BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

كودەكستە نە ەسكەرىلۋى كەرەك؟ («سارىارقى سامالى» گازەتى)

فوتو: «Сарыарқы самалы» газеті

وكىنىشكە قاراي، سوڭعى ۋاقىتتا بالالارعا قاتىستى قىلمىس سانى كوبەيمەسە، ازايعان جوق. جەتكىنشەكتەردىڭ دەنساۋلى-عىنا زيان كەلتىرىپ، پسيحيكاسىن بۇزاتىن جانتۇرشىگەرلىك جاعدايلار مەن قاتىگەز قىلمىسكەرلەرگە تۇساۋ سالۋ مۇمكىن بولماي تۇر. ٴتىپتى، كەي كەزدەرى قىلمىسكەرلەردىڭ جەڭىل جازامەن قۇتىلىپ كەتىپ جاتقانىن كوز كورىپ ٴجۇر. وسىنداي جاعدايلاردى بولدىرماي، بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن جۇيەلەۋ ماقساتىندا ەلىمىزدە بالالار كودەكسى ازىرلەنبەك. بۇل قۇجاتتا قانداي تۇستار ەسكەرىلىپ، نەنى نازارعا الۋ قاجەت؟ وسى ماسەلەنى «الاڭنىڭ» تالقىسىنا سالىپ كورگەن ەدىك، دەپ جازادى «سارىارقى سامالى» گازەتى.

زاعيپا باليەۆا، قر پارلامەنتى ٴماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى، قر بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلى:

- 2015 جىلى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بالالار قۇقىقتارى جونىندەگى كوميتەتىنىڭ ٴتورتىنشى كەزەڭدىك ەسەپتىك قورعاۋىندا قازاقستانعا ٴبىرقاتار ۇسىنىس ايتىلعان بولاتىن. سوعان سايكەس، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرىمەن بىرگە جۇيەلى تۇردە كەزدەسىپ، جۇمىستار جۇرگىزۋدەمىز. سونىڭ اياسىندا ٴۇش زاڭ جوباسىن ازىرلەپ، بالالار كودەكسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن جاساۋعا كىرىستىك. البەتتە، ول تاياۋ ارادا دايىن بولادى دەپ ايتۋ قيىن، سەبەبى ٴبىزدى اۋقىمدى ٴىس كۇتىپ تۇر. الدىمەن وتاندىق عالىمداردىڭ بالا قۇقىقتارى تاقىرىبىنداعى ەڭبەكتەرىمەن تانىسىپ، كەرەگىن ٴتۇرتىپ الدىق. بۇل باعىتتاعى جۇمىسقا بارلىق ساراپشىنىڭ قاتىسقانى ٴجون. ويتكەنى، قازاقستانعا بالالارمەن جۇمىس ىستەيتىن ٴار ادام، كەز كەلگەن بالا ٴبىلۋى ٴتيىس قۇقىقتار مەن مىندەتتەر ايقىندالعان زاڭ كەرەك. اتالمىش قۇجات بالالاردىڭ قۇقىقتارىن جان-جاقتى قورعاي الۋى ٴتيىس. باستىسى، بۇل رەتتە وسى سالاداعى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ شەتەلدىك تاجىريبەسى مىندەتتى تۇردە ەسكەرىلەتىن بولادى. كەيىن كودەكس قولدانىستاعى «بالالار قۇقىقتارى تۋرالى» زاڭعا، سونىمەن قاتار وتباسىلىق، قۇقىقتىق جانە ازاماتتىق كودەكستەردىڭ جەكەلەگەن باپتارىنا قوسىلۋى مۇمكىن. وسىلايشا، ەلىمىزدەگى بالالاردى زاڭ جۇزىندە قورعاۋ ساياساتى كۇشەيە تۇسپەك. بۇل ٴوز كەزەگىندە جەتكىنشەكتەرگە قاتىستى قىلمىس سانىنىڭ ازايۋىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى دەگەن ويدامىز.

سۆەتلانا كوۆلياگينا، ادۆوكات:

- ەلىمىزدە بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعايتىن زاڭ بار. ٴبىراق، زاڭدا جالپىلاما تۇسىنىكتەر مەن پرينسيپتەر عانا قامتىلعان. ال ولاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ مەحانيزمى قاراستىرىلماعان. بۇل قۇقىق قورعاۋعا قاتىستى ماسەلەنى ەداۋىر قيىنداتادى. ماسەلەن، مەنىڭ تاجىريبەمدە مىناداي ٴبىر جاعداي بولعان: بويجەتكەن جۇكتى بولىپ قالىپ، بالانىڭ بيولوگيالىق اكەسى انادان دا، سابيدەن دە باس تارتقان. بۇل جايتتى بىلگەن بيولوگيالىق اكەنىڭ اكەسى بالانى باۋىرىنا باسىپ، ٴوزىنىڭ اتىنا جازدىرىپ الادى. ارادا جىلدار وتكەن سوڭ قارت قايتىس بولىپ، مۇراگەرلىك تۋرالى حاتىن اشقان كەزدە مۇراسىن نەمەرەسىنە قالدىرعانى بەلگىلى بولادى. مۇنىمەن كەلىسپەگەن بيولوگيالىق اكە سوتقا ارىز ٴتۇسىرىپ، ونى اكەسى رەتىندە تانۋدى سۇرادى. سوت بۇل ٴوتىنىشىن قاناعاتتاندىردى. ٴسويتىپ، التى جىل بويى بالاسىنا قارايلاسپاعان سول ادام اكەلىك قۇقىقتارىن قايتارىپ الدى. بۇل جاعدايدىڭ ارعى جاعىندا تازا نيەت ەمەس، مۇراگەرلىكتەن ايىرۋ بار ەكەنى ايقىن اڭعارىلعانىمەن، ٴتيىستى كودەكس بولماعان سوڭ مۇنى دالەلدەي المادىق. سەبەبى، بالانىڭ تەگى مەن اكەسىنىڭ ەسىمىن جازۋ تۋرالى پروسەدۋرا ٴبىر ىزگە كەلتىرىلمەگەن. وسىنداي جايتتار كەزدەسىپ تۇرادى. بالا وتباسىنا، بىلىمىنە، دەنساۋلىعىنا، تۇرعىن ۇيىنە قاتىستى قۇقىقتارىن قورعاي الماي جاتادى. ال كودەكس وسى جانە وزگە دە ماسەلەلەردى قامتىسا، الدەقايدا دۇرىس بولار ەدى. سونىمەن قاتار، شەتەلدىك تاجىريبەنى نازارعا الۋ كەرەك. ماسەلەن، سوڭعى ۋاقىتتا جاسوسپىرىمدەر اراسىندا سۋيسيد جيىلەپ كەتتى. وعان قارسى كۇرەس، ماسەلەنى شەشۋ جولدارى ناقتى بولماي، تۇتاس قوعام بۇدان جاپا شەگىپ وتىر. ال الەمدە بۇل جاعداي زاڭ جۇزىندە جۇيەلەنىپ، زاڭدا كورسەتىلگەن قۇقىقتاردىڭ ٴىس جۇزىندە ورىندالۋىنىڭ ادىستەرى قالىپتاسقان. بالالار كودەكسى وسى جايتقا قاتىستى شەتەلدىك تاجىريبەنى دە قولدانىسقا ەنگىزۋى قاجەت.

جادىرا كەپەشوۆا، پاۆلودار قالاسىنىڭ تۇرعىنى:

- كۇندەلىكتى جاڭالىقتاردان بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتىڭ ورىن العانىن ەستىپ، جانىمىز تۇرشىگەدى. قاندىقول، قاتىگەز قىلمىسكەرلەر سانىنىڭ ارتۋىنا زاڭ جۇيەسىنىڭ ٴالى دە تولىققاندى جەتىلمەگەنى سەبەپ دەپ ويلايمىن. سونىڭ سالدارىنان قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ قۇرىعىنا تۇسپەيتىن قىلمىسكەرلەر ٴارى قاراي دا قيتۇرقى ارەكەتتەرىن جالعاستىرا بەرەدى. مەكتەپ وقۋشىلارىن قورقىتىپ، اقشا بوپسالايدى، اڭقاۋلىعىن پايدالانىپ ارام ارەكەتتەرى ٴۇشىن پايدالانادى جانە تاعىسىن تاعىلار. مۇنداي جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ٴۇشىن بالالار، ولاردىڭ اتا-انالارى، تاربيەشىلەرى مەن مۇعالىمدەر بالاعا قاتىستى قۇقىقتار مەن مىندەتتەمەلەردىڭ بارلىعىن بىلگەنى دۇرىس. بۇل رەتتە ەلىمىزگە ارنايى كودەكس كەرەك-اق. تەك ول الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنۋىمەن شەكتەلىپ قالماعانى ٴجون. سەبەبى، شەتەلدىكتەر مەن قازاقستاندىقتاردىڭ مەنتاليتەتى، پايىم-تۇسىنىگى ۇقسامايدى. بالالار كودەكسىندە ەسكەرىلۋى ٴتيىس تۇستاردى تالقىلاۋ ٴۇشىن وسى ماسەلەگە جاۋاپتى ماماندار ٴوز كابينەتتەرىندە وتىرىپ، وزگە ەلدەردىڭ زاڭدارىن قوپارىپ قانا قويماي، اتا-انالارمەن جۇزدەسىپ، ولاردىڭ وي-پىكىرىن بىلسە، قۇبا-قۇپ. جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىمەن تىلدەسۋدى دە ۇمىتپاۋ كەرەك.

«الاڭدى» ۇيلەستىرگەن – قۇندىز قابىلدەنوۆا


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي