BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ۇلتتىق ٴداستۇر ۇمىت قالا ما؟ («جەتىسۋ» گازەتى)

فوتو: ашық дереккөзден

زامان اعىمىنا قاراي جاڭعىرعان ۇلتتىق مۇرالار مەن بويىمىزعا ٴسىڭىپ كەتكەن كەيبىر داستۇرلەرىمىز بۇگىندە تەك قاريالارىمىزدىڭ اۋزىندا ٴجۇر. وسى ورايدا عاسىر جاساعان ايمان وشاقبايەۆا اجەمىزدى اڭگىمەگە تارتتىق. 13 قۇرساق كوتەرىپ، 33 نەمەرە، 38 شوبەرە سۇيگەن كەيۋانا كوپتەگەن ٴسالت-داستۇرىمىزدىڭ ۇمىت بولا باستاعانىن كۇيىنىشپەن جەتكىزدى، دەپ جازادى «جەتىسۋ» الماتى وبلىستىق، قوعامدىق-ساياسي، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق گازەتى.

ماسەلەن، ەرۋلىك بەرۋ، بەسىككە بولەۋ، اسار سياقتى داستۇرلەرىمىز بەن عۇرىپتارىمىز بىرتە-بىرتە توزىعى جەتكەن دۇنيەدەي ىسىرىلىپ بارادى. ٴتىپتى، بۇرىنعى قازاق حالقىنىڭ ادەت-عۇرپىنداعى ماقتانىشپەن ايتىلاتىن، باسقالاردان ٴبىزدى وق بويى دارالاپ تۇراتىن قوناقجايلىلىقتىڭ ٴمان-ماعىناسى وزگەرىپ، باسقاشا سيپات الۋدا. بابالارىمىز: «ۋا، ۇيدە كىم بار؟ مەن قۇدايى قوناقپىن»، – دەپ داۋىستاپ كەلگەن مەيماندى ٴتۇسىرىپ، جالعىز اتىن سويىپ، جۇگەنىن ۇستاپ قالعانىن قارا ولەڭدەردەن دە كەزدەستىرەسىڭ. ال قازىرگى زاماندا ۇيگە كەلگەن تۋعان-تۋىسقاندارىن سىيلاپ، كۇتىپ جىبەرۋدى قوناقجايلىلىق سانايدى. تانىمايتىن ادامدى ٴۇي جانىنا جولاتپايدى دا. قۇدايى قوناقتى كۇتپەك تۇگىلى، بۇگىندە قالا قازاقتارى ٴۇي جانىندا تۇرعان كورشىلەرىمەن سالەمى ٴتۇزۋ ەمەس. بۇل ٴۇردىس ەندى قالادان كوشىپ، اۋىلعا دا جەتتى. جاڭادان قونىستانعان كورشىلەرىن اسقا شاقىرىپ، ەرۋلىك بەرۋ عۇرپى دا ۇمىتىلىپ بارادى.

بۇرىنعى زاماندا كەلىندى پەردەسى ۇلكەن شىمىلدىق قۇرىپ كىرگىزەتىن دە بەتاشارعا دەيىن ٴجۇزىن ەشكىمگە كورسەتپەيتىن. مەيلى ول بولاشاق كۇيەۋى بولسا دا. ال قازىردە اق بوساعانى اتتاپ، قۇرساعى ٴوسىپ كەتكەن، بەت-جۇزىن بۇكىل اۋىل كورگەن كەلىنگە بەتاشار جاساپ جاتادى. بۇل – ٴداستۇردى بۇزۋشىلىق. بابا زاڭى بويىنشا، بويجەتكەن ۇلكەن شاڭىراققا اياق باسقان كۇنى بىردەن بەتاشار جاسالۋى ٴتيىس. مۇنى بەتاشار تويى دەيدى. بۇعان الىستاعى اعايىندار ات سابىلتىپ كەلىپ، كورشى-قولاڭ جينالادى. كىشىگىرىم تويدىڭ وزىندىك قىزىعى وسى.

اجەمىزدىڭ ايتۋىنشا، وتكەن عاسىردا قىز بالاسى 7-گە تولعاندا بولاشاق ەنەسى باسىنا ۇكى تاعىپ كەتەتىن كورىنەدى. قىزىعى، ٴوزى بالا كۇنىندە وزىنەن 15 جاس ۇلكەن جىگىتپەن اتاستىرىلعان ەكەن. كەيىن اقىل توقتاتقان شاعىندا ۇزاتىلىپ، اق بوساعا اتتاعان. «وسىدان جامان بولعان جوقپىن»، دەيدى اپامىز.

قىز ۇزاتاردا ايتىلاتىن سىڭسۋدا دا كوڭىلگە قونبايتىن دۇنيەلەر وتە كوپ. تالىم-تاربيەسى ۇرپاقتان-ۇرپاققا ونەگە بولىپ كەلگەن وسى ٴداستۇر ٴقازىر قايتا قولعا الىنا باستادى. مۇنىڭ ٴتۇپ مازمۇنى – ۇزاتىلىپ بارا جاتقان قىزدىڭ ەل-جۇرتى مەن وسكەن ورتاسى، اكە-شەشەسىمەن قوشتاسۋى. ۇكى تاعىپ بۇلاڭداپ وسكەن ارۋ ەندى ٴبىر اۋلەتتىڭ كەلىنى اتانىپ، جات ۇياعا قانات قاعۋى ولەڭ-جىرمەن اسپەتتەلەدى. مۇنى قازاق «سىڭسۋ» دەپ اتاعان. بۇگىنگى قوعامدا ۇزاتىلعان قىز ايتاتىن سىڭسۋدى ساۋدالاپ، اقشا تابۋ ٴۇشىن بەلگىلى ونەر ادامدارى ورىنداپ ٴجۇر. بۇل – داستۇرگە جاسالعان قيانات. ونى زامان اعىمىنا بەيىمدەۋ ٴۇشىن ۇزاتىلاتىن قىز كۇنى بۇرىن سىڭسۋدى ارنايى اقىندارعا ٴسوزىن جازدىرىپ، ٴوزى نە بولماسا داۋىس ىرعاعىم كەلمەيدى دەسە، قۇربى-قۇرداستارى توپتالىپ ورىنداسا اناعۇرلىم ايشىقتى بولار ەدى. الگىندەي تەاترلاندىرىلعان قويىلىمنىڭ جاساندىلىعى كوزگە ۇرىپ تۇرادى. ۇزاتىلاتىن قىزدىڭ بۇل العاشقى تويى. ونى قالىڭدىقتىڭ اتا-اناسى جاساعان. قىزدى كۇمىستەن كۇپتەلگەن ەر-توقىمعا وتىرعىزىپ، جاساۋدى تۇيەگە ارتىپ جىبەرەدى. مىنە، سول عاجاپ ٴداستۇردىڭ تونى تەرىس اينالىپ بارا جاتىر. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ۇزاتىلعان قىزدىڭ جاساۋىن ٴبىر جەرلەردە تۇيەگە ارتىپ اپارسا، ەندى بىرەۋلەرى ات اربامەن اكەلۋدە. بۇل سوكەتتىك ەمەس شىعار. ٴبىراق كونەكوز اجەنىڭ ايتۋىنشا، قىزدىڭ تۋعاندارى قورجىن اپارماعان. ال ٴقازىر: «سەنەن كەم سوقسام، مەنى جەر سوقسىن»، – دەپ قىز بەرگەن جاق تا، كەلىن العان جاق تا بىر-بىرىنە كيىت كيگىزىپ ٴداستۇردى بۇزىپ ٴجۇر. ونىڭ اياعى قىزىلكەڭىردەك بولىپ ۇرىس-جانجالعا ۇلاسۋدا.

اجەمىز جاس كەزىندە بۇرمەلى كويلەك پەن مارجان تاستارمەن كومكەرلىپ، كوزدىڭ جاۋىن الاتىن كامزول كيگەنىن ايتادى. سول ۇلتتىق كيىم بوي جەتكەنگە دەيىن ۇستىنەن تۇسپەگەن. بۇرىمىن ٴورىپ، تاقياسىنا ۇكى تاعىپ جۇرگەن. ال ەر ادامدار، ۇلتتىق ورنەك پەن زەرلەنگەن بەشپەت، ساپتاما ەتىك كيىپ، كۇمىس بەلدىك تاققان. وكىنىشكە قاراي، بۇل ۇلتتىق كيىمدەر كەشەگى كەڭەستىك داۋىردەن باستاپ ساناتتان شىعىپ قالدى. تەك قانا ونەر ادامدارى ساحناعا كيگەندە يا بولماسا ناۋرىز مەرەكەسى قارساڭىندا قاراشا قاۋىمنىڭ جاڭبىردان كەيىن قاۋلاعان قىزعالداقتاي تۇرلەنگەنىن كورىپ ٴجۇرمىز. كەرىسىنشە، كورشى وزبەك، تاجىك، تۇركىمەندەر جىل ون ەكى اي ۇستىلەرىنەن ۇلتتىق كيىمدەرىن شەشپەيدى.

بابا عۇرپىنىڭ وشپەس مۇراسى بولىپ قالعان كيىز باسىپ، كەستە توقۋدى، تەكەمەت، سىرماق جاساۋدى قالا تۇرماق، اۋىل تۇرعىندارى ۇمىتا باستادى. بۇل قولونەر كاسىبى قىزىلوردا، شىمكەنت، باتىس وڭىرلەرىندە ٴالى بار. ال جەتىسۋ وڭىرىندە كىلەم توقىپ، شي ٴورىپ، كيىز باسىپ كاسىپ جاساپتى دەگەن جىلى جاڭالىقتى قۇلاعىمىز شالمادى. مۇمكىن، اۋىل تۇكپىرلەرىندە ٴبىرلى-جارىم ادامدار بار بولۋى مۇمكىن. ٴبىراق، ۇلتتىق قۇندىلىقتارمەن قازىرگى قىز-كەلىنشەكتەر اينالىسىپ جاتقان جوق. بۇل دەگەنىڭىز ٴداستۇردىڭ داۋرەنى ٴوتىپ بارا جاتقانىنان حابار بەرەتىندەي. سوندىقتان بىزگە كوپتى كورگەن، كونەكوز ايمان اجەمىز سەكىلدى سالتتىڭ ساياسىنا بويلاي بىلەتىن ادامداردىڭ اقىلى اسا قاجەت. سوندا عانا بولمىسىمىز باياندى، عۇرپىمىز عۇمىرلىق بولماق.

قابىل يسا


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي