BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ٴتول ونەردىڭ تۋىن جەلبىرەتتى

تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى مەن قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى كۇنىنە «ازاتتىقتىڭ اق تاڭى» اتتى الامان ايتىس «قادىر جولىمەن...» جوباسى اياسىندا ورالدا دۇركىرەپ وتكەنى بارشاعا ٴمالىم. رەسپۋبليكالىق جىر سايىسىن بقو اكىمى التاي كولگىنوۆ قۇتتىقتاۋ ٴسوز سويلەپ اشىپ، 18 اقىنعا ساتتىلىك تىلەدى. ايگىلى ٴجۇرسىن ەرمان «كەيبىر اكىمدەر قۇساپ ايتىستىڭ باسىن اشىپ بەرىپ، جوعالىپ كەتپەي ٴتورت ورىنباسارىمەن، زاڭ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرىمەن كەلىپ وتىر» دەگەندەي، وبلىس باسشىسى ا. سەيدىر ۇلى التى ساعات بويى قاراپايىم كورەرمەنمەن بىرگە ٴسوز ونەرىن سارالاپ، ەل-جۇرت اتىنان اقىندارعا ارنايى جۇلدە تاعايىندادى. ٴسويتىپ، ابىز اعامىز ٴاسانالى ٴاشىموۆ ٴتوراعالىق ەتكەن الامان ايتىس مارەگە جەتىپ، باس جۇلدەنى استانالىق اقىن نۇرمات مانسۇروۆ جەڭىپ السا، بۇل جولى «وت اۋىزدى، وراق ٴتىلدى» ايدانا قايساربەكتى «ايتىس تاپقان جاس تالانت» دەپ قابىلدادى كوپشىلىك.

وسى ايتىستا كورەرمەندى قىزدىرىپ، قيقۋلاتقان جەرلەسىمىز، كەشە عانا رەسپۋبليكالىق «التىن دومبىرا» اقىندار ايتىسىندا ەرلەردىڭ اراسىنان جالعىز ٴوزى سۋىرىلىپ العا شىعىپ، اقجايىقتىڭ نامىسىن قورعاعان جانسايا مۋسينا جايلى ٴسوز بولەك. تۇلا بويى ساتيراعا تولى، ٴسوز تاپقىش، تەگەۋرىنى مىقتى جانسايا مەن سازدى اۋەنىمەن تىڭداۋشىسىن باۋراپ الاتىن سەمەيلىك اسەم ەرەجەقىزى، الماتىلىق ايدانا قايساربەك باستاپقى التى جۇپتىڭ اراسىنان «ەڭ تۇشىمدى، ەڭ قىزىقتى» ايتىس جاسادى. سونىمەن، 1 جەلتوقسان كۇنى تۇسكى ساعات ۇشتە جاستار مادەنيەت ۇيىندە باس قوسقان جىرسۇيەر قاۋىم كەشكى توعىزدا ازەر تارقادى. حالىق اۋىز ادەبيەتىنىڭ كيەلى ونەرىنە شولدەرىن قاندىرعان جاماعات ٴتول ونەردىڭ تۋىن جەلبىرەتكەندەرگە ريزا بولىپ، ٴبىر جاساپ قالدى.

ايتىستى جۇرگىزگەن ٴجۇرسىن ەرمان ٴاۋ باستا: «ٴبىر ەرەكشەلىگى – كوپتىڭ كوزىنە كوپ شىعا قويماعان، تانىلا قويماعان جاستاردى اكەلىپ تۇرمىز. ايتىستا جاس ورەن ٴوسىپ كەلە جاتىر. ەلدىڭ كوڭىلىندەگى ويدى تولىق ايتاتىن جاستاردى ارنايى شاقىردىق ورالعا. ەرتەڭ ولار اناۋ قايدا، مىناۋ قايدا دەگەن اڭگىمەگە ارقاۋ بولادى. اللا اۋىزدارىنا ٴسوز سالسىن» دەپ باستادى الاماندى. شىنىمەن دە ٴبىز بىلمەيتىن جاس تولقىندار ساحنادا سايرادى ٴبىراز. الدىمەن تاراز قالاسىنان كەلگەن دارحان ٴابدىماناتوۆ شىمىلدىقتى ٴتۇردى. «اللا دەپ قامشى باستىم اقتاڭگەرگە، ٴبىسمىللا دەپ قادام باستىم جاڭگىر حان قازىعىن قاققان جەرگە. جايىقتىڭ اسپانىمەن ساعات اقىن قۇيرىقتى جۇلدىزداي بوپ اققان جەرگە. اقۇشتاپ پەن فاريزا اپالارىم جىر قاناتىن بيىككە قاققان جەرگە» دەپ جاماعاتقا سالەمىن ارنادى. سونداي-اق ول قارسىلاسى ورالدىق اينابەك بيسەنعاليەۆتى شىمشىپ سوزگە تارتتى.

اينابەك ولەڭ قۋعان ورەن شىعار.

جاراتقاننىڭ قۇدىرەتى تەرەڭ شىعار.

ٴتۇرىن ويلاپ، ومىردەن تۇڭىلەتىن

كوڭىلى وز-وزىنە تومەن شىعار،

اينابەك دەپ ەسىمىن قويسا دا،

ايناعا قاراماسىن دەگەن شىعار،– دەپ قارا بالانىڭ سىرت كەلبەتىنە ٴتىلىن تيگىزدى. وسى جولى ول «باۋكەڭ نەتكەن سەرى جىگىت، سىنىق اينا كورسە دە تاستامايتىن» دەپ ونەردەگى ۇزەڭگىلەسى باۋىرجان حاليوللانى دا تۇيرەپ ٴوتتى.

... شىنىندا جاراتقاننىڭ شەبەرلىگى،

ايتپەسە كىم بارلىعىن ٴبىلىپ تۋار.

ايتىس سايىن اقىندار مىنا مەنىڭ

قاپ-قارا دەپ تۇرىمە كۇلىپ تۇرار...

قارامىن دەپ قايعىرىپ جۇرگەنىممەن

اق جۇرەگىم اۋزىمنان شىعىپ تۇرار.

بىردەڭە ەتىپ ۇيلەنىپ الدى دەيدى،

نەسىنە ول جاعىنان كۇدىك تۋار.

ايەلىمنەن سۇراسام اپپاقسىڭ دەپ،

ايىبىمدى جۋىپ تۇرار،

وسى سوزگە جۇرەگىم جىلىپ تۇرار.

ايناعا قاراپ قالسام ٴار جاعىندا،

ايتەۋىر اپ-ادەمى جىگىت تۇرار، – دەپ ناقتى جاۋاپ بەرگەن اينابەك كورەرمەندى كۇلكىگە كەنەلتتى. قانشا دەگەنمەن، ايتىستىڭ ەڭ باسى عوي. ەكى جۇپ تا حالىقتى جالىقتىرماۋعا، ولشەۋلى ۋاقىتتا ٴسوزبۇيداعا سالىنباۋعا تىرىستى. «اينانىڭ سىنىعى ەمەس، اينالايىن، اسىلدىڭ سىنىعىمىن مەن دەگەنىڭ» دەگەن اينابەك بۇدان ٴارى جەلتوقسان وقيعاسىنا اۋىستى.

ون التىنشى جەلتوقسان سەكسەن التى

سۇراساڭ تۋعان كۇنىم، جىلىڭ قانداي؟

مەكەنىم جۇبان تۋعان تايپاق ەلى،

بىلەسىڭدەر جۇبانداي ۇلىڭ قانداي.

جەلتوقسان وقيعاسى ەل ەسىندە.

سول كۇننىڭ ارقاسىندا ەركىندىكتىڭ

كەرۋەنى بىزگە قاراي بۇرىلعانداي.

تاۋەلسىز قازاق ەلى جاساي بەرسىن،

ارنالىپ وزدەرىڭە جىرىم بالداي، – دەدى اينابەك.

بۇدان ٴارى اقتوبە قالاسىنىڭ تۇرعىنى ٴاليحان جاقسىلىق پەن اتىراۋدىڭ تۋماسى جانىبەك سادىروۆ تا ٴبىراز ٴسوز تارتىستى.

اسسالاۋماعالەيكۇم، ايتىس دەسە تامسانعان ەل

كەلبەتى تاريحىنا سان-سان دالەل.

شەشەندىكتەن الدىنا قارا سالماي،

قولىنا سىرىم باتىر قامشى العان ەل.

مۇحيت سالعان مەكتەپتى جالعاستىرىپ،

عارەكەڭ، قاتاقاڭدەر ٴان سالعان ەل.

ماحابباتتىڭ مىزعىماس تۇراعىنداي،

قىز جىبەك پەن تولەگەن جول سالعان ەل.

ەلباسىنىڭ كۇنىنە ايتىس جاساپ،

سۇيىنشىلەپ بالاشا جار سالعان ەل.

قازاقتىقتىڭ ۇلگىسى سىزدەرسىزدەر،

ازاتتىقتىڭ اق تاڭىن قارسى العان ەل،– دەپ جانىبەك زالدى جەلپىندىرىپ جىبەردى. جاس بولسا دا ٴاليحاننىڭ ويى جۇيرىك ەكەن. قارسىلاسىنا توكپەلەتە جىر توكتى. «...بۇل ورالعا كەلەردە، ايتىساسىڭ دەدى سىرىممەن. ايتاتىن ٴسوزى تىڭ بولار. ۇلىلاردىڭ ۇنتاعى، دەگەندەي ٴبىر ٴىس تىندىرار. ودان كەيىن اعايىن، جۇپ قىلدى مىنا اعاممەن، قالايشا جىگەر قۇم بولار» دەپ قۇيىنداتا جونەلگەن ٴاليحان ارقالانىپ، جىردى نوسەردەي توگىپ-توگىپ جىبەرگەنمەن، كەي ٴسوزى اسىعىستىقتان با، قۇلاققا شالا-شارپى ٴتيىپ جاتتى. بۇل ايتىستىڭ تورىنەن باۋىرجان شيرمەدەن ۇلى مەن تالعات مىقي دا بوي كورسەتتى. بۇدان بۇرىن دا جۇلدە الىپ، توپ جارعان ٴوڭىردىڭ قوس جىگىتى شابىتتانىپ، تىم ٴتاۋىر ايتىس جاسادى دەۋ قيىن. جۇرتتى جالىقتىرىپ جىبەرگەن تۇستارى دا بولدى. سايىس سوڭىندا قازىلار باۋىرجانعا شەتىنەن 10 بالل كوتەرگەندە، زال ٴىشى «نە ٴۇشىن» دەگەن ساۋالمەن «كۇندەي كۇركىرەپ» وكپەلەرىن ايتىپ قالدى. بۇدان ٴارى قىزىلوردالىق سىرىم ادىلبەك پەن ورالدىق مۇرادىم ميرلانوۆتىڭ ٴسوز جارىسىنا قۇلاق ٴتۇردى قاۋىم. قوناقتان بۇرىن ٴسوزدى ٴوز باۋىرىمىز باستادى. «ەي، ٴوز ەلىڭدە ايتىسۋ وتە قيىن، مەن ٴبىراق جاقسى ايتىسام ٴوز ەلىمدە» دەگەن مۇرادىمعا كورەرمەننىڭ ٴىشى جىلي قويمادى. ال سىرىم بولسا كونە شاھارعا اقجارما كوڭىلىن ٴبىلدىرىپ بىلاي دەدى:

ورالىمنىڭ حالقىنان اينالايىن،

كوڭىلى كەم تۇسپەيتىن كەڭ دالادان.

بۇگىنگى بۇل ولكەنىڭ ىرگەتاسىن،

كەشەگى ماحامبەتتەي ەر قاداعان.

داۋلەتكەرەي، دينالار كۇي توككەندە

دومبىرا شاناعىندا شەر قاداعان.

مۇحيت پەن عاريفوللا ٴان سالعاندا،

ورالدىڭ توبەلەرى كۇي تىڭداعان.

اعايىن مىنا مەنىڭ ارمانىم جوق،

وسىنداي باسىپ كەلگەن جەرگە قادام،

سۇلۋلىعى عاجايىپ بۇل ولكەنىڭ،

ەسىنەن اۋىسادى كورگەن ادام.

ورالعىسى كەلمەيدى-اۋ ٴوز ەلىنە،

ورال جاققا قىدىرىپ كەلگەن ادام،– دەپ قىرعىزدىڭ ماقامىمەن ولەڭدەتە ٴتۇستى.

قارسىلاسىنا كەيدە شامدانعان سىرىم: «جىرتىعىمدى جاماڭىز دەپ ايتاسىز. اعاسى، مىناۋىڭ تالاپ نەتكەن. قىرىمبەك كوشەربايدى بىلەسىز عوي، وسى ەلدىڭ كەرەگىنە جاراپ كەتكەن. ورالعا وقتاۋداي جولدار سالىپ، حالىقتىڭ جاعدايىنا قاراپ كەتكەن» دەپ جاۋاپ قاتىپ، جۇرتقا دۋ قول سوقتىردى. جالپى، تىڭداۋشىعا سىرىم ادىلبەكتىڭ ماقامى دا، ٴسوز ساپتاۋى دا قاتتى ۇنادى. قازىلار سىرىمعا ٴۇش توعىز، ٴۇش ون بالل كوتەرگەنمەن، نەگە ەكەنىن قايدام، سىر ەلىنە جۇلدەسىز قايتتى.

كەزەگىمەن شىققان تاعى ٴبىر جۇپ (سۋرەتتە) – جەرلەسىمىز ەلدار يحسانوۆ پەن استانالىق نۇرمات مانسۇروۆ ەدى. كيەلى ساحناعا ابدەن توسەلىپ، اتى ٴماشھۇر نۇرمات قارسىلاسى ەلداردىڭ كۇيشى بولعانىن، ساۋساقتارىن كۇيدىرىپ العانىن تىلگە تيەك قىلدى. «اراسى جەر مەن كوكتەي» اۋقىمى كەڭ نۇرماتتى ەلداردان گورى تاجىريبەسى مول اقىنمەن سايىستىرۋ كەرەك ەدى. تالاي بيىكتەردى باعىندىرعان مانسۇردىڭ نۇرماتى وبلىس دەڭگەيىندە ايتىسىپ جۇرگەن ەلداردان وق بويى وزىق تۇردى. «اقىنداردىڭ ەشقاشان ەتى قىزبايدى، بىر-بىرىنەن وسىلاي ۋدار الماي» دەپ تە ازىلدەگەن نۇرمات: «ورالدىڭ قادىردايىن اقىنىنا. ورتالىق اشىپ بەرىپ قادىرلەدى. ٴار پەرزەنتتىڭ ارتىڭدا جولى قالسا، الاشتىڭ زاڭدىلىق قوي، داۋىرلەۋى» دەي كەلىپ، ەل مەن جەر، تاۋەلسىزدىك تاقىرىبىن كوسىلە جىرلاپ، الامان بايگەنىڭ باس جۇلدەسىن يەلەندى.

«مىنا مەنى باسىندا، جانساياعا جۇپتاپ ەدى. ٴجۇرسىن دەگەن ٴمارت اعا، قولىم جەتپەي قالدى عوي، مۋسيناداي القاعا. مەنى جۇپتان ايىرىپ، قاناتىمنان قايىرىپ، بەكەجانداي – بەكبولات، كەلىپسىڭ عوي ورتاعا» دەپ ازىلمەن باستادى پاۆلودار وبلىسىنان كەلگەن نۇرقانات قايرات قارسىلاسى بەكبولات قالەنوۆكە. ورالدىق وعلان بەكبولات تا قارا جاياۋ ەمەستىگىن ٴبىلدىرىپ: «ورتاعا ٴتۇستىڭ دەيسىڭ بەكەجانداي، ٴتىسىڭدى وتىرسىڭ-اۋ قايراپ ماعان. ەندەشە، تولەگەنمەن تىرەسەيىن، جايىقتان تولەگەندەر ساۋ قايتپاعان» دەپ ىلە جونەلدى. ٴسويتىپ، جەمە-جەمگە كەلگەندە بەكبولاتتان باسىم تۇسكەن نۇرقانات قايرات ٴىىى ورىندى قانجىعاسىنا بايلاپ اكەتتى.

بۇدان ارمەن جىر دوداسىن اتىراۋلىق تەنتەكتەۋ اقىن سىرىمبەك سارسەنبايەۆ پەن سەمەيلىك اسەم ەرەجەقىزى قىزدىردى. «كەلىپ تۇرمىن اسەممەن بەلدەسكەلى، جايىقتا جىر بەسىگىن تەربەتكەلى» دەي جونەلگەن سىرىمبەك «قىز بەن جىگىت» ايتىسىنا بىردەن اۋىسىپ: «ٴجۇز جىگىتتى سىندىرار ٴتۇرىڭ بار عوي، كىشكەنە اشىپ جۇرسەڭ قاباعىڭدى. ايتىس قۋىپ جۇرگەندە اپاتايىم، وسى سەنىڭ كىم وقيدى ساباعىڭدى» دەپ قامشىلادى. ايتىس سايىن جەكە باستىڭ تاقىرىبىنا ەتى ۇيرەنگەن اسەم بولسا: «ازىرگە جان سەرىگىم بەۋ دومبىرا. جەتكىزگەن دانا سىرىن، الاش ٴۇنىن. وتەرمىن الاشىمنىڭ جوعىن جوقتاپ، قالقىپ ٴبىر كەتكەنىمشە قاراشىعىم. ەشكىمگە ەسەم كەتتى دەي المايمىن. الدا عوي الار تالاي بار اسۋىم. ومىرگە وزەگىمدى جارىپ شىققان، ولەڭگە ٴسابيىمنىڭ اناسىمىن» دەپ جاۋاپ قاتتى. كەي ساتتەردە حالىققا كوز تاستاپ:

قازاعىم شىنىمەن-اق ولجالىسىڭ،

جەلبىرەپ الىستاردان كوك بايراعىڭ،

ۇل-قىزىڭ قورعاي بەرسىن ەل نامىسىن.

ساقتايىق باستى بايلىق تىنىشتىقتى،

تاۋەلسىز وتانىمىز بولعانى ٴۇشىن، – دەپ تەبىرەنىپ، ايتىستىڭ رەڭىن كىرگىزدى.

بۇل سايىسقا سۇلۋلىقتارىمەن قوسا سۇڭعىلا وي سىيلاعان ٴۇش قىزعالداعىمىز – اسەم، ايدانا جانە جانسايا-تۇعىن. ۇشەۋى دە جۇلدەلى ٴىى ورىندى مىسە تۇتتى. ٴبىراق، حالىقتىڭ ىقىلاسى جانسايا ٴوز الدىنا، ايداناعا دا ەرەكشە اۋدى. بىلتىر قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىندا بوكەي ورداسى اۋدانىندا وتكەن رەسپۋبليكالىق ايتىستا قالىڭ كوپشىلىك اسەم ەرەجەقىزىنا سىرتتاي ٴسۇيسىنىپ، «ٴاسياداي وجەت اقىن» دەپ باعا بەرسە، بۇل سايىستا بۇرىن-سوڭدى باتىس ولكەسىنە باسىن بۇرماعان ايدانا قايساربەككە تاڭ-تاماشا قالىستى. قايساربەك دەپ تەگى ايتقانداي، قايسار ەكەن ايدانا ارۋ. ونىڭ ساحناعا باتىرلاردىڭ بەينەسىن ەلەستەتىپ كيىپ شىققان سۇر شەنەلدەي كيىمى، بويىن تىم باتىل ۇستاۋى، دومبىراسىن قاعىپ-قاعىپ جىبەرىپ تاقپاقتاتا جونەلگەنى كورەرمەندى ٴتانتى ەتتى. جانسايانىڭ ونەردەگى ٴسىڭلىسى دەۋگە تۋرا مىنەزى دە، تاپقىرلىعى دا ٴدوپ تۇسكەندەي. الماتىنىڭ ايداناسىمەن «جەكپە-جەككە» شىققان تارازدىق نۇرلىبەك قۇرمانوۆ بىردەن:

اينالامەن قۇلپىرعان اق سارايىڭ

ارمىسىڭ جانى جايساڭ، جاقسى اعايىن.

قارتتارىم امان-ەسەن كەپ قالدىڭ با،

اق كۇمىستەي جارقىراپ اق سامايىڭ.

اقجايىقتىڭ اق پەيىل جۇرتى امان با؟

قالاسىندا تۇراتىن پاتشادايىن.

ورالىم وعىلانداردىڭ ورداسى ەدىڭ،

جەمىستى اعىل-تەگىل باقشادايىن.

يساتايدىڭ ەلىندە يمەنبەستەن،

قولىمدى نىساناعا ٴدوپ قادايىن.

ماڭعازدانىپ سويلەيىن ماحامبەتشە،

وتان ٴۇشىن تۇسەتىن وتقا ٴدايىم.

قادىردىڭ ولەڭىنەن باق تابايىن.

جۇباننىڭ جىرلارىنداي

جاتتالايىن.

شارشى الاڭدى شاڭداتقان

دانيارداي،

اۋىلىما ابىرويمەن اتتانايىن.

اعايىن قيقۋ قوسىپ قولداساڭدار،

ايتىستىڭ چەمپيونى بوپ قالايىن،– دەدى. سوسىن تاعى:

جايىعىم ارناسىنا كۇي تۇنعانداي.

تولقىندارى جاعاعا بەت بۇرعانداي.

باتىستى مەكەندەگەن تالاي حالىق،

شەكاراڭدى كۇزەتكەن تەك تۇلپارداي، – دەي كەلىپ، ايتىستىڭ «ۇيرەنشىكتى ادەتى بويىنشا» قارسىلاسىنا ٴتيىستى بىلاي دەپ:

ايدانا قايدا شولپىڭ، قايدا سىرعاڭ؟

الىستان كورىنبەيدى-اۋ مايدا سۇلباڭ.

سۋرەتشىنىڭ سالىپ قويعان سۋرەتىندەي،

ارۋ قىز ەڭ قاباعى ايعا اشىلعان.

ساۋىت كيگەن قىزعا كىم جاقىندايدى،

مەنىڭ دە قۇرىپ وتىر ايلا-شارعىم.

يننوۆاسيا دامىعان بۇل عاسىرعا،

ايدانا كەلىپ قالدىڭ قاي عاسىردان؟!

«ٴسوز سۇيەكتەن وتەدى» دەمەكشى، مۇنداي ٴازىل-وسپاققا ايدانا قالاي شىداسىن؟ نۇرلىبەككە «بۇركىتشە» باس سالدى. داۋسى دا اشىق ەكەن ٴوزىنىڭ.

ٴاي، مىنا ەل باردا قالايشا ونەر ولمەك؟

سويلەيىنشى بوس ٴسوزدى بوگەگەن بوپ.

قىز جىبەك بوپ كەلۋدى مەن دە ويلاعام.

ٴوزىمدى سول ارۋعا تەڭەگەن بوپ!

ونەرىمدە بولسا دا ونەگەم كوپ.

ساۋىتىمدى كيدىم دە شىعا كەلدىم،

جاقسى ٴسوزدى ەرلىكپەن جەبەگەن بوپ.

ٴبىراق ٴقازىر وتىرمىن شىن وكىنىپ،

سەندە ٴوزىڭ قالارمىسىڭ كەلەمەشتەپ.

مىنا مەنى جىگىت دەپ ويلاپ قالىپ،

جاۋىرىنىمنان الماسىن جيۋري كەپ...

اسسالاۋماعالەيكۇم، اسان اتا،

ايدانا دەگەن ٴبىر بالاڭىزبىن،

ويلاپ قالىپ جۇرمەڭىز تولەگەن دەپ! – دەپ كورەرمەندى كۇلكىگە كەنەلتكەن ايدانا توقتاماستان ايتا ٴتۇستى.

ٴاي، ەل الدىندا سويلەيىن تەبىرەنە،

اڭداپ باسسىن نۇرلىبەك مەنى كورە.

مەن جاڭالىق اشۋعا كەلمەپ ەدىم،

تولعاتىپ تۇر ول جاعى سەنى نەگە؟

سوندا كوزى قىسىق بولسا بولدى،

ٴبارى پلاستماسسا بوپ كورىنە مە؟

ٴاي، تىلىمدە تۇرعان سوڭ جىر شوقپارى،

نۇرلىبەكتى كەپ تۇرمىن شىن سوققالى.

تاۋەلسىزدىك دەپ ايتىپ شاقىرعاسىن،

اقىننىڭ كەلدى الدىڭا شىرقاپ ٴبارى.

جەتىسۋدان قۇيعىتىپ مەن دە كەلدىم،

جايىعىمنىڭ سۋىنا نۇر تاستادى.

اقتارىلا سويلەيىن الدارىڭدا،

قىزىڭنىڭ جارامايدى سىرقات-داۋى.

اللاعا شۇكىر بۇگىن تاۋەلسىزبىن،

ٴدال الدىمدا باقىتتىڭ تۇر سوقپاعى.

يننوۆاسيا دامىعان بۇل عاسىردا،

قازاعىمدى سەن ايتشى، كىم ساتپادى؟

قاي عاسىردا كەلسەم دە ٴبارىبىر عوي،

حالىقتىڭ مۇڭى بار بۇل شاقتاعى، – دەي كەلىپ، قوعامنىڭ اششى تۇستارىن تۇيرەپ وتكەن ول «ۇزىن بوي، جىڭىشكە بەل، نازىك تۇلعا» دەپ قازىرگى ٴسان قۋعان جىگىتتەردى سىنعا الدى. ەلىن، جەرىن قورعار جىگىتتەر كوپ بولسا، قاراكوزدەر ٴسابيىن لاقتىرىپ تاستاماسا، زامان لاستانباسا دەپ شىرقىراپ:

اتامنىڭ اق ساۋىتىن كيىپ شىقتىم،

كۇن تۋدى اتا سالتىن قىزىڭ قورعار،

ويتكەنى بيىل ەلدى دۇرلىكتىردى،

قاس پەن كوزىن بوياپ اپ قۇبىلعاندار، – دەپ تىڭداۋشىعا ٴبىراز وي تاستادى. «التىننان ساۋىت كيگەن بابالاردىڭ، لومباردتان شىقپايتىن ۇرپاقتارى» دەپ تە سىناعان ايدانا تۇپكى ويىن ورىندى جەتكىزە ٴبىلدى. ەندى عانا حاس ونەردە بايشەشەكتەي گۇل اتىپ كەلە جاتقان ايدانا ايتىستىڭ تاقىرىبىنا دا ويىسۋدى ۇمىتپاي:

... جايىق شاشىن تاراعان تۇسقا كەلدىم،

جەتىسۋدىڭ سالەمىن الا كەلدىم.

ەلباسى نۇرسۇلتاننىڭ ٴوزى تۋعان،

سالەمىن الا كەلدىم ٴۇشقوڭىردىڭ، – دەپ تە كەڭ بايتاق ەلىمىزدىڭ قاسيەتىن اسقاقتاتا شىرقادى.

ەڭ سوڭعى جۇپ جايىقتىڭ جانساياسى مەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۋماسى داۋرەن اقساقالوۆ بولاتىن. ارينە، شورابەكتىڭ ماقامىمەن جانسايا «ەي، ەي، قاراعىم!» دەي بەرگەندە كەڭ زالدىڭ ٴار تۇكپىرىنەن كۇلكىنىڭ سىڭعىرى ەستىلدى. قانداي ما ايتىستا دا تايسالماي، قارسىلاسىن «قاقپانعا» تۇسىرگىش جانساياعا ٴجۇرسىن ەرمان ايتقانداي، ٴاسانالى اقساقال جۇلدەلى ٴبىرىنشى ورىندى ٴجون كورىپتى. دەگەنمەن، ٴتىس قاققان اقىننىڭ تالاي دودالاردان بايگە الىپ جۇرگەنىن ەسكەرىپ، شىمكەنتتىك داۋرەن اقساقالوۆقا بۇل جولى ٴى ورىن بۇيىردى. «ارعىماق اتقا ەن سالعان» داۋرەن دە يۋمورعا ٴۇيىر ەكەن. قوس ساتيريك ايتىستى قىزدىردى، حالىقتى كۇلدىردى. ەزۋىڭدى قۇلاعىڭا دەيىن جەتكىزىپ قويماي، زال ٴىشىن دۋمانعا بولەدى. قوس جۇيرىكتىڭ ايتىسىن تاسپاعا ٴتۇسىرۋ ماعان دا وڭاي تيمەدى. شاپالاق ۇرعان سايىن اسەرلەنىپ، شابىتتىڭ شارىقتاۋ شەگىنە شىققان سايگۇلىكتەرگە ديكتوفوننىڭ تاسپاسى دا ىلەسە المادى. سونىمەن، جەلتوقساننىڭ العاشقى كۇنى جايىق جۇرتىنا تاماشا كەش، ەستەن كەتپەس جىر سىيلاعان اقىندار تۇنگە قاراي كورەرمەنمەن شاققا قوشتاسىپ، ايتىستىڭ شىمىلدىعىن جاپتى.

ٴتۇيىن: «كومەيدەن قۇيىلادى جىردىڭ ٴنارى» دەگەندەي، ايتىس دەگەن جاقسى عوي. ٴتاتتى جىرعا ٴشولىڭ قانباي، تىڭداي تۇسكىڭ كەلەدى. ٴبىراق، ٴبارىن ەمەس. كەيبىر اقىنداردىڭ شەكتەۋلى 20 مينۋتتى تەككە وتكىزىپ، ويلارىن ٴبىر ارناعا توعىتا الماي قينالعانى قارىن اشتىرادى. مىسالى، ٴوز باسىم اتىراۋلىق جۇيرىكتىڭ ٴبىرى شالقارباي دەپ شاتىستىرعان جانىبەك پەن سىرىمبەك قانداي؟ ! كورشىلەس اتىراۋ وبلىسى سۋىرىپسالما ونەردەن ٴبىزدىڭ جىگىتتەرگە قاراعاندا وق بويى وزىق تۇر. مۇنى مويىنداۋىمىز كەرەك. ٴبىزدىڭ ٴوڭىردىڭ ايتىستا اتىن شىعارىپ، كەيدە بايگە الىپ جۇرگەن باۋىرجان شيرمەدەن ۇلى، ەلدار يحسانوۆ، تالعات مىقي، بەكبولات قالەنوۆ، مۇرادىم ميرلانوۆتاردى ٴالى دە قامشىلاعان ٴجون سەكىلدى. ويتكەنى، ٴبىرىنشى التى جۇپتان سوڭ تىنىعىپ، ٴسال-پال ۇزىلىسكە شىققان كورەرمەن جەرلەس جىگىتتەردىڭ ونەرىنە ونشا رازى بولمادى. بولاشاقتا كولدەي قۇرعاپ قالماۋى ٴۇشىن بۇل جاستارعا باۋىرجان حاليوللا مەن جانسايا مۋسينانىڭ «باس-كوز» بولعانى دۇرىس. ٴسوز تاپقىش تالانتتى ۇل اينابەكتى دە ايتىس الاڭىنا كوبىرەك شىعارسا نۇرعا-نۇر... ساحناعا باۋىر باسىپ، باياعىدا تانىلعان نۇرمات، سول سەكىلدى دارحان، سىرىم، نۇرقانات، داۋرەندەي جۇيرىكتەردىڭ قاسىندا ٴوز اقىندارىمىزدىڭ مىسى باسىلماۋ ٴۇشىن باتىسقا ايتىس مەكتەبى قاجەت-اق. بۇل ماسەلەنى باۋىرجان حاليوللا ەرتەرەكتە قولعا العان سىڭايلى ەدى. ٴقازىر ۇمىتىلىپ قالعانعا ۇقسايدى. ال، قادىر ورتالىعىندا اتالمىش مەكتەپتى نەگە جاڭعىرتپاسقا؟! سوسىن اقىن بىتكەن بەلگىلى تاقىرىپتان اۋىتقىپ، «جەكە ٴومىردى» جەلەۋ ەتپەسە! ەگەر جانسايا «ۇزاتىلسا» قارسىلاستارى ٴقايتىپ تيىسەر ەكەن؟.. ايتىس ارزان كۇلكى ەمەس قوي! بۇل – ٴبىر.

ەكىنشىدەن، كەشەگى كەڭەس داۋىرىندە ٴتول ونەردى قۋاتتاپ، رۋحانياتىمىزدى قولداپ، ىستىق-سۋىعىنا قاراماي ەل ارالاپ ايتىس جاساعان، رەسپۋبليكالىق ساحنالاردان تۇسپەگەن بوكەيوردالىق كەنجەعالي بالاباسوۆتى ايتپاعاندا، قاتيموللا بەردىعاليەۆ، شولپان قىدىرنيازوۆا، داريعا مۇشتانوۆا سىندى اعا-اپالارىمىزدى وڭىردە ايدا-جىلدا ٴبىر وتەتىن وسىنداي ۇلكەن سايىستاردا قازىلار القاسىنىڭ قاتارىنان نەگە كورمەسكە؟! كەزىندە انا ٴتىلدىڭ تۋىن كوتەرگەن «ارداگەر ايتىسكەرلەرىمىزدى» ۇمىت قالدىرۋىمىزعا نە سەبەپ؟! بۇل، مەنىڭ عانا جەكە پىكىرىم ەمەس. بۇل، كوزايىم كورەرمەننىڭ، ايتىستى قادىرلەيتىن، ۇلتتىق ونەردى ٴسۇيىپ، باعالايتىن جۇرشىلىقتىڭ سىن-پىكىرى.

ٴيا، ٴالى تالاي ايتىس وتەر ولكەمىزدە. مادەنيەت پەن ونەردى جوعارى باعالايتىن ٴوڭىر باسشىسى، جانى جومارت ازامات التاي سەيدىر ۇلى دا جاس تولقىنداردى ىنتالاندىرىپ، ارنايى بايگە دە تىگەر باس امان بولسا. اڭگىمە مۇندا ەمەس، اڭگىمە – ايتىس اقىنى دەگەن اتاق-داڭققا كىر كەلتىرمەي، قاسيەتتى ونەرگە لايىقتى قىزمەت ەتۋ. جىر الىبى جامبىل بابامىزداي قىزىل ٴتىلدى سايراتىپ، ەل مەن جەردىڭ جاقسىلىعىن جەتكىزىپ، كوكەيدەگى كوپ ويدى ٴدوپ باسۋ. سوندا، تاڭدايلارى تاقىلداپ جىر توگىلتەر اقىنداردان قالىڭ ەل كەستەلى وي كۇتىپ، كوڭىلدىڭ سارايىنا ساقتار ەدى..

ميرا شۇيىنشاليەۆا،

جازۋشى-جۋرناليست


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي