ازىق-تۇلىك نەگە قىمبات؟ - ەكونوميكا|28 قىركۇيەك 2016، 09:55
BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ازىق-تۇلىك نەگە قىمبات؟

وسىدان بىرەر اپتا بۇرىن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ ستاتيستيكا كوميتەتى ايماقتاردا، اسىرەسە، استانا قالاسىندا كۇندەلىكتى تۇتىناتىن تاۋارلاردىڭ باعاسى ەداۋىر وسكەنىن حابارلاعان بولاتىن. پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتايەۆتىڭ توراعالىعىمەن سەلەكتورلىق رەجيمدەگى ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا كۇننىڭ باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەرىمەن قاتار الەۋمەتتىك ماڭىزدى تاۋارلار باعاسىنىڭ ٴوسۋىن ۇستاپ تۇرۋ بويىنشا شارالار دا كەڭىنەن تالقىلاندى.

مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت جانە ۇلتتىق بانك كابىلداعان داعدارىسقا قارسى جوسپار اياسىندا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلار باعاسىنىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋدى تاپسىرعان بولاتىن. رەسمي ستاتيستيكا مالىمەتتەرى بويىنشا جىل باسىنان باستاپ تۇتىنۋ باعاسىنىڭ يندەكسى 5،4، ونىڭ ىشىندە ازىق-تۇلىك تاۋارلارى 5،2 پايىزعا ٴوستى. 2016 جىلعى 30 تامىزداعى جاعداي بويىنشا جىل باسىنا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلار باعا يندەكسى 9 پايىزدى قۇراعان. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ نارىقتار تەڭگەرىمىنە جۇرگىزگەن تالداۋى ناتيجەسىندە ىشكى نارىقتاعى الەۋمەتتىك ٴمانى بار تاۋارلار باعاسىنىڭ وسۋىنە اسەر ەتەتىن ٴبىرقاتار سەبەپتەر انىقتالدى. كۇن تارتىبىندەگى ماسەلە بويىنشا بايانداپ، تاۋارلار باعاسىنىڭ قىمباتتاۋ سەبەپتەرىن تۇسىندىرگەن ۇلتتىق ەكونوميكا ٴمينيسترى قۋاندىق بيشىمبايەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە، بىرىنشىدەن، الەمدىك نارىقتارداعى باعا جاعداياتىنىڭ وزگەرۋى جانە ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ السىرەۋى يمپورتتىق جەتكىزۋلەرگە تاۋەلدى تاۋارلارعا اسەر ەتىپ وتىر. ولار بويىنشا وتاندىق تاۋارلاردى تۇتىنۋدىڭ قامتاماسىز ەتىلۋى 60%-دان تومەن. ەكىنشى سەبەپ رەتىندە مينيستر اعىمداعى جىلى تابيعي مونوپوليالاردىڭ قىزمەتتەرىنە تاريفتەردىڭ جانە ججم باعاسىنىڭ ارتۋىن اتادى. ۇشىنشىدەن، ماۋسىمدىق اۋىتقۋدىڭ دا اسەرى بار. جىل سايىن تاۋاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرى بويىنشا قويماداعى قوردىڭ ازايۋىنا بايلانىستى ولاردىڭ باعاسى قۇبىلىپ تۇرادى. بۇل ەڭ الدىمەن كوكونىستەر: كارتوپ، ٴسابىز، پياز، قىرىققابات، قىزىلشا. باعا، ادەتتە، مامىر-تامىز ايلارىندا كوتەرىلەدى. تورتىنشىدەن، ەكسپورتتىق جەتكىزۋدىڭ اسەرى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا، رەسەي مەن قىرعىزستاننىڭ شەكارا ماڭىنداعى باعالار وسكەن جاعدايدا ىشكى نارىقتاعى تاۋارلار قۇنى دا كوتەرىلەدى. بۇگىنگى تاڭدا جوعارىدا اتالعان فاكتورلار باعانىڭ وسۋىنە اسەر ەتتى، جىل سوڭىنا دەيىن ايتارلىقتاي ٴوسىم بولمايدى دەپ كۇتىلۋدە.
سوڭعى ەكى جىلداعى تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ جۇمىسىن تالداۋ كورسەتكەندەي، ولاردىڭ الەۋەتى ٴتيىستى دەڭگەيدە جۇمىس ىستەمەيدى. باس ەكونوميست باعالاردىڭ كۇرت ٴوسۋى ازىق-تۇلىك تاۋارلارىنىڭ قورلارى تومەن وڭىرلەرگە ٴتان ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق ق.بيشىمبايەۆ نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ جوسىقسىزدىعىنا توقتالىپ ٴوتتى. اتاپ ايتقاندا، تاۋارلاردىڭ ۇستەمە باعالارى 200%-دان استامدى قۇراعان جاعدايلار انىقتالعان. مينيسترلىك الەۋمەتتىك ٴمانى بار تاۋارلارعا باعانىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا جۇمىس جۇرگىزۋدە. مونوپولياعا قارسى ورگان اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان بەرى 27 تەكسەرۋ جۇرگىزدى، ولاردىڭ ٴ12-سى اياقتالىپ، 15 تەكسەرۋ ٴالى جالعاسۋدا. مونوپولياعا قارسى ورگان جۇرگىزگەن تەسكەرۋلەردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ماتەريالدىق سانكسيالاردىڭ جالپى سوماسى مونوپوليالىق كىرىستى ەسەپتەگەندە شامامەن 23 ملن. تەڭگەنى قۇراپ، ونىڭ ىشىندە مەملەكەت بيۋدجەتىنە 12 ملن. جۋىق تەڭگە ٴتۇسىپتى.

وسى رەتتە مينيسترلىك الەۋمەتتىك ٴمانى بار تاۋارلار باعاسىنىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ ٴۇشىن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازانى جاڭارتۋدى ۇسىنىپ وتىر. «بولشەك ساۋدا باعالارىنىڭ رەتتەۋ تەتىگىن جەتىلدىرۋ جانە قۇقىقتىق بازانى جاڭارتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى اعىمداعى جىلدىڭ جازىندا مينيسترلىكتە بارلىق تاۋار وندىرۋشىلەر، كوتەرمە جانە الەۋمەتتىك ٴمانى بار تاۋارلاردىڭ ديستريبيۋتورلارى بويىنشا مونيتورينگ جۇرگىزەتىن ساراپتامالىق بازا قۇرىلدى. وسى تۇرعىدا ٴبىز زاڭنامالىق جانە ۇزاق مەرزىمدى شارالار رەتىندە قۇرالداردى ەڭ تومەنگى جانە شەكتى باعالاردى زاڭنامالىق دەڭگەيدە پىسىقتاۋدى ۇسىنامىز»، – دەدى ق.بيشىمبايەۆ.
مينيستر سونداي-اق وتاندىق وندىرۋ­شىلەردىڭ نارىقتاعى جانە بازارداعى ورىندارعا تىكەلەي مۇمكىندىك الۋ ماسەلەسىن كەڭەيتۋ ۇسىنىلعانىن اتاپ ٴوتىپ، بارلىق بولشەك نارىقتاردا الەۋمەتتىك ٴمانى بار ازىق-تۇلىككە ۇسىنبالى باعا ورناتۋدى ۇسىندى. سونداي-اق، ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا يمپورت تاۋارلارىن ارتتىرۋ شارالارىن قابىلداۋ، جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا الەۋمەتتىك ماڭىزدى ازىق-تۇلىك تاۋارلارىنىڭ ساۋدا ينتەرۆەنسيالارىن جۇرگىزۋ، تۇراقتاندىرۋ قورلارىندا جەتكىلىكتى رەسۋرستاردى ٴتيىمدى پايدالانۋ جانە ولاردى ۋاقىتىلى جۇزەگە اسىرۋ ٴۇشىن تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ جۇمىسىن جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىگى باسا ايتىلدى.
پرەمەر-مينيستر تۇراقتاندىرۋ قورلارىنا ازىق-تۇلىك الۋعا بولىنگەن قارجىنى ٴتيىستى دەڭگەيدە يگەرۋ كەرەكتىگىن مالىمدەي كەلە، وبلىس اكىمدەرىنەن تۇراقتاندىرۋ قورلارىن ازىق-تۇلىكپەن تولتىرۋعا بولىنگەن قارجى دەپوزيتتەردە نەگە بوستان بوس يگەرىلمەي جاتقانىن ٴتۇسىندىرۋدى تالاپ ەتتى.
ب.ساعىنتايەۆ ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە قاراقۇمىقتىڭ باعاسى ەداۋىر وسكەنىن ايتا كەلە، جاقىن ارادا بۇل ماسەلەنى شەشۋدى تاپسىردى. ٴوز كەزەكتەرىندە سەلەكتورلىق باي­لانىسقا شىققان وڭىرلەر اكىمدەرى بۇل باعىت­تاعى جۇمىستاردى تاياۋ ارادا رەتكە كەلتىرۋگە ۋادە ەتتى.
ۇكىمەت باسشىسى باعانىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ جۇمىستارىندا اكىمدىكتەردىڭ قادامدارىن سىنعا الدى. «ارينە، ٴبىرىنشى كەزەكتە ٴبىز باعانىڭ نەگىزسىز وسپەۋىن باقىلاپ وتىرۋىمىز كەرەك. ماۋسىمدىق جانە باسقا دا سەبەپتەرمەن تاۋار قۇنىنىڭ جوعارىلاۋى ورىن الادى. ٴبىراق تا باعاعا قاتىستى ٴتيىستى شەشىمدەر جاسالعانىمەن، كوپ جاعدايلاردا جۇمىستاردىڭ اتقارىلماۋى سالدارىنان ٴوسىپ جاتادى. بىزدە ٴوندىرىستى جانە ٴونىمنىڭ ساۋ­داسىن ىسكە اسىرۋدى ىنتالاندىرۋعا بايلانىستى باعانى ىرىقتاندىرۋعا تەتىكتەر جەتكىلىكتى. الايدا بۇل تەتىكتەر جۇمىس ىستەمەي تۇر. وتىرىستا بايقاعانىمىزداي، جەرگىلىكتى جەرلەردە اكىمدىكتەر تاراپىنان قاداعالاۋ بولماي تۇر»، – دەدى پرەمەر-مينيستر.
وسى رەتتە ب. ساعىنتايەۆ باعانى ىرىقتان­دىرۋدا جۇيەلى شارالار قابىلداۋ كەرەكتىگىن قاداپ ايتتى. «ٴبىزدىڭ كەيبىر ارىپستەستەرىمىز لاۋازىمدارىن العاننان كەيىن بازارلارعا بارىپ، باعالاردى ينسپەكسيالاپ جاتادى. دەگەنمەن دە ولار بارعان كەزدە، بازارلاردا تاۋارلار مەن ونىمدەر باعاسىن ساۋداگەرلەر لەزدە تومەندەتىپ تاستايتىنىن وتە جاقسى بىلەدى. ولار كەتكەننەن كەيىن ساۋداگەرلەر ەسكى باعانى قايتا قويادى. بۇل ٴوز كەزەگىندە بەدەلقۇمارلىقتان باسقا ەشتەڭەنى بەرمەيدى. سوندىقتان ناقتى دا جۇيەلى شارالاردى جۇزەگە اسىرىڭىزدار»، – دەدى ول.
بۇل تۇرعىدا ۇكىمەت باسشىسى قازاقستاندا وندىرىلەتىن ونىمدەر بويىنشا باعانى ۇستاپ تۇرۋعا تولىق نەگىز بار ەكەنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار ب.ساعىنتايەۆ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە باعا ساياساتىندا رەتتەگىش تەتىكتەردى ٴتيىستى دەڭگەيدە پايدالانۋدى ەسكەرتتى.

بوتاگوز ابدىرەيقىزى

economics.kazgazeta.kz


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي