BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

قاسىرەت پەن قاسيەت («قوستاناي تاڭى» گازەتى)

فوتو: «Қостанай таңы» газеті

باسقانى قايدام، وسى ٴبىر ازالى كۇن ەسكە تۇسكەندە جۇرەگى قۇرعىر سىزداپ قويا بەرەدى. سىز­دايتىنى، بىلگەنگە، اشارشىلىق قانداي سۇمدىق قاسىرەت دەسەڭىزشى؟! سول قاسىرەتتىڭ سالدارىن كۇنى بۇگىنگە دەيىن كورىپ وتىرعان ۇلتپىز. ٴقازىر تورتكۇل دۇنيەدەگى مەملەكەتتەر باسەكەسىندە ەسەمىز كەتىپ، ەڭسەمىز تۇسكەندە، «ٴبىر كەم دۇنيە-اي!» دەپ ­بارماق تىستەگەندە كوپ سەبەپتىڭ ٴبىر سەبەبىن وسىنداي كەسەپاتتاردان كورەمىز، دەپ جازادى «قوستاناي تاڭى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى جەكە بلوگىندا.

حالقىمىزدى قاتتى كۇيزەلتكەن – ەكى اشارشىلىق (1921-22 جانە 1931-32ج.ج). الاش بالاسىنىڭ باستى كۇنكورىسى – مالىن تارتىپ الدى. 40 ميلليون باس مالدان نەبارى ٴۇش جىلدا 4-5 ميلليون عانا قالعان. قازاق قىناداي قىرىلدى. ول از بولعانداي، قاندىبيلىك ەلدىڭ ارقاسۇيەر ەرلەرىن قۋعىن-سۇرگىنگە سالدى. سوراقىلىق پەن ناقاقتان-ناقاق قورلاۋدىڭ نەبىر سۇمدىعىن جاساعان. اشىققاسىن ەگىستەن ­رۇقساتسىز ٴبىر ۋىس بيداي العانى ٴۇشىن عانا تالاي ادام اتىلىپ كەتكەن. نكۆد باستىعى قاراپايىم اۋىل ادامىنىڭ بىرىنە «كونستيتۋسيا» دەپ ايتشى دەيدى. ول بايعۇس ٴتىلىنىڭ كەلگەنىنشە «ٴقانستوتوسيا» دەيدى. «سەن ادەيى مازاقتادىڭ، حالىق جاۋىسىڭ» دەپ ايىپتاپ، سوتتاپ جىبەرەدى. ٴبىر اۋداندا ٴشارىپ دەگەن سۋديا سوت قۇرىپ وتىرىپ: «ساعان – 10 جىل، وعان دا 10 جىل» دەپ ۇكىم ايتا باستاپتى.

سوندا ٴوز بەتىمەن اناداي جەردە وتىرعان تولەۋسارى دەگەن كىسى: «ماعان شە؟» –دەپ جىبىرلاق اۋزى سۇراپ قالىپتى. «ساعان دا 10 جىل!» – دەيدى ٴشارىپ. بەيشارا تولەۋسارى نە ٴۇشىن ەكەنىن ٴوزى دە بىلمەيدى، سوتتالىپ كەتە بارادى. وسىنداي نادان دا وسپادارلىق مىسالدار از ەمەس. شىندىعىن ايتقاندا، تاريحشىلار دا، عالىمدار دا بۇل كەسەپاتتىڭ قوياسىن ٴالى تولىق اقتارىپ بەرگەن جوق.

اينالىپ كەلگەندە، وسىنداي زۇلماتتىڭ سالدارىنان ازبىز، كۇنى بۇگىنگە دەيىن تۋعان دالامىزدى تەگىس جايلاي الماي وتىرمىز. ازدىعىمىزدان تۋعان ەلىمىزدە تۋعان ٴتىلىمىز دارمەنسىز. قاشان ۇستەم بولار ەكەن دەپ ارمانداۋمەن كەلەمىز. ال ەندى ساپالىق تراگەديامىز وراسان. ول – قازاقى قادىر-قاسيەت، ­كيە-كەپيەت ­زاۋالعا ۇشىرادى. اسا قۇندىلىعىمىز – وتباسىن ازدىرىپ الدىق. ونىڭ توپساسى اشارشىلىقتا بوسادى. ەستەرىڭىزدە بولار، بي-اعاڭنىڭ اڭگىمەسىندە كۇلپاش كۇيەۋى مەن بالاسىن تاستاپ، قاراقان باسىنىڭ قامىمەن بايعا توقالدىققا تيەدى. اقىرى كۇيەۋى مەن بالاسى اشتىقتان ٴولىپ، شاڭىراق وپىرىلىپ تۇسەدى. ال «ايت كۇندەرىندە» ٴبىر اۋىلدا بىرەۋلەر ايت مەرەكەلەپ جاتسا، ەندى ٴبىر وتباسى اشتىقتان ٴولىپ جاتادى. سوندا الاقانداي جەردە كورىپ-بىلىپ وتىرىپ، اۋىزشا مۇسىركەگەنمەن قازاقتار ٴبىر-بىرىنىڭ اۋزىنا سۋ تامىز­بايدى. ٴبىر دەرەكتەردە ەرلى-زايىپتى جاستار قارت اكە-شەشەسىن ٴبىر تۇندە بۋىندىرىپ ٴولتىرىپ، ازىق-تۇلىگىن، مالىن الىپ كوشىپ كەتەدى. ياعني، اشتىق سەيتنوتىندا ادامنىڭ ادامدىق قاسيەتتەرى – حايۋاني قۇلقىننىڭ الدىندا دارمەنسىز بولىپ شىعادى. اشارشىلىق قازاقتىڭ جىگەرىن قۇم، رۋحىن تۇل ەتتى.

تاعى ٴبىر قاسىرەت – قازاقتىڭ تەكتىلىك قاسيەتىن ازدىرىپ جىبەردى. ستاليندىك الپاۋىت يمپەريا ايلاسىن اسىردى. ٴسۇتتىڭ بەتىنە قالقىپ شىققان قايماعىن قالقىپ الدى. سۇزىلگەن كوك ٴسۇت قاسيەتىنەن ايىرىلدى. ەلدىڭ باس كوتەرەر­لەرىنىڭ كوزىن جويىپ جىبەرىپ ەدى، قارا حالىق ايتقانعا كونىپ، ايداعانعا جۇرە بەرەتىن موجانتوپاي جۇرتقا اينالدى. قۋعىن-سۇرگىن، اسۋ-اتۋ كورگەن ادامداردىڭ ساناسىندا، جۇرەگىندە ۇرەي، قورقىنىش، ساتقىندىق ورنادى. شاكارىمنىڭ ۇرپاعى اتىلىپ كەتتى. ابايدىڭ بۇكىل تۇقىمى سەمەيدەن قاشىپ، بىشكەككە بارىپ تارىداي شاشىلىپ، توزىپ كەتتى. وراز جاندوسوۆتىڭ ۇلى ورىسقا ۇيلەندى. مىنە، وسىلاي تەكتىلەردىڭ تۇقىمى دا تەكسىزدەرگە تەلىنىپ، ۇلتتىڭ قۇرامى قارابايىرلاندى. بوداندىقتىڭ قامىتىن كيگەن قازاققا الاۋىزدىق، جالتاقتىق، ساتقىندىق قاسيەت بولىپ ٴسىڭدى.

ٴ…قازىر ەگەمەنبىز، ىرگەمىز بولەك تاۋەلسىز ەلمىز. ٴبىراق… كۇنى كەشە تەگى تۇرىك وعىز دوعان قازكوم-دا قازاق ٴتىلىنىڭ قولدانىستاعى ٴحالىن تەكسەرىپ كورىپ، قازاقتىڭ قولىنان كەلمەي جۇرگەن ۇلگىنى كورسەتتى.

«ونىڭ باتىلدىعىنىڭ جالعىز سەبەبى – ول ەشكىمگە كەۋدەسىن باستىرماعان وسمان يمپەريالىق رۋحىندا تاربيەلەنگەن ۇلتتىڭ وكىلى، – دەيدى زاڭگەر ابزال قۇسپان. – ال ٴبىز كۇنى كەشەگە دەيىن بودان بولعان، ورىستان قورقىپ، كومپلەكسكە ماتالعان ەلدىڭ وكىلىمىز».

بىلە بىلسەك، اشارشىلىق پەن قۋعىن-سۇرگىن – ۇلكەن ساباق. ونىڭ قوياسىن ابدەن اقتارعاندا عانا ٴبىز ٴوز تەگىمىزدىڭ، قازاقى بولمىسىمىز­دىڭ سىنى مەن سىرىنا قانىعارمىز. سوندا عانا رۋحىمىز ٴبىر سىلكىنىپ قالار، رۋحاني جاڭعىرۋىمىزدىڭ شىرايى اشىلماق.

جانۇزاق ايازبەكوۆ


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي