەگىندە كەتىپ قالا جازداعانىن بايقاپ، ودان ارىلتۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەدىك. وكىنىشكە قاراي، اقشا، كولىك، ٴۇي سياقتى ماتەريالدىق دۇنيەلەرگە الدانىپ، سونداي ٴداستۇرلى ەمەس ۇستانىمعا كەتىپ قالعان اقىندار دا بار. بالعىنبەك يماشەۆ قانداي تاماشا اقىن ەدى. وسىنداي ٴارى- ٴسارى بولىپ جۇرگەن اقىندار بار. ٴداستۇرلى دىنگە قارسىلىعىمىز جوق. ٴبىراق راديكالدى اعىمدارعا اقىنداردى جىبەرمەۋگە تىرىسامىز.

– بيىل ەفيردەن ٴجيى كورىنىپ ٴجۇرسىز...

– مەن ۇنەمى كورىنىپ ٴجۇرمىن. «توي جىرى»، «دارا جول»، «پاي-پاي-25»، «كوڭىل تولقىنى»، «ەگىز جۇرەك» دەگەن باعدارلامالار ٴتۇسىرىپ جاتىر. «ايتۋعا وڭاي» باعدارلاماسى ٴجيى حابارلاسادى. «تاقىرىپتارىڭ قانداي؟» دەيمىن. وتكەندە امەڭگەرلىك تۋرالى اڭگىمە ايتۋعا شاقىرادى. امەڭگەرلىك ٴبىزدىڭ اۋىلدا، مەنىڭ ۇعىمىمدا جوق نارسە. ٴوز جولىم، كوكەيىمدە قوردالانعان، وزىمە قاتىستى تاقىرىپتار بولادى. شاقىرسىن، باس تارتپايمىن. ايتپەسە، ٴسوزدىڭ دە قۇنى كەتەدى.

– ٴسىز ٴۇشىن قازالىدا وتكەن تويدىڭ ماڭىزى قانداي؟

– قازالىعا ايتىستى ٴۇشىنشى رەت اكەلدىك. مۇنان بۇرىن جانقوجا باتىر، «اساندار كوتەرىلىسى» قۇرباندارىنا ارنالعان شارادا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ايتىستار ۇيىمداستىرىلدى. ايتىستىڭ الدىندا عىلىمي كونفەرەنسيا بولدى. سول كونفەرەنسيادان ٴوزىم مول ماعلۇمات الدىم. اقىنداردى ەرتىپ باردىم. حالىققا ٴسوز ايتۋ ٴۇشىن ٴبىلىم كەرەك. ايتىس، ايتىس بولعانىمەن، حالىققا ۇلكەن ۇلتتىق دۋمان. پاراسات-پايىمدى بايىتادى. تويدىڭ ماڭىزى ەمەس پە وسى؟!

– سۇحباتىڭىزعا راحمەت!

سۇحباتتاسقان يبراش ٴالي.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي