BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

«تامدى ارۋى» تەمىرتاۋدا تۇرادى نەمەسە ٴجۋرناليستىڭ ىزدەنىمپازدىق كرەدوسى

 استانا. 25 اقپان. baq.kz – ٴبىر ارۋعا مىڭ ولەڭ ارنايمىن دەپ ۋادە بەرىپ، ٴومىرباقي انتىنا ادالدىق تانىتقان پەتراركانىڭ مۋزاسى لاۋرا اقىننىڭ ارقاسىندا الەمگە ايگىلەندى. بەتحوۆەننىڭ «ەليزاعا» ارناعان شىعارماسىنىڭ ٴپروتوتيپى تۋرالى پىكىر كوپ. كەيبىر زەرتتەۋشىلەردىڭ پايىمىنا سالساق، ۇلى مۋزىكانت عاشىق بولعان قىزدىڭ ەسىمى ەليزا ەمەس، تەرەزا كورىنەدى. مۋزىكانتتىڭ قولتاڭباسىن «ەليزا» دەپ قاتە وقىعاندار ەلدى شاتاستىرعان-مىس. كەيىن ٴبىر زەرتتەۋشى «جوق، بۇل تەرەزا ەمەس، ەليزا، ٴانشى ەليزابەت رەكەل» دەگەن قورىتىندى جاسادى.

 دجاكوندانىڭ جۇمباعىن شەشۋگە تورتكۇل دۇنيەنىڭ زەرتتەۋشىلەرى قۇمارتىپ، تالاي عاسىر وتكەننەن كەيىن «بۇل، ٴسىرا، كوپەستىڭ قىزى ليزا گەرارديني» دەگەن توقتام جاساسقان. وعان كەلىسپەيتىندەر ٴالى دە كوپ. دا ٴۆينچيدىڭ شابىتىن وياتقان ايەل زاتى شىنىمەن كوپەستىڭ قىزى ما، الدە باسقا بىرەۋدىڭ قىزى ما، ول ال-ازىرگە اشىلا قويمايتىن، بالكىم، ەشقاشان اشىلمايتىن قۇپيا كۇيىندە قالا بەرۋى دە مۇمكىن. دجاكوندانىڭ جۇمباعى سونىسىمەن دە قىزىقتى، قۇندى.
كەيىپكەرلەرىن ىزدەۋ ارقىلى، سۋرەتكەردىڭ دە ٴومىربايانىنىڭ قالتارىستارى اشىلىپ، شىعارماشىلىلىق لابوراتورياسى زەرتتەلە تۇسپەك. وعان قوسا، اۆتوردىڭ ۇلى مۇراسىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتىڭ سۋىماۋىنا، جاڭاشا لەپپەن جاندانىپ وتىرۋىنا دا اسەر ەتەتىن فاكتور.
زەرتتەۋگە تۇرارلىق وسى تاقىلەتتەس تاقىرىپتار بىزدە دە جەتەرلىك. زەرتتەپ جۇرگەندەر دە بار. ماسەلەن، جۇماتاي جاقىپبايەۆتىڭ شىعارماشالىعىنا ارقاۋ بولعان ٴلايلا ارۋدى الايىق. بىرنەشە جىل بۇرىن جۇماتايدىڭ جىرىنا عاشىق ٴبىر جۋرناليست ارىپتەسىمىز ٴلايلانىڭ ٴپروتوتيپىن تاۋىپ، جار سالعانى ەسىمىزدە. ماسكەۋدە تۇراتىن جۇمباق ارۋدىڭ فوتوسۋرەتى جارق ەتكەن گازەت قولدان-قولعا تيمەي وقىلعانىنا كۋامىز.
ٴبىز تىلگە تيەك ەتكەلى وتىرعان عازيز اعا، جۋرناليست عابدۋل-عازيز ەسەمبايەۆ تا سونداي قىزىق تاقىرىپتاردى، قيىن تاقىرىپتاردى ىزدەۋگە قۇمار جانداردىڭ ٴبىرى. ٴبىر كۇنى عازيز اعامىز رەداكسياعا ٴشامشىنىڭ تانىمال ٴانىن ىڭىلداپ ايتىپ، اياق استىنان ولجاعا كەنەلگەندەي ماز-مەيرام بولىپ كەلدى. كومپيۋتەرىن قوسىپ جاتىپ:
–– ٴشامشىنىڭ «تامدى ارۋىن» بىلەسىڭ عوي؟
– ٴيا، بىلمەگەندە...
– قايىرماسى قالاي ەدى؟
اعامنىڭ كەيبىر اپەندىلىكتەرىن كورىپ جۇرگەندىكتەن، سۇراعىنا تۇك تاڭعالعان جوقپىن. باسقالار بەيحابار تالاي مالىمەتتى مي قاتپارىنا توقىپ جۇرسە دە، كەي-كەيدە ەڭكەيگەن كارىدەن ەڭبەكتەگەن بالاعا دەيىن بىلەتىن قاراپايىم نارسەلەردى بىزدەن سۇراپ وتىراتىنى بار. بالا كەزىمىزدەن ەستىپ، كوكەيىمىزدە جاتتالىپ قالعان ٴان عوي.
–...ەبەلەكتەي جەل اڭساعان،
كوبەلەكتەي گۇل اڭساعان،
كەلەم ساعان... قادىردىڭ ولەڭى عوي،– دەپ سارت ەتكىزدىك.
اعامىز ٴشامشىنىڭ «تامدى ارۋى»-نىڭ كەيىپكەرىن تاۋىپ كەلگەن بەتى ەكەن.
قالاي تاپقان دەيسىز عوي. جۋرناليست اعامىز مەيرامحانادا اتامۇرات شاحاربايەۆ دەگەن ٴقادىرلى اقساقالدىڭ اسىندا وتىرادى. مارقۇم بىرنەشە جىل بۇرىن وزبەكستاننان استاناعا قونىس اۋدارعان-دى. كوزى تىرىسىندە وزبەكستانداعى ٴبىراز قانداسىمىزدى ەلگە كەلۋگە ۇيىتقى بولعان جانداردىڭ ٴبىرى ەدى. جينالعان قاۋىم اقساقالدىڭ ۇلگى بولارلىق ىستەرىن ەسكە الادى. ونەر ادامدارىمەن جاقىن ارالاسقانىن، ٴشامشى قالداياقوۆتى ۇيىنە قوناق ەتكەنىن، تامدى جۇرتىنىڭ ىقىلاس-پەيىلىنە ريزا بولعان كومپوزيتور سول ساپارىندا «تامدى ارۋىن» شىعارعانىن ايتادى.
باسىنا قارقاراداي جاۋلىق تاققان اجە ميكروفوندى قولىنا الىپ:
– ٴبىز اتەكەمنىڭ اسىنا ادەيىلەپ كەلىپ وتىرمىز. مەنىڭ ەسىمىم – ۇلشا. جارىقتىق، اۋدانعا اسا قۇرمەتتى ادام ەدى. مىڭبۇلاقتىڭ قىز-كەلىنشەكتەرىن جيىپ الىپ، حورعا قاتىستىراتىن...– دەيدى.
وسى جەرگە كەلگەندە عازيز اعامىزدىڭ قۇلاعى ەلەڭ ەتە قالاتىنداي ٴجونى بار. «...بۇرىمىڭ، مىڭبۇلاقتا تۋعان ارۋ،
سول جەردىڭ مىڭ ٴبىرىنشى بۇلاعىنداي!..» دەگەن جولدار ەسىندە.
ودان ٴارى ٴسوزىن سوزعان اپامىز:
– جاڭا سويلەگەندەر «ٴشامشى كەلىپ، «تامدى ارۋىن» جازدى دەپ جاتىر عوي. ەندەشە، سول تامدى ارۋى مىنە، مەنىڭ قاسىمدا وتىر. ٴاتى-جونى اقسۇلۋ قوڭىرشايەۆا. قانە، تۇرشى، اقسۇلۋ، كورىنشى جۇرتقا!،– دەپ جانىنداعى ورتا جاستان اسقان، كەلىستى كەلگەن ايەلدى ورنىنان تۇرعىزادى. و، قۇدىرەت، ىزدەگەنى الىستان ەمەس، ٴدال جانىنان تابىلا كەتكەنىن كورمەيسىز بە!.. استىڭ ۇستىندە تىلدەسىپ، اڭگىمەگە تارتۋدىڭ رەتى كەلمەيتىنى تۇسىنىكتى. قوناقتار مەيرامحانادان شىعىسىمەن ىلە-شالا اسىعىس تەمىرتاۋعا اتتانىپ كەتىپتى.
اراعا كۇن سالىپ، عازيز اعامىز دا «تامدى ارۋىنىڭ» ىزىمەن تەمىرتاۋعا اتتانادى. ٴشامشىنى ٴتانتى ەتكەن اقسۇلۋ – ۇلشا اجەيدىڭ ٴقايىنسىڭلىسى ەكەن. التى بالا تاربيەلەپ وسىرگەن انا سوزگە ساراڭداۋ، ۇياڭ مىنەزدى ادام بولىپ شىقتى.
– ٴشامشى اعامىزدى كورۋگە بارعان كوپ ادامداردىڭ ىشىندە بولدىم. ول كىسى مەنى سىرتىمنان كورىپ، شىعارعان عوي. باسقا ەشتەڭە بىلمەيمىن،– دەيدى دە قويادى.
ەسەسىنە تامدىلىق تۋىستارىمەن سويلەسىپ، ٴبىراز اڭگىمەگە قانىعادى. اقسۇلۋ قوڭىرشايەۆا كوركەم ونەرپازدار قاتارىندا ٴجۇرىپ ٴشامشىنىڭ «قايىقتا»، «سىر سۇلۋى»، «اق بانتيك» سىندى اندەرىن سىزىلتا ورىنداپتى. «تامدى ارۋى» شىققاننان كەيىن جەرلەستەرى اقسۇلۋدى «ارۋ» اتاپ كەتىپتى.
– مەن بۇل ۇيگە كەلىن بوپ تۇسكەندە اقسۇلۋ كىشكەنتاي قىز ەدى. كورىكتى بولىپ بوي جەتتى، شاشى تىلەرسەگىنە تۇسەتىن. ٴان سالعاندا ەلتىمەي تىڭداماي مۇمكىن ەمەس ەدى،– دەيدى قايىنسىڭلىسىنە قاراعاندا اشىق مىنەزدى ۇلجان اجە.
ٴشامشىنىڭ شابىتىنا تۇرتكى بولعان اقسۇلۋدىڭ وسى سۇلۋ سيپاتى ەكەن. مىڭبۇلاقتا ٴۇش-تورت كۇن ايالداعان كومپوزيتور اتامۇرات شاحاربايەۆتىڭ ۇيىندە بولادى. ول كەزدە كلۋب دەگەن ٴار اۋىلدا بولا بەرمەيتىن، ەندى عانا سالىنىپ جاتقان كەز.
– اتامۇرات اعا ۇيىنە شاقىرىپ، بىزگە ٴان سالدىرادى، ٴوزى ديريجەرلىك جاسايدى. سول حوردىڭ قۇرامىندا اۋداندىق ونەر جارىستارىنا قاتىسىپ جۇردىك. سول كۇندەردىڭ بىرىندە تولىقسىپ تۇرعان بويجەتكەننىڭ قولاڭ شاشىنا ٴشامشىنىڭ كوزى تۇسكەن شىعار. كوپ ۇزاماي حالىقا اراسىنا «تامدى ارۋى» اقسۇلۋعا ارنالعان ٴان» دەپ تارالىپ كەتتى.
جالپى، ٴشامشى بۇل ٴاندى وزبەكستاننىڭ بۇقارا وبلىسى تامدى اۋدانىندا جۇرگەندە شىعارعانى تۋرالى كومپوزيتوردىڭ ٴوزى بەينەتاسپاعا جازىلعان سۇحباتىندا ايتادى. بۇل تۋرالى اقىن قادىر ٴمىرزا-الى بىلاي دەيدى:
– ٴشامشى وزبەكستاننان كەلە سالا ماعان تەلەفون شالىپ «مىنا انگە ٴسوز جاز، تامدى ارۋى تۋرالى بولسىن» دەدى. جاسىم كىشى بولسا دا، شاكەڭمەن قالجىڭداسا بەرۋشى ەدىم، «ول جاقتا بولعان دا جوقپىن، ارۋىن كورگەن دە ەمەسپىن. تامدى ارۋىنىڭ قىزىعىن ٴسىز كورەسىز دە، شىجىعىن ٴبىز كورەمىز بە؟! جازا المايمىن» دەدىم.
– ويباي، مەن ٴسوزىن قادىر مىرزاليەۆكە جازدىرامىن دەپ ۋادە بەرىپ كەتتىم.
– مىنە، بۇكىل تامدى جەرى وسى! ەندى وسى جەرگە ٴبىر قىزدى ويلاپ تاپ، سوعان عاشىق بول. جارايدى، مەن-اق عاشىق بولايىن. تەك سەن مەنىڭ اتىمنان، ليريكالىق كەيىپكەردىڭ اتىنان جازىپ شىق،– دەگەن ٴبىر اۋىز ٴسوز بۇيىمتايىن مۇلتىكسىز ورىنداپ شىققان اقىنعا قالاي ٴتانتى بولمايسىز؟! ٴوزى بارىپ كورمەگەن تامدىداعى جەر-سۋ اتتارىن ٴوزى كورمەگەن، كوكەيىندەگى ارۋدىڭ سۇلۋلىعىمەن كەرەمەت ۇيلەستىرگەن:
ىلىنگەن عاشىقتىقتىڭ قۇرىعىنا،
ٴانىمدى قۇربان ەتتىم ىرىمىڭا.
مەن قاشان سۇڭگىر ەكەم مىڭ ٴبىرىنشى،
بۇلاقتاي تارقاتىلعان بۇرىمىڭا!..
ٴبىزدىڭ عازيز اعامىز، عازيز ەسەمبايەۆ تاپقان «تامدى ارۋىنىڭ» كەيىپكەرى، ٴشامشى ٴان ارناعان ارۋ اقسۇلۋ قوڭىرشايەۆا ومىرلىك جولداسى ٴجۇزدىباي ەرمانوۆ اقساقال ەكەۋى بەس ۇل، ٴبىر قىز تاربيەلەپ وسىرگەن وتباسىنىڭ اناسى. بىرنەشە جىل بۇرىن اتامەكەنگە قونىس اۋدارىپ، تەمىرتاۋ قالاسىنا تۇراقتاعان اۋلەت ۇل-قىزى مەن نەمەرەلەرىنىڭ ورتاسىندا باقىتتى عۇمىر كەشۋدە. جۋرناليستيكانى شوۋ-بيزەس جاڭالىقتارىن بەرۋ دەپ تۇسىنەتىن كەيىنگى تولقىنعا عازيز اعانىڭ ىزدەنى مپازدىعى ۇلگى بولسا دەيسىڭ مۇندايدا.
عازيز اعامىز جۇمىس ىستەگەن گازەتتەردىڭ تىگىندىسىن ەرىنبەي اقتارساڭىز، مۇنداي مىسالداردى كوپتەپ تابانىڭىزعا بەك سەنىمدىمىن. كومپيۋتەردىڭ الدىنان ۇزاپ شىقپايتىن، عالامتور بولماي قالسا قالامى قايىرىلىپ قالاتىن ادامدى عابدۋل-عازيز ەسەمبايەۆتىڭ ىزدەنگىشتىگى مەن بايقامپازدىعى تاڭعالدىرماي قويمايدى. ماسەلەن، ٴبىر عانا جەلتوقسان وقيعاسىنا قاتىستى كوتەرگەن تاقىرىپتارىن ايتا كەتەيىك. جەلتوقساندا الاڭعا شىققان جاستاردىڭ فوتوسۋرەتتەرى كوپ ەمەس. سول سيرەك سۋرەتتەردى وتاندىق گازەت-جۋرنالدار دا، ەلەكتروندى باق-تار دا جارىسا جاريالاپ كەلە جاتقانىنا تالاي جىلدىڭ ٴجۇزى بولعان. سولاردىڭ اراسىندا وقا جاعالىلار شاشىنان جۇلقا ۇستاپ، باسىن ارتقا قايىرىپ، تەمىر تورلى كولىككە تيەپ جاتقان جىگىتتىڭ بەينەسى بار. بۇل جىگىت تانىمال اكتەر، كينو مەن تەاتردا تالاي ٴرولدى سومداعان قۋاندىق قىستىقبايەۆ ەكەنىن ەڭ العاش «نۇر استانا» رەسپۋبليكالىق گازەتىنىنىڭ بەتىندە ايتقان دا ٴبىزدىڭ عاز-اعامىز بولاتىن.
ال حالىق قاھارمانى، كورنەكتى رەجيسسەر ٴازىربايجان مامبەتوۆتىڭ جەلتوقسان وقيعاسىندا الاڭعا شىعىپ، قازاق جاستارىنا قامقورلىق كورسەتكەنى بەلگىلى. رەجيسسەردىڭ ۇيىندەگى فوتوسۋرەتتەر مۇراعاتىن اقتارىپ، ٴازىربايجان مامبەتوۆتىڭ باسى جارىلىپ، كوزى جاساۋراپ، كوڭىلى جابىرقاپ وتىرعان فوتوسۋرەتىن رەداكسياعا عازيز اعامىز اكەلگەن ەدى. ٴسويتىپ، قاھارمان مامبەتوۆتىڭ سۋرەتى عازاعاڭنىڭ ارقاسىندا تۇڭعىش مارتە «نۇر استانا» گازەتىندە جاريالانعان بولاتىن.
ٴبىزدىڭ بۋىن – جۋرناليستيكاعا «گازەتچيكتەرگە» ەلىكتەپ كەلگەن بۋىن. بالكىم، ولارعا ەلىكتەگەن ەڭ سوڭعى بۋىن بولارمىز، سەبەبى ينتەرنەت جۋرناليستيكا ٴباسپاسوزدى باسىپ وزىپ، تەلەۆيدەنيە تورگە شىققانىن كورىپ وتىرمىز. ٴبىز ٴوزىمىز ەلىكتەگەن اعالاردىڭ ٴارقايسىسىنىڭ جازعانىنا قاراپ، تابيعاتىن، مىنەز-قۇلقىن كورىپ وتىرعانداي بولاتىنبىز. بىرەۋىنىڭ ماقالاسىنان شەشەندىگى، ەندى بىرىنەن اساۋلىعى، تاعى بىرىنەن جۇمساقتىعى بايقالىپ تۇراتىن. عازيز اعانىڭ جازعاندارىنان تاقىرىپتى تەرەڭ زەرتتەيتىنىن كورەمىز. باسقا جۋرناليستەر جاپا-تارماعاي جابىلىپ جاتقان «اناۋ ٴاي دەدى، مىناۋ ٴبۇي دەدى» دەگەن سىندى جوپشەڭدى تاقىرىپتاردى قاۋزامايدى. ەلدىڭ ويى جەتە قويماعان، قالتارىستا جاتقان ماسەلەلەردى تاۋىپ الىپ، جارق ەتكىزەدى. ەلەڭ ەتە قالاسىز، اۆتوردىڭ بىلگەنىن ٴسىز دە ٴبىلىپ، تانىم كوكجيەگىڭىز ٴسال دە بولسا كەڭەيىپ قالادى. ٴجۋرناليستىڭ اقپارات بەرىپ قانا قويماي، وقىرمان ساناسىن تاربيەلەۋى دەپ وسىنى ايتاتىن بولار.
ون جىلدان استام ۋاقىت ٴبىر ۇجىمدا ەڭبەك ەتە ٴجۇرىپ، عازيز اعامىزدىڭ قالامىنان شىققان قۇندى ماتەريالدىڭ تالايىن قۇنىعا وقىدىق. بيىل الپىستىڭ اسقارىنا شىققان عازيز ەسەمبايەۆ قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ سىيلىعىن، قر پرەزيدەنتىنىڭ بۇقارالىق اقپارات سالاسىنداعى گرانتىن يەلەندى. قازاق جۋرناليستيكاسىنا قىرىق جىلدان بەرى قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان قالامگەر ٴالى تالاي تاقىرىپتاردى كوتەرىپ، جاڭا كەيىپكەرلەردى تاۋىپ، ٴىزباسار بۋىنعا تاعىلىم كورسەتە بەرەتىنى انىق.


ارنۇر اسقار


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي