BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

كەيۋانا قاسىرەتى

باكەن وندا قويما مەڭگەرۋشىسى بولىپ ىستەيتىن. ەلدىڭ جاعدايى اۋىر بولدى. ول الدىنا كەلگەن ادامدى بوس قايتارماي، كوپشىلىككە كومەكتەستى. كوبىنە نەسيەگە بەردى. ەل مۇنى ٴاس كوتەرىپ، قاتتى قۇرمەتتەدى. ارينە، بىردەڭە الۋ ٴۇشىن جاساندى قۇرمەت كورسەتۋشىلەر دە بولدى. مۇنى كوپشىلىكتىڭ قۇرمەتتەگەنى بويجەتىپ قالعان ايۋبيكەگە ۇنامادى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز باكەنگە قاس جاۋىنداي قاراي باستادى. كەلە-كەلە ينەدەي جازىعى بولماسا دا جانجال شىعارىپ، ٴۇيدىڭ بەرەكەسىن الاتىندى شىعاردى.

بالجان شەشەي قىزىنا قانشا اقىل ايتىپ، ۇرىسسا دا تىڭداماي، ورشەلەنە تۇسەتىن. ٴبىر كۇنى وسىنداي ٴبىر قاقتىعىستان كەيىن، باكەن قاتتى تورىعىپ، اۋىرىپ جاتىپ قالدى. ٴتىپتى، شەكتەن شىققانى سونشا ايۋبيكە جەڭگەسىنە قول جۇمسايتىندى، شاشىنا جارماساتىندى شىعاردى. «كەلىن شىداپ ٴجۇر. ٴبىر كۇنى قىپ-قىزىل توبەلەس بولۋى مۇمكىن-اۋ. كۇيەۋىنىڭ ٴتۇرى اناۋ، ٴبىر بىلجىراپ قالعان سورلى. وسىنى دا مەنەن تۋدى دەيدى-اۋ. بۇل «يت» كىمگە تارتىپ وسىنداي بولدى. مۇمكىن اۋرۋ شىعار... سوعىستا 4 جىل جۇرگەندە دە ىسىلماپتى. «ەرتەڭ كۇشىك امان-ساۋ كەلىپ، قۇداي تىلەكتى بەرسە، دۇرىلدەپ كەتەمىز. وعان دەيىن جانىم ٴتىرى بولسا سىزدەرگە كەمىستىك كورسەتپەيمىن» دەگەن ۋادەسىنە كەلىن جەتتى. جارىن جالىقپاي كۇتىپ، ارىنا داق تۇسىرمەي قارسى الدى. ول جوقتا وعاش مىنەزدەر كورسەتكەن جوق. وسى قارىنداسى ارالارىنا سىنا بولىپ قاعىلماسا جارار ەدى. باسىندا ەركەلىك شىعار دەپ ٴبارىمىز ەلەمەي جۇرە بەرۋشى ەدىك، بۇل ەركەلىك ەمەس، ەرسىلىككە ۇلاسىپ، ەلىرىپ بارا جاتقان سياقتى. كەش قالماساق دۇرىس بولار ەدى. جوق، ەندى كەشىگۋگە بولمايدى. سويلەسۋىم كەرەك، شامام جەتسە توقتاتۋىم كەرەك» دەپ تۇيگەن بالجان قىزىن وڭاشا الىپ كەلدى. — شىراعىم، دەدى ول قىزىنا، — باكەننىڭ بىزگە، ونىڭ ىشىندە ساعان جاساماعان جاقسىلىعى جوق. كەشە اعاڭ سوعىسقا كەتىپ، اتاڭ قايتىس بولىپ، پاناسىز قالعاندا وگىزدەي ورگە سۇيرەگەن وسى باكەن ەمەس پە؟ سەنى ۇيگە كەلگەندە مويىنىنان تۇسىرمەيتىن. جۇمىسقا ەرىپ باراتىن. ٴوز بالالارىنان دا ارتىق كورەتىن. سەنى وقىتتى، تاربيەلەدى، ادام قاتارىنا قوستى. كۇيەۋى سوعىسقا كەتكەندەردىڭ كەيبىرەۋلەرى كەتىپ قالدى. ال، قاتاردا قىزمەت ىستەپ جۇرگەن، قىلشىلداعان جاپ-جاس كەلىنشەككە جىگىت تابىلمادى دەيسىڭ بە؟

قۇدايعا شۇكىر، ٴتىپتى اڭگىمە، ٴسوز ەرمەستەن ەرىنە جەتتى. ٴبىزدى جەتكىزەمىن دەپ كورگەن ازابى از بولعانداي، ەندى راحات كورەمىن دەگەندە سەن نەگە وعان تيىسە بەرەسىڭ. اعاڭنىڭ ٴتۇرى اناۋ جاسىراتىنى جوق، شيكىوكپە سياقتى. مۇنشاما نەگە بوس بولعانىن بىلمەيمىن. ەشتەڭەمەن، ەشكىممەن جۇمىسى جوق. ال، اينالايىن باكەندى كورىپ ٴجۇرسىڭ، قولىنان ٴبارى كەلەدى، مىنەزى قانداي؟ اعاڭنىڭ ايەلى عوي. سەن ونى قالاي بولعان كۇندە سىيلاۋعا مىندەتتىسىڭ. سەن ونىمەن شاتىسا بەرگەندى قوي.— وسى ما ايتايىن دەگەنىڭ. اقىلىڭدى انداعى اق شاشىڭا ەزىپ جاق. مەندە شارۋاڭ بولماسىن. اعام ٴماجۇن بولسا، مەن اداممىن. مەن ۇيگە يەمىن. مەن ول قاتىنعا ٴالى يتاياقتان سارى سۋ ىشكىزىپ، ۇيدەن قۋىپ شىعىپ، قاڭعىتىپ جىبەرەمىن. ونى ىستەمەي تىنبايمىن — دەپ ايۋبيكە شاپشىپ شىعا كەلدى.— سونشاما نە جازدى ساعان ول. ونىڭ جولىنا قاراساڭ شەشەڭ ەمەس پە؟ ەرتەڭ ەل ەستىسە سەنىڭ بەتىڭە تۇكىرەدى عوي دەدى شەشەسى. — تۇكىرىك دەگەن سۋ ەمەس پە، ٴسۇرتىپ تاستاپ جۇرە بەرەمىن. اركىم وزدەرىن جوندەپ السىن. ەلدىڭ ساندىراعىن قايتەم مەن — دەدى، شەشەم دەپ يلىكپەستەن.— شىراعىم مىناۋىڭ سۇمدىق ەكەن. ٴوزىڭ نە بولىپ باراسىڭ؟ ەلگە ٴتىلىڭدى تيگىزبە. «كوپتى كومۋسىز قالادى» دەگەن بار. ٴتاۋباڭا كەل، ساۋاپ بولادى دەدى.— قۇدايىڭ دا، ساۋابىڭ دا وزىڭە، باسىمدى قاتىرما. بۇدان بىلاي مەندە جۇمىستارىڭ بولماسىن. مەن ويىما كەلگەندى ىستەمەي، دىتتەگەن جەرىمە جەتپەي تىنبايمىن. سەنىڭ كۇنىڭ ٴبىتتى. بەرگەن تاماقتى ٴىشىپ، جايىڭا وتىر، — دەدى. سوزىنە شىداماعان بالجان قىزىن جاققا تارتىپ جىبەرگەندە ول، قاريانى كەۋدەسىنەن قويىپ جىبەرىپ، شالقاسىنان ٴتۇسىرىپ، كەۋدەسىنە اتشا ٴمىنىپ الىپ، شەشەسىن قىلقىندىرىپ، جانىنداعى ستول ۇستىندە جاتقان پىشاقتى الىپ، قاريانىڭ القىمىنا قاداعاندا شىپ-شىپ قان ٴبىلىندى. «ايت يمانىڭدى قاقباس قويشا قورقىراتىپ، باۋىزدايمىن سەنى» — دەدى. «باۋىزدا قارابەت، قانشىق. سەنى مەنىڭ اق ٴسۇتىم ۇرسىن» — دەدى اناسى دا تايسالماي. سول كەزدە كورشى كەلىنشەك، قارۋلى ٴساليما كەلىپ، قىزدى جەلكەسىنەن الىپ لاقتىرىپ جىبەرمەگەندە شەشەسىنىڭ ومىرمەن قوشتاسۋى دا مۇمكىن ەدى. قىز تۇرا سالا ٴساليماعا پىشاق الا ۇمتىلعاندا، ول تەۋىپ جىبەرىپ قىزدى شالقاسىنان ٴتۇسىردى.

«يت اشۋىن تىرنادان الادى» دەمەكشى، قىرعىننىڭ كوكەسىن باكەن كەلگەندە كورسەتتى. «سەن سايقالدىڭ قىرسىعىڭنان شەشەمنەن، ايدالاداعى وڭباعان ٴبىر ايەلدەن تاياق جەدىم. مەن سەنى بۇل ۇيدە تۇرعىزبايمىن»، — دەپ باكەنگە پىشاق الا ۇمتىلعاندا ٴوزى ەتپەتىنەن ٴتۇستى. شەشەسى پىشاقتى جىل-دام الا قويدى. سول الەك تۇنىمەن باسىلعان جوق. ٴبىر سايابىرسىعان كەزدە باكەن ەنەسىنەن «مويىنىڭىزعا نە وراپ العانسىز» دەپ سۇرادى. ەنەسى بولعان وقيعانى جاسىرماي بۇگە-شۇگىسىنە دەيىن ايتىپ بەردى. «مەن بولەك شىعايىن، كۇشەكەڭ ەرسە ەرەر، ەرمەسە قالا بەرسىن. بۇل ٴبىر باسىلمايتىن داۋىل بولدى عوي» — دەدى باكەن ەنەسىنە.— شىراعىم، بۇل قىزعا بولا شاڭىراقتى شايقالتپايىق. «ٴوزىن نە قۇداي المايدى، نە باي المايدى». ٴبىزدىڭ ماڭدايىمىزعا بىتكەن سور بولدى عوي بۇل.— مۇنىڭ ٴوزى بالا كۇنىنەن قيسىق، قىڭىر دولى ەدى عوي. ونى ٴبىز ەركەلىككە جورىدىق. ولاي بولمايدى. بۇل ز ۇلىمدىققا بالا جاسىنان قالىپتاسقان بولدى. ناعىز مىستان، جۇرگەن جەرى ٴورت، ماڭايىنا ەشكىم جولامايدى. بۇل وسىلاي دۇنيەدەن قىزىق كورمەي وتەدى — دەدى كاسماگۇل.جەڭگەسى ەسىكتەن كىرىپ كەلىپ:قۇربىلارى مۇنى «اناكوندا»، «ٴبۇيى» دەيدى عوي.— ٴيا، مەن «اناكوندامىن»، «ٴبۇيىمىن»، سەنى شاعىپ ولتىرەمىن — دەدى ايۋبيكە.— مەن سەنى تابانىما باسىپ، ەزىپ تاستايمىن — دەدى جەڭگەسى.— قيسىق تەمىردى تۇزەتۋگە بولادى، قيسىق اعاش تۇزەلمەيدى. ول سىنىپ تىنادى. بۇل قيسىق تىكەنەك بولدى — دەدى شەشەسى.... باكەن وندا تۇتىنۋشىلار قوعامىندا قويما مەڭگەرۋشىسى بولىپ ىستەيتىن. ەشتەڭەدەن تار-تىنباي ناشارلارعا كومەكتەسىپ تۇردى. سوعىستان كەيىنگى اۋىر كەزەڭ ەدى.

ٴبىر كۇنى تۇتىنۋ قوعامىنا بولتىرىك قيسىمبايەۆ دەگەن جاڭا باسشى كەلدى. ول اۋداننىڭ بۇكىل دۇكەندەرىندەگى بۇلىنگەن، وتپەي تۇرعان زاتتاردى، ازىق-تۇلىكتەردى جيناتىپ، «سەن ارقىلى شىعىستان شىعارامىز» دەپ كىرىستەتتى. كوپ ۋاقىت وتپەي جاڭا باسشى تاعى اۋىسىپ، ورنىنا كۇننياز تورعاۋىتوۆ دەگەن قاتال باستىق كەلىپ، بۇكىل دۇكەندەردى، قويمانى تەكسەرتكەندە باكەن اشىقبايەۆانىڭ موينىنا كولەمدى قارجى ٴمىنىپ، ول زاڭ ورنىنا بەرىلىپ، 6 جىلعا سوتتالدى. ٴبىراق، باكەننىڭ 4 بالاسى بولۋىنا بايلانىستى ٴبىر جىلى ەكى جىلعا ەسەپتەلەتىن بولدى. جانە سوت وزگە دۇكەندەردەن ٴوتىمسىز تاۋارلاردى قويماعا جيناتقانىن، ونى ۋاقىتىندا تۇتىنۋ قوعامى باسشىلارىنىڭ شىعىستان شىعارماعانىنا قويما مەڭگەرۋشىسى كىنالى ەمەس دەپ ەسەپ تەدى. شىعىستان شىعارۋ جونىندە ٴۇش رەت ٴوتىنىش بەرگەن.

الايدا، باسشىلار باكەننىڭ ٴوتىنىشىن ەسكەرمەگەن. وعان ەلگە بەرگەن نەسيەلەرى بالە بولىپ جابىستى. ٴبىرازىن جيناپ سالعانمەن ٴبارىبىر ول قىلمىس بولدى. ونىڭ جاساعان قول قايىرلارى، ٴوزىن بۇگىن شايان بوپ شاعىپ وتىر. تۇرمەدە ٴۇش جىل وتىردى. ەندى بوساتار كەزدە ٴتورت بالانىڭ كۋالىگى كەرەك بولىپ، سونى سۇراتىپ، ٴۇش-تورت رەت حات جازدى. ٴبىراق جاۋاپ بولمادى. بوسايتىن ۋاقىتى ٴوتىپ بارادى. ٴبىراق جاۋاپ بولمادى. باكەن نە ىستەرىن بىلمەي الاسۇردى. ال، وسى كەزدە ايۋبيكە وعان قارسى ارەكەت جاساپ ٴجۇر ەدى. كەلگەن حاتتى، سويلەسۋگە شاقىرعان قاعازدى ٴوزى وقىپ، ارتىنشا ونى ورتەپ جىبەرىپ، ەشكىمگە ٴتىس جارماي جۇرە بەردى. ول كەيدە ٴۇي ادامدارى جينالىپ وتىرعاندا «تاتەمدى قاتتى ساعىنىپ وتىرمىن» دەپ كادىمگىدەي جىلايتىن. وعان ٴۇي ٴىشى سەنىپ، «قايتسىن اينالايىن، جايدا ۇرىسىپ قالعانىمەن، ٴقازىر ٴبارىن ٴتۇسىنىپ، ساعىنىپ ٴجۇر عوي. ول بارداعى جاعدايمەن قازىرگى جاعدايدى سالىستىراتىن دا شىعار» - دەپ وعان ىشتەرى جىلىپ، مۇسىركەي قارايتىن.

ال، شىندىعىندا ايۋبيكە ونى ساعىنىپ ەمەس، ونىڭ كەلەتىن بولعانىنا، ٴوزىنىڭ قارسى ارەكەتتەرىنەن ەشتەڭە ونبەيتىندىگىنە دولدانىپ جىلايتىن ەدى. «ٴبارىبىر ەندى ساعان بۇل تابالدىرىقتى اتتاتپايمىن. بۇل ٴۇيدىڭ ەسىگىنەن كىرگىزبەك تۇگىلى، تەرەزەسىنەن قاراتپايمىن» دەپ ىشتەي وزىنە انت بەرسە، سىرتتاي باكەننىڭ بالالارىن وعان قارسى قويارلىقتاي ارەكەتتەر جاساپ، ولارعا ۇنەمى تەرىس ۇگىت جۇرگىزىپ وتىردى. ولاردىڭ بويىنداعى كەمشىلىكتەردىڭ ٴبارىن «شەشەلەرىڭ جاساعان، ول تەك قانا اراق ىشۋمەن ٴجۇردى. تاپقانى بولماسا سەندەردى تاربيەلەۋدەن باس تارتتى. تالاي رەت ٴىشىپ كەلىپ، بەسىكتە جاتقاندا تۇنشىقتىرىپ ولتىرمەكشى بولعاندا سان رەت ايىرىپ العانبىز. سەندەردىڭ باۋىرلارىڭدى مەنىڭ جاس كەزىمدە تۇنشىقتىرىپ ٴول-تىردى. سەندەردىڭ جاندارىڭدى مەن ساقتاپ قالدىم»، — دەپ قۇلاقتارىنا ۇنەمى قۇيدى دا وتىردى. العاشقىسىندا بالالارى تۇرماي ولە بەرگەنى راس. ولار باكەننىڭ قولىنان ەمەس، ٴوز اجالدارىنان ولگەن. بىرەۋى عانا ۇيدە قايتتى، باسقالارىنىڭ ٴبارى اۋرۋحانادا شەتىنەگەن. ايۋبيكەنىڭ وسىنشا جاۋىزدىق ويلايتىنداي باكەن-نىڭ جازىعى جوق. ٴبىراق مۇنىڭ وعان دەگەن تيتتەي دە جاناشىرلىعى جوق، ەل بولمايتىن ەجەلگى دۇشپان بولىپ الدى.بىردە بالجان شەشەي پوشتاعا بارىپ، حات تاسۋشى ٴالىم قارتتى تاۋىپ الىپ، كەلىنىنەن كوپتەن بەرى حات الا الماي جۇر-گەنىن ايتتى. — نەگە، وسى ايدىڭ وزىندە ٴۇش رەت حات كەلدى. ول از با؟ — دەدى.— الەكە ٴبىز وسى ايدا بىردە ٴبىر رەت حات العانىمىز جوق. قاتەلەسىپ وتىرعان شىعارسىز، — دەدى.— مەن قاتەلەسپەيمىن، ٴۇش رەت حات كەلدى، ۇشەۋىن دە ايۋبيكەگە بەرگەنمىن — دەدى. وسىدان ٴۇش كۇن بۇرىن سويلەسۋگە شاقىرعان جەدەلحات كەلگەن. ونى دا بالاڭا بەرگەنمىن.شەشەي ۇيىنە كەلگەن سوڭ ايۋبيكەدەن حاتتاردى سۇرادى.— ول شال الجىماسىن، ول ماعان جىگىتتەردەن كەلگەن حات — دەدى ايۋبيكە شىمىرىكپەستەن.— ال جەدەلحات قايدا؟ — دەدى.— ول مەندە، سويلەسۋگە بارعانمىن. ٴبىراق ول ٴوزى كەلە المادى. باسى بوس ادام دەيسىڭ بە، كەلەم دەگەن ۋاقىتتا كەلە قوياتىن.دەگەنمەن، كوپتى كورگەن، اقىلدى قاريا مۇنىڭ وتىرىك ايتىپ تۇرعانىن انىق سەزدى. قاتتى ايتىپ، «حاتتاردى اكەل» دەگەنمەن ودان ەشتەڭە شىقپايتىنىن دا ٴبىلدى. باسقا ايلا تابۋ قاجەت — دەپ ٴتۇيدى. ٴسويتىپ، ٴوزىنىڭ ورىسقالي دەگەن قاينىسىن شاقىرتىپ، جيعان-تەرگەن اقشاسىن قولىنا بەرىپ، جەڭگەڭە بارىپ، جولىعىپ، حابارىن ٴبىلىپ كەل. ٴبىراق مۇنى ەشكىم بىلمەسىن — دەدى. ول ەسىكتەن شىعا بەرە پوشتا تاسۋشى قارسى كەزدەسەدى.— بالجان ۇيدە مە؟ — دەدى.— ۇيدە. ول ۇيگە كىرىپ حات برەدى. شەشەي جاڭاعى ورىسقاليدى شاقىرتىپ، ونى وقىتادى. شال دا تىڭداپ وتىرادى، حات بالجان شەشەيگە ارنالىپتى. اماندىق-ساۋلىعىن سۇراعاننان كەيىن: «وسىمەن بەسىنشى رەت حات جازىپ وتىرمىن، نەگە ۇندەمەيسىزدەر اپا؟ مەنىڭ ٴبىر جىلىم ەكى جىلعا ەسەپتەلىپ جانە ٴتورت بالامنىڭ بولۋىنا بايلانى-ستى بوسايتىن بولدىم. وسىعان بايلانىستى بالالاردىڭ كۋالىگى كەرەك. ونى ايۋبيكەدەن شۇعىل بەرىپ جىبەرىڭىزدەر. بولماسا ورىسقالي دۇرىس بولار. وعان دا حات جازىپ جىبەردىم. سويلەسۋگە، شاقىرعاندا نەگە كەلمەدىڭ-دەر؟ جارايدى، كۋالىك قاي كۇنگە كەلسە سول كۇنى بوسايمىن. قولى تيسە ورىسقاليدىڭ دا كەلگەنى دۇرىس بولار ەدى» دەپ جازىپتى. الەكەڭ، ورنىنان اتىپ تۇرىپ: «كەمپىر قۋانىش قۇتتى بولسىن! تاڭەرتەڭ ايۋبيكە حات سۇراپ كەلگەندە بەرمەي، جوق – دەپ ەدىم. ٴوز قولىڭا اكەپ بەرەيىن دەگەنىم دۇرىس بولدى-اۋ»، — دەپ كۇلىپ شىعىپ كەتتى. بالجان شەشەي العىسىن ايتتى.ول كەتكەن سوڭ قاينىسىنا بەس حاتتى ايۋبيكەدەن كورەتىنىن، سول نە تىعىپ قويدى، نە ورتەپ جىبەردى دەپ ويلايتىنىن ايتتى.— ونى ٴبىلۋ وڭاي – دەدى ورىسقالي. مىنا حاتتى مەن جاڭاعى كىسىگە اپارىپ بەرە كەتەيىن. ەرتەڭ ايۋبيكەگە بەرسىن. ول بۇل حاتتى اكەلىپ وقىپ بەرسە، وندا حاتقا كىنالى ەمەس، وقىماسا سول كىنالى بولادى دەدى. بۇلار سولاي ىستەدى. پوشتاشى قارياعا ٴبارىن ٴتۇسىندىردى.

ماعزۇمبەك ماشايىق ۇلى

قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى

(جالعاسى بار).


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي