BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ٴوزىڭسىز ٴتورت كۇز ٴوتتى...

فوتو: Елдар Жақыпбек

بۇل ماقالانى جازباس بۇرىن ارعى-بەرگىنى سارالاپ ۇلكەن اكەممەن وتكەن كۇندەرىمدى، قىزىقتى شاقتاردى ەسكە ٴتۇسىرىپ، ٴبىراز ەرىكسىز كوزگە جاس تا الدىم. ەسەنقۇل جاقىپبەك اكەم ەركىننىڭ تۋعان باۋىرى. بالا كەزدەن ولەڭ-سوزگە قۇمار ەساكەم اكەسى سەرىكبايدىڭ ايتقان ولەڭدەرى مەن جىر-داستاندارىن جاتتاپ ٴوسىپتى.

بۇل جايىندا ٴوزى ٴبىر سوزىندە: «اكەم مەنىڭ ولەڭ جازاتىنىمدى، ولەڭگە دەگەن قۇشتارلىعىمدى ايتپاسام دا سەزىپ، ٴبىلىپ ٴجۇردى. ەگىس دالاسىنان كەلىپ كەشكى تاماعىن ىشكەن سوڭ، پەشتىڭ تۇبىنە جانتايا كەتىپ دومبىراسىن قولىنا الىپ، شىرقاتىپ ٴان ايتۋشى ەدى، جارىقتىق. سونداي كۇندەردىڭ بىرىندە اكەم مەنى وڭاشا شاقىرىپ الىپ: «بالام سەن ولەڭ جازۋعا قۇمار بولعان ەكەنسىڭ، بۇنىڭ وتە قۋانتارلىق دۇنيە. ٴبىراق، سەن مىنانى ٴبىلىپ قوي. ولەڭ – اركىمنىڭ باردىم-كەلدىم جازاتىن ٴالدۋ-بالدۋ دۇنيەسى ەمەس. ولەڭ جازساڭ، بار جان-تانىڭمەن جاز. ولەڭدى قۇرمەت تۇتا بىلسەڭ، ونەردىڭ بيىك شىڭىنا شىعارسىڭ. اتاق-داڭق ٴۇشىن ولەڭنىڭ سوڭىنان قۋىپ كەتپە. شىنىمەن اقىن بولعىڭ كەلسە، وسى بەتىڭنەن قايتپا. ايتپەسە، مەن سياقتى شاڭعا كومىلىپ جۇرگەن تراكتوريستىڭ ٴبىرى بولاسىڭ دا قالاسىڭ»، – دەپ ەدى. جارىقتىق اكەم مەنى سول بىردەڭەنى شيمايلاپ جازىپ، ولەڭ قىلىپ جۇرگەنىمە ريزا بولىپ، 9 بالاسىنىڭ ىشىنەن وزىنە قاتتى جاقىن تارتۋشى ەدى. ٴبىر كۇنى مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن كەزىمىزدە جولسەيىت اعاي مۇحتار اۋەزوۆپەن مەكتەپتە كەزدەسۋ وتكىزبەكشى ەكەن. سوعان الدىنان شىعىپ ارناۋ ايتاتىن ادام جوق، «سەرىكباي ٴوزىڭ ارناۋ ايتشى»، – دەپ ۇسىنىس تاستاپ ەدى. اكەم ونىڭ ٴسوزىن جەرگە تاستاماي بار جۇمىسىن قويىپ، مۇحتار اۋەزوۆتى كۇتىپ الۋ قامىنا كىرىستى. ەرتەسىندە كەلەدى-اۋ دەگەن قوناعىمىز كەلىپ، اكەم الدىنان شىعىپ، ٴوزىنىڭ ارناۋىن ايتتى. سودان كەيىن مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ۇستازدار قاۋىمى مۇقاڭمەن سۇحباتتاسىپ، كەش وتكىزىپ شىعارىپ سالدى. مۇحتار اعا مەكتەپتە اكەممەن ديدارلاسىپ، ادەبيەت جايىن قوزعاپ ٴبىراز اڭگىمەلەسكەن سوڭ، اكەم ونى ۇيگە قوناق قىلىپ شاقىردى. شاعىن عانا ەكى بولمەدە توعىز بالاسىمەن تۇراتىن اكەم سىيلى مەيماندى ۇيگە اكەلىپ قوناق قىلدى. سول كۇنى ولار اكەم ەكەۋى تۇنىمەن كوز ىلمەي، جەتىسۋ اقىندارى جايلى بىر-بىرىنەن سۇراپ وتىردى. ەرتەسىندە كەتەردە مۇحتار اۋەزوۆ اكەمە: «سەرىكباي، سەن مەنىمەن بىرگە قالاعا جۇرسەڭشى. سەندەي جىگىتتەر اۋىلدا قالماۋ كەرەك. مىناۋ مەنىڭ مەكەنجايىم. بۇدان بىلاي بىر-بىرىمىزدەن ادەبيەت جايىندا حابار الىسىپ تۇرايىق»، – دەپ كەتىپ بارا جاتتى دا، توعان جاعاسىندا سۋدا ويناپ وتىرعان مەنى كوردى دە، باسىمنان سيپاپ: «مەن مىنا بالانىڭ كوزىنەن جالىنداعان وت كورىپ تۇرمىن. بۇل بالا ٴتۇبى ەل سىيلايتىن ۇلكەن ازامات نە اقىن بولىپ شىعادى»، – دەدى دە باتاسىن بەرىپ، العىسىن ايتىپ كەتتى. سودان دا بولار بويىما شابىت كەلىپ ولەڭدى جانىما سەرىك ەتكەنىم»، – دەۋشى ەدى.

ٴيا، ەسەن اكەم تۋرالى جازىلار دۇنيە مەن ايتىلار وي كوپ. ٴبىراق، ونىڭ ٴبارىن ٴبىر بەتكە سىيدىرا الماسپىز. مۇحتار اۋەزوۆتەن باتا العان ەساكەم مەنى 6-سىنىپتان باستاپ وزىنە جاقىن تارتا باستادى. سەبەبى، ٴبىز 6-سىنىپ وقىپ جۇرگەندە مەكتەپ ديرەكتورى حاميت ەسبايەۆ اكەسى جولسەيىت اقساقال سياقتى اقىن ەسەنقۇل جاقىپبەك پەن شاكىرتتەرى اقىن ەرمەك جۇماتايەۆ، تەرمەشى اقان ابۋالىلەرمەن كەزدەسۋ كەشىن ۇيىمداستىردى. سول كەزدەسۋ كەشتە مەن جانە سىنىپتاسىم ەلدوس ۇمبەتاليەۆ ۇلكەن اكەم مەن شاكىرتتەرىنە ارناپ ارناۋ وقىپ بەردىك. مەن ولەڭ وقىعان سوڭ، ول كىسى اڭ-تاڭ بولىپ: «ەي، مىناۋ شىنىمەن ٴوزى ولەڭ جازدى ما؟ شىنىمەن سەرىكبايدىڭ ۇرپاعىما-ەي. كەلشى بەرى»، – دەپ مەنى قۇشاقتاي كەپ قۋانىپ «مەنەن كەيىن دە اكەمىزدىڭ اتا جولىن قۋاتىن بىرەۋ بار ەكەن عوي. سەن ٴقازىر ۇيگە بىزبەن بىرگە قايت. اكەڭمەن سويلەسەيىن»، – دەدى دە، كەش بىتكەن سوڭ مەنى ۇيگە ەرتىپ اكە-شەشەمە باردى دا: «ەركىن مىنا بالانىڭ ولەڭ جازاتىنىن ماعان نەگە ايتپاعانسىڭ؟ مەنىڭ دە ارتىمنان ٴوسىپ كەلە جاتقان بىرەۋ بار ەكەن عوي. سەن مىنا بالانى ماعان بەر. مەن بۇنى اسىراپ الايىن»، – دەدى. اكەم مەن شەشەم ساسقانىنان: «اعا، رەنجىمەڭىز، بۇل ٴبىزدىڭ كەنجە بالامىز. ونىڭ ۇستىنە دەنساۋلىعى دا ٴماز ەمەس، ٴسال سۋىق بولسا اۋىرىپ قالادى. بەرە المايمىز!»، – دەپ مەنى اپام مەن اكە-شەشەم ەساكەممەن جىبەرمەي قويدى. ٴبىراق، ارادا ەكى جىل وتكەن سوڭ، مەن اۋداندىق جامبىل وقۋلارىنا قاتىسىپ جۇلدەلى ورىنداردان كورىندىم. ساباقتان كەيىن اپتاسىنا ەكى رەت ەسەنقۇل اكەمنىڭ ۇيىنە كەلىپ-كەتىپ جۇرەتىن بولدىم. ٴسويتىپ، مەكتەپ ٴبىتىرىپ، ارمان قۋىپ الماتىعا وقۋعا تاپسىرماق بولدىم. مەن اۋىلدا جازدىڭ كۇيبەڭ تىرلىگىمەن ٴجۇرىپ جاز اياقتالادى-اۋ دەگەن شاقتا اباي اتىنداعى قازۇپۋ-نە قابىلداۋ كومميسياسىنا كىرىپ، قۇجاتتارىمدى تاپسىرىپ جاتقانىمدا، ۇزىن بويلى، اق شاشتى، كوزىنە كوزىلدىرىگىن تاعىپ العان پروفەسسور ماعان كوزىلدىرىگىنىڭ استىمەن قارادى دا: «ەي، جاقىپبەكوۆ «مۇرىنجىراۋدى» تانيسىڭ با؟ تانىساڭ كىمىڭ بولادى؟» – دەپ توتەسىنەن سۇراقتى قويىپ قالدى. مەن ساسقانىمنان: «اعاي، مەن «مۇرىنجىراۋدى» تانىمايمىن»، – دەدىم. ول كۇلدى دە: «ەسەنقۇل كىمىڭ بولادى؟»، – دەدى. مەن: «ۇلكەن اكەم عوي. اكەمنىڭ ۇلكەن باۋىرى»، – دەپ ەدىم ول كىسى: «ەندەشە، سول مۇرىنجىراۋعا مەنەن ٴسۇيىنشى سۇراپ سالەم ايتا بار. سەن وقۋعا قابىلداندىڭ. راحىم اعاي ٴبىر كىتابىڭدى سۇراتىپ جاتىر دە»، – بولدى، كەتە بەر دەدى. بۇنى ەستىگەن مەنىڭ بالا كوڭىلىم الىپ ۇشىپ توبەم كوككە جەتەردەي بولىپ قۋانىپ ۇزىناعاشقا جەتۋگە اسىقتىم. اسىقتىم دا، قۋانىشىمدى ٴبىرىنشى بولىپ ەسەنقۇل اكەمە جەتكىزەيىن دەپ شەشتىم. ٴسويتتىم دە، ۇزىناعاشقا اۋداندىق «اتامەكەن» گازەتىنە كەلدىم.

كەلسەم، ەساعام ادەتىنشە تەمەكىسىن شەگىپ، سىرتتا تۇر ەكەن. مەن جۇگىرىپ كەلىپ امانداسىپ وقۋعا تۇسكەنىمدى، ول كىسىگە الگى كىسىنىڭ «مۇرىنجىراۋعا سالەم ايت» دەگەن سالەمدەمەسىن ايتىپ ەدىم، ەستىدى دە قارقىلداپ كۇلىپ: «اي، راحىم اعايىم-اي، ٴسىز ٴالى دە بار ەكەنسىز-اۋ. ول مەنىڭ قازگۋ-دەگى ۇستازىم بولعان. جاقسى ادام عوي»، – دەپ ۇستازى ەكەۋىنىڭ اراسىندا بولعان قىزىقتى جايتتاردى ايتىپ، ٴوزىن نەگە «مۇرىنجىراۋ» دەپ ايتاتىنىن دا ٴتۇسىندىرىپ، مەنى دە ٴبىر كۇلدىرتىپ تاستاپ ەدى.

سودان مەن ۋنيۆەرسيتەتكە وقۋعا ٴتۇسىپ، جۇماش ارعىمبايەۆ، راحىمجان ساتاي سىندى ارداگەر جۋرناليستەردەن ساباق الىپ وقىپ جۇرگەنىمدە كەنەتتەن بۇيرەگىمە سۋىق ٴتيىپ، وتا جاساتۋعا تۋرا كەلدى. ودان كەيىن التى ايعا دەيىن وزىڭە كوپ كۇش تۇسىرۋگە بولمايدى، وقۋدان اكادەميالىق دەمالىس ال دەدى دارىگەرلەر. مەن ونى قۇپتاپ ٴبىر جىل اۋىلدا جاتتىم. اۋىلدا جاتىپ ٴىشىم پىسقان سوڭ، رەداكتور بولىپ تۇرعان اعاما كەلىپ مەنى رەداكسياعا وت جاعۋشى نە كۇزەتشى قىلىپ بولسا دا جۇمىسقا الۋىن ٴوتىندىم. مەنىڭ بۇل ۇسىنىسىما تاڭقالعان ول كىسى: «نەگە بىردەن كوررەكتور نەمەسە جۋرناليست ەمەس؟»، – دەدى. مەن ول كىسىگە ٴوزىمنىڭ تاجىريبەم جوقتىعىن، سونداي-اق كۇزەتشى نەمەسە وت جاعۋشى بولىپ ٴجۇرىپ گازەتتىڭ جۇمىسىمەن تانىسار ەدىم، – دەپ ۇسىنىس ٴبىلدىردىم. بۇل ۇسىنىسىمدى قۇپتاعان ۇلكەن اكەم مەنى رەداكسياعا كۇزەتشى ەتىپ جۇمىسقا الدى. سول ۋاقىتتا رەداكسيانىڭ ىشكى-سىرتقى دۇنيەسىمەن تانىسىپ، ماقالا جازۋ مەن باسقا دا دۇنيەلەردى قالاي ىستەۋ كەرەكتىگىن ۇيرەندىم. ٴبىر كۇنى ٴفوتوتىلشى بولىپ قىزمەت ەتىپ جۇرگەن جىگىت بەلگىلى ٴبىر سەبەپتەرمەن جۇمىستان شىعىپ كەتتى. ول جۇمىستان شىققان سوڭ ەساعا ماعان: «سەن فوتواپپاراتپەن سۋرەتكە تۇسىرە الاسىڭ با؟ كورشى. مىنا جاقتا وتىرعان تۇرسىنجان مەن گۇلنار، مەن سياقتىلار بۇنىڭ ٴتىلىن تۇسىنبەيمىز. سەن جاسسىڭ عوي»، – دەپ قولقا سالىپ، مەنىڭ ٴبىر جينالىستى سۋرەتكە ٴتۇسىرىپ كەلۋىمدى ٴوتىندى. ول جينالىسقا بارىپ كەلگەن سوڭ، سۋرەتتەرىمە قاراپ وتىرىپ، «سەنەن بىردەڭە شىعىپ قالار. ٴبىرىنشى تۇسىرگەنگە جامان ەمەس. ەرتەڭ نۇرمانبەت اعاڭدى شاقىرامىن. سودان قالاي سۋرەتكە ٴتۇسىرۋ كەرەكتىگىن ۇيرەن. سەن بۇگىننەن باستاپ ٴفوتوتىلشى بولاسىڭ»، – دەدى. ٴسويتىپ، نۇرمانبەت اعامەن ٴجۇرىپ بىرنەشە ۋاقىتتا سۋرەتكە ٴتۇسىرۋدىڭ قىر-سىرىن يگەرىپ الدىم. سودان مەن وقۋعا قايتادان تاپسىرىپ، ەكى جىل وقىعان سوڭ قارجى تاپشىلىعىنان وقۋىمنىڭ اقشاسىن تولەي الماي، وقۋدان شىعىپ كەتتىم. بۇل جاڭالىعىمدى ەستىگەن ەساعام مەنىڭ كوڭىلىمدى كوتەرگىسى كەلدى مە ەكەن، كۇلدى دە: «سەن ٴدال ماعان تارتقان ەكەنسىڭ. مەن 11 جىل دەگەندە ارەڭ ٴجۇرىپ وقۋ ٴبىتىرىپ، ديپلوم الدىم. سەن دە سولاي بولاسىڭ-اۋ...»، – دەپ ازىلدەدى. راسىمەن سولاي بولدى. مەن دە 11 جىل وقىپ، كەلەسى جىلى اللا بۇيىرتسا ديپلوم الامىن.

وقۋ وقىپ، ونىڭ اقشاسىن تولەۋ ماعان قيىن بولعاندىقتان وسى رەداكسيادا جۇمىس ىستەپ جۇرە بەرۋدى ٴجون كوردىم.

2013 جىلى شاڭىراق كوتەردىم. سول ساتتە ەساعام بالاشا قۋانىپ: «ەندى سەنىڭ ايەلىڭنىڭ قولىنان ٴشاي ىشەتىن بولدىم-اۋ. سەن تويىڭدى 16 قاراشاعا قوي، 15 قاراشا مەڭسۇلۋ شەشەڭنىڭ 60 جىلدىعىن اتاپ وتەيىك. سول مەرەيتويعا مەنىڭ ولەڭدەرىمدى ايتىپ جۇرگەن مەيرامبەك بەسپايەۆ باستاعان بارلىق انشىلەر كەلەدى. سەنىڭ تويىڭدى توي ەمەس، كونسەرت قىلىپ وتكىزەمىز. سەن 2-3 كۇنگە دەمالىس الىپ تويىڭا دايىندال. ەشتەڭەنى ۋايىمداما»، – دەپ قۋانىپ، توي ۇيىمداستىرۋ قامىنا ٴوزى كىرىسىپ كەتىپ ەدى. اتتەڭ... اتتەڭ، ٴبىراق سول قۋانىشتى ەسەنقۇل اكەممەن بولىسە المادىم-اۋ. جاڭا تۇسكەن كەلىنىنىڭ قولىنان ٴشاي ٴىشۋ باقىتى دا بۇيىرمادى. قايران اكە، ومىردەن وتەرىڭدى كىم بىلگەن؟ مىنە، سودان بەرى ٴتورت كۇز سەنسىز ٴوتتى. ٴتورت كۇز بويى ٴسىزدى ەسكە الىپ، قۇران باعىشتاۋمەن ارتىڭدا قالدىق. مەنى ونەرگە باۋلىپ وسىرگەن، ەڭ باستىسى اللاعا قۇلشىلىق قىلۋدى ۇيرەتكەن اكەمنەن دە جاقىن بولىپ كەتكەن ٴسىزدى قاتتى ساعىنامىن. ساعىنىشىمدى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ استە مۇمكىن ەمەس. كەيدە ٴوزىڭنىڭ جاتقان جەرىڭە بارىپ، بار سىرىمدى، مۇڭىمدى ايتىپ، وتكەن كۇندەرىمدى ەسكە الىپ ەرىكسىز كوزگە جاس الامىن... جاتقان جەرىڭ جايلى بولسىن، ارداقتى اكە!

ەلدار جاقىپبەك.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي