BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

سەرىك ساعىنتاي: «ولەڭگە سىيمايتىن وي بولمايدى»

استانا. 6 قاڭتار. baq.kz – رەسپۋبليكالىق «قاسىم» ادەبي-تانىمدىق جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى، اقىن سەرىك ساعىنتايدىڭ جامبىل وبلىستىق اراي جاستار گازەتىنە بەرگەن سۇحباتى. 

– سەرىك اعا، «اقىندار شىندىقتى ايتۋ كەرەك» – دەگەن باياعىدان كەلە جاتقان ٴسوز بار. سىزدىڭشە شىندىق دەگەن قانداي؟ ەگەر ول بىرەۋدىڭ كەمشىلىگىن ايتۋ بولسا، ول ولەڭ بولماي قالماي ما؟ 

– بۇل سۇراققا ٴار قىرىنان كەلۋگە بولادى. «شىندىق» دەگەن كوپشىلىك بىلەتىن نارسە مە، الدە ەشكىم بىلمەيتىن نارسە مە؟! ەگەر، كوپشىلىك بىلەتىن الدەبىر جايدى اقىن ايتسا، وندا اقىندىقتىڭ، شىندىقتىڭ قۇنى قانداي؟ ال، ەل بىلمەيتىندى جايىپ سالىپ، جاريا قىلسا، ول شىنىمەن-اق شىندىق بولسا، وندا – قۇبا-قۇپ. بىزدە قالاي: ماسەلەنكي، ايتىس اقىنى ەلدىڭ ويىنداعى دۇنيەنى شۋماققا سالىپ، ۇيقاسقا قۇراپ، كوپشىلىك الدىندا ەلدىڭ وزىنە قايىرا ۇسىنادى. ەل ونى «شىندىق» دەپ، اقىندى «شىنشىل اقىن» دەپ داۋرىعىسىپ جاتادى. بۇل شىندىق ەمەس، بۇل – بار بولعانى جۇبانىش قانا. پوەزيادا دا سولاي. كوپشىلىككە تانىس جايتتى ۇيقاسقا سالىپ، ولەڭگە اينالدىرۋ شىنشىلدىق ەمەس، ولەڭشىلدىك قانا. شىندىقتى گازەتي ماقالامەن دە ابدەن ايتۋعا بولادى. شىندىقتى اركىم ايتا الادى. «بي ايتقاندى قۇل دا ايتادى، تەك اۋزىنىڭ دۋاسى جوق» دەگەن ٴسوز بار عوي. ماسەلە سوعان كەپ تىرەلسە كەرەك. ٴبىراق، بۇل پوەزيانى دامىتۋعا اسا عالامات ىقپال ەتەدى دەپ ايتا المايمىن. ولەڭگە بىرەۋدىڭ كەمشىلىگىن ٴتىزىپ، ونى شىندىق دەپ ەلگە ۇسىنۋ اسا ۇتىمدى جول ەمەس. مەن «ادەبيەت – ادەبيەت ٴۇشىن» دەگەن قاعيداتتى قاتتى سىيلايمىن. ولەڭدى بوتەن سوزبەن بىلعاپ كەرەگى نە؟ ٴجا، اباي دا سىناعان، مۇقاڭ دا ايتقان، ماحامبەت تە ٴتىلىپ ايتقان شىندىقتى. اقىندار شىندىقتى ايتۋى كەرەك، ايتىپ كەلەدى دە، ايتا بەرەدى دە! جالپى، «شىندىق»، «اقيقات» دەگەن ۇعىم مەن «اقىن» دەگەن ۇعىمنىڭ توقايلاساتىن تۇسى كوپ-اق. ومىرگە اقىننىڭ، شىعارماشىلىق ادامنىڭ كوزىمەن قارار بولساق، شىندىق – شىعارماشىلىق ادامى ٴۇشىن «كوركەمدىك شىندىق» دەپ قابىلدانباعى شارت. ال، كوركەمدىك شىندىق دەگەنىڭىز، ومىردەن ٴسال بولسا دا كوركەم، بيىك، ەتالوندىق دەڭگەيدە بولۋى كەرەك. ولاي بولماسا، جالاڭ شىندىق اقىنعا دا، ادەبيەتكە دە سالماق ۇستەي المايدى. جالپى، بۇل تاراپتا مەيلىنشە ۇزاق اڭگىمە ورگىزۋگە بولادى، داۋ دا تۋدىرۋ قيىن ەمەس. مەن ٴۇشىن كوركەمدىك شىندىق باعالى…

– مىسالى، اتاقتى جازۋشى تولەن ابدىك اعامىز كەڭەس زامانىنداعى ادەبيەتتى مويىنداي قويمايتىنىن ايتقانىن بىلەمىز. كوپتەگەن بەلگىلى اعالارىمىز دا ول كەزەڭدەگى ادەبيەتتى اسا قابىلداي قويمايتىن سياقتى. ادەبيەتشى رەتىندە ٴسىز قالاي ويلايسىز؟

– كەڭەستىك كەزەڭدەگى ادەبيەتتى مويىنداماۋعا مەنىڭ ٴوز باسىمدا مورالدىق قۇقىق جوق دەپ سانايمىن. مەيلى، توتاليتارلىق يدەولوگيانىڭ قازانىنان اس ىشكەن ادەبيەت بولسىن، سونىڭ سويىلىن سوعىپ، ٴسوزىن سويلەسىن، ول ٴبىزدىڭ اعا بۋىننىڭ جاساعان دۇنيەسى. جازعاندارى قازاقتىڭ ٴسوزى، ويى، تانىمى. جۇمەكەن اتامىزدىڭ ايتاتىنى بار عوي:

«ونەرلى جان قايىسسا – تىرشىلىك قوي،
تاعدىرى ونىڭ – مايىسقاق ٴبىر شىبىق قوي:
قالاي يسەڭ ولاي ي – ارقاڭدى وسار;
ونداي كەزدە حاقىڭ بار، كۇرسىنىپ قوي.

شىبىقتى جۇرت، ويلاما، سۇيەدى-اۋ دەپ،
ويلا ودان دا سوققان قول كيەلى-اۋ دەپ;
شىبىق وسقان جەرلەردە سۇيەك-اۋ دەپ،
وعان تيگەن – ماعان دا تيەدى-اۋ دەپ.

ونەرلى جان قايىسسا – بايقالمايدى،
نە كوتەرىپ جۇرگەنىن ايتا المايدى.
كىمگە تيسە سول شىبىق وعان ٴتيسىن،
تەك ونەردىڭ ارقاسى قايقاڭدايدى.

ٴان-جىر بولسىن ۇعىنىپ كوزدەگەنىڭ،
تاعدىر بولسىن عۇمىرى توزبەگەنىڭ;
ونەر قانشا ادەمى بولام دەسىن،
ٴومىر ٴبىراق ىستەيدى ٴوز دەگەنىن».

بۇدان ارتىق نە ايتۋعا بولادى؟! كەڭەستىك كەزەڭدە جازۋشىلار ۇكىمەتتىك تاپسىرىسپەن جۇمىس ىستەدى دەلىك. ٴبىراق، سول ٴۇشىن ولاردى جازعىرۋعا بولا ما؟ ال، قازىرگى – تاۋەلسىزدىك داۋىرىندەگى ادەبيەت سول كەڭەستىك ادەبيەتتىڭ قولىنا سۋ قۇيا الار ما ەكەن؟! البەتتە، سالىستىرۋ – اقيقاتقا اپارمايتىن جول. ەگەر، كەڭەستىك ادەبيەتتىڭ الىپتارى بولماسا، قازىرگى اعالارىمىز بولار ما ەدى، بولماس پا ەدى؟!

– ٴسىزدىڭ «قارعا» دەگەن پروزالىق كىتابىڭىز بار. ٴسىز پروزانى قانداي كەزدەردە جازاسىز؟ ولەڭگە سىيعىزا الماعان دۇنيەلەردى ايتاسىز با؟

– «ولەڭدى وسى ۋاقىتتا جازامىن، پروزالىق دۇنيەلەردى مىنا ۋاقىتتا جازامىن» – دەپ، جوسپارلى تۇردە جۇمىس ىستەگەن ەمەسپىن. كەيدە ولەڭ جازعىڭ كەلىپ، ۇستەل باسىنا وتىرعاندا جازارىڭ ولەڭ ەمەس، ٴقاراسوز بوپ قۇيىلاتىنى بار. كەيدە اجەپتاۋىر اڭگىمە جازام دەپ وتىرىپ، ولەڭگە ويىسىپ كەتكەنىمدى اڭداماي قالاتىن ساتتەر بولىپ تۇرادى. ٴبىراق، مەن 15-16 جاسىمنان پروزاعا دايىندالدىم. ولەڭ جازسام دا، ەل ىشىندە اقىن دەپ تانىلسام دا، جيىرما جىلدان استام ۋاقىت پروزاعا دايىندالدىم. الەم ادەبيەتىن، قازاق ادەبيەتىن بىر-ەكى ادامداي وقىدىم، تەوريالىق جاعىنان دا، ٴعىلىم-ىلىم جاعىنان دا دايىندالدىم. بۇگىنگە دەيىن جارىق كورگەن ٴتورت جيناعىمنىڭ ۇشەۋى – ولەڭدەر جيناعى. سوعان قاراماستان، ولەڭدى دە پروزاعا دايارلىق رەتىندە جازدىم، ٴتىل ۇستارتۋعا، پوەتيكالىق قارقىنمەن، كوڭىل-كۇيمەن جازۋعا ماشىقتاندىم دەسەم، ەشكىم سوگە قويماس. ال، ولەڭ… ولەڭگە سىيمايتىن وي بولمايدى. تەك، پروزادا سول ويدى تالداپ، سارالاپ ايتۋعا بولادى. جالپى، جازۋشىلىق جولعا باسىن تىگىپ، بەل بايلاپ تۇسكەن جان ٴبارىن جازا الاتىن بولۋى شارت دەپ ويلايمىن.

– ٴسىزدىڭ ولەڭدەرىڭىز بولەك. مىسالى، ماعان «سوقىر اككوردەونشى» دەگەن ولەڭىڭىز قاتتى ۇنايدى. شىن ولەڭ جازىلمايدى، تۋادى دەيدى. سىزدە مۇنداي ولەڭدەر ٴجيى تۋا ما؟

– ساناعا اسەر ەتۋ ٴۇشىن، اۋەلى سەزىمدى سىلكىندىرىپ الۋ كەرەك دەگەن ٴسوز بار عوي. ولەڭ دەگەن جايشىلىقتا تۋمايتىنىن، قايشىلىقتا تۋلايتىنىن اعالارىمىز ايتىپ-ايتىپ كەتكەن. ودان ارتىق ايتا الماسپىز. ال، «سوقىر اككوردەونشى» دەگەن ولەڭ وسىنداي ٴبىر قايشىلىقتا تۋعان دۇنيە بولاتىن. جازدىڭ جايدارى كۇندەرىنىڭ بىرىندە جولداس جىگىتتەرمەن ورتالىق بازار تۇسىنان ٴوتىپ بارا جاتتىق. جۇما كۇنى بولاتىن. سەنبى كۇنگى الدەبىر تويعا انشى-كۇيشى، ٴبيشى ىزدەپ، اركىمگە ٴبىر حابارلاسىپ كەلە جاتقانبىز، كەنەت بازار شارباعى تۇسىنان سىڭسىعان اككوردەون ٴۇنىن ەستىدىك. مۇرات. سوقىر اككوردەونشى – مۇرات دەگەن زاعيپ جىگىت. ونشاقتى جىل بىلەمىز، اۋەلى سىرتىنان كورىپ، كەيىن تانىسىپ، بىرەر مارتە اڭگىمەلەسكەنبىز. الگى جەردە مەن: «وسى اككوردەونشىنى اپارام مۋزىكانت رەتىندە!» – دەپ، ازىلدەگەن بولدىم. كۇلىپ-كۇلىپ تارقاستىق. سول كۇنى كەشكىسىن الگى كۇلكى مازاسىز ويعا، زاعيپ جاندى كەلەمەجدەگەن ٴوز-وزىڭدى جەك كورۋگە ۇلاستى. اقىر سوڭى جەتى-سەگىز شۋماق ولەڭ بوپ شىقتى. قايشىلىق پا، قايشىلىق! ۇلى ابايدىڭ «كىرلەگەن جۇرەك ٴوزى ٴۇشىن تۇرا الماس استە جۋىنباي» دەيتىنى وسىدان-اۋ. جۇرەككە قاياۋ، سالماق تۇسكەن سايىن ونى جىرمەن شايىپ، كۇيمەن ەمدەۋ — شەردەن ارىلۋ دەپ بىلەمىن. ال، سولاي ەكەن دەپ، كۇندە جانىڭدى جارادار قىلىپ، كۇيرەۋىك ولەڭ جازىپ، كۇڭىرەنىپ كەتۋ اقىنعا قول ەمەس. جول دا ەمەس. ولەڭگە وبال. جىلاي بەرەر بولساڭ، ولەڭدى اياي ٴبىلۋ كەرەك اۋەلى…

– اقىنداردىڭ ساعىنىشى باسقا. ٴسىز قالاي ساعىناسىز؟ ساعىنىشىڭىز قانداي؟

– اكەيدىڭ ٴاۋ باستا ازان شاقىرىپ قويعان ەسىمى «اقجولتاي» بولسا كەرەك. ٴبىراق، سوناۋ سوعىستان كەيىن ساعىنىپ كورگەن ٴسابي بولعاندىقتان، «ساعىنتاي» دەپ اتاپ كەتىپتى. ساعىنىشتان تۋىپ تۇر عوي ەسىمنىڭ نەگىزى. سوعان سايعاندا، ساعىنىش دەگەن مەنىڭ قانىمدا تۋلاپ، سۇيەگىمە سىڭگەن-اۋ دەپ ويلايمىن. اكەيدىڭ اكەسى ٴبىر شاڭىراقتىڭ جالعىزى ەكەن، اكەي دە ٴبىر اۋلەتتىڭ جالعىزى. ودان تۋعان مەن – ۇلدان جالعىز. ٴبىزدىڭ اۋلەتتە قازاقتىڭ كوپ بوپ، ەل بوپ وركەندەۋىنە دەگەن ٴبىر ساعىنىش بار سەكىلدى سەزىم كەشەمىن ٴدايىم. مەن كوشپەلى وركەنيەتتى، سول ٴداۋىر اسپەتتەگەن الەمدى ساعىنامىن. سونىڭ جۇرناعىنداي، سارقىتىنداي بوپ سارى دالادا ساعىم قۇشقان اۋىلىمدى ساعىنامىن. جازىپ وتىرىپ ساعىنام، وقىپ وتىرىپ ساعىنام. پافوس ەمەس. شىن ٴسوزىم.

ال، جالپى، ساعىنىش تۋرالى ايتار بولساق، ول جارىقتىق ٴقازىر تازا شوگىپ قالدى-اۋ. قازىرگى تەلەفونيا، ينتەرنەت جەلىسىنىڭ جىلدامدىعى، ٴسات سايىن الىستاعى جاقىنىڭنان حابار الۋعا مۇمكىندىك، ىزدەگەن ادامىڭدى ەش قينالىسسىز عالامتوردىڭ ٴبىر قيىرىنان تاۋىپ الۋ – ٴبارى-بارى جابىلىپ، ساعىنىشتىڭ ساعىن سىندىرىپ، قۇنىن كەتىرگەن ۋاقىت ٴقازىر. ەشكىمدى ساعىنىپ ۇلگەرمەيسىڭ – ٴبارى «قولجەتىمدى»!..

– كەيدە ٴبىز كەيبىر ساتسىزدىكتەردى وكىنىشكە بالاپ جاتامىز. وكىنىش جايلى ويىڭىز قانداي؟

– وكىنىش دەگەن – جەكە ادامنىڭ الەۋمەتتىك دەرتتەرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ ٴبىر سۇمپايىسى! ساتسىزدىك ٴۇشىن وكىنىپ، ول وكىنىش وزەگىڭە ٴتۇسىپ كەتسە، ودان ارىلۋ وڭايعا سوقپاسى انىق. سوندىقتان، كەز كەلگەن سانالى ادام ٴار ىستە وكىنىشكە ۇرىنباۋدى ويلاسا كەرەك ەڭ اۋەلى. ٴبىراق، وكىنىش قاسقاڭىز كولەڭكە سەكىلدى: سوڭىنان قالمايدى پەندەنىڭ. تالتۇستە كولەڭكەلەر جەرمەن-جەكسەن بولاتىنى سەكىلدى — اياق استىڭدا دا قالادى، كۇن ەڭكەيە تۇلعاڭنان دا زور بوپ كەتەدى. وكىنىش سوناۋ ادام اتا المانى تىستەگەن ساتتەن باستالعان قۇبىلىس قوي. ادام بالاسىمەن بىرگە كەتەتىن شىعار…

– اقىن جالعاننان نەنى ىزدەيدى دەپ ويلايسىز. جانە نەنى تابا الماي كەتەدى؟

– كەز كەلگەن اقىن جالعاننان جانىنا تىنىشتىق ىزدەپ، مازاسىزدانىپ وتەدى. تىنىشتىق – ەمىن-ەركىن جازۋ ٴۇشىن، ەمىن-ەركىن قيال قۋاتىمەن قياعا شىرقاۋ ٴۇشىن. ارعى-بەرگى زامانداردى، سول زاماندار يلەگەن باقسىز-باقىتسىز قالامداستارىن ويلايدى. سولاردىڭ باسىنان كەشكەن كەپتەرىن شەشكىسى كەپ، سونى ەلمەن بولىسكىسى كەپ مازاسى كەتەدى. ٴبىراق، سول جان تىنىشتىعىن تاپقان اقىندى كورگەن دە، ەستىگەن دە ەمەسپىن. ەندى جازام، ەندى الاڭسىز وتىرام دەگەن كۇنى تاعى الدەنەنىڭ قۇلاعى قىلتيادى. «سۇم جالعان اباقتى عوي سانالىعا…»

–  اقىننىڭ اتاقتى بولۋى كەرەك پا؟ اتاق دەگەندە مەملەكەتتىك سىيلىق جانە قايراتكەرلىك ەمەس...

– ٴبىر دوسىم بار – الماعان اتاعى، جەڭبەگەن ٴمۇشايراسى جوق، وردەن-مەدالدارى دا ٴبىراز كەلىگە بارىپ قالعان شىعار. سول دوسىم ايتادى: «اقىنعا اتاق كەرەك. ول اتاق ولەڭىڭدى پەندەلەردەن قورعاۋ ٴۇشىن كەرەك» – دەپ. كۇلكىم كەلەدى. بەيشارالىق. اقىنعا رەسمي اتاق كەرەك ەمەس، ەل ىشىندە اتى اڭىز بوپ جۇرسە جەتەدى. جاقسىنىڭ وزىنەن بۇرىن اتى جەتەدى عوي باسقا ەلگە. سول اتىنا، اڭىزىنا ٴوزى ساي بولسا بولعانى. كوزىڭ جۇمىلعان كۇنى اتاعىڭ ەمەس، ولەڭىڭ، جازعانىڭ عانا ٴتىرى قالادى، قالسا ارينە. اتاق-داڭق – الدامشى. كوزىڭنىڭ تىرىسىندە-اق وزىڭە قارسى «جۇمىس ىستەۋى» مۇمكىن…

– بۇگىندە ادەبي سىننىڭ جوقتىعى ٴجيى ايتىلادى. الايدا، كەيبىر اقىندارعا بايلانىستى بىردى-ەكىلى پىكىرلەردىڭ جارىق كورىپ جاتاتىنى بار. ٴبىراق، سىن ايتسا، ونىڭ سوڭى بىر-بىرىمەن رەنجىسىپ قالۋىمەن اياقتالىپ جاتادى. نەگىزى اقىنعا، جازۋشىعا سىنشى كەرەك پە؟

– بىزگە ادەبي سىن ينستيتۋتى كەرەك! ساليقالى، سالماقتى عىلىمي ويعا نەگىزدەلگەن، ۇلتتىق ادەبي-مادەني تاجىريبەمىزگە سۇيەنگەن، عالامدىق سىني ويلاۋ، ٴفالسافاعا نەگىزدەلگەن ينستيتۋت كەرەك. جەكەلەگەن سىنشىلار بارشىلىق. ٴبىراق، ولار كىمنىڭ سويىلىن سوعادى؟!. ماسەلە سوندا. سوسىن، الەمدە سانالى ادام ىستەيتىن بارلىق قۇبىلىس عىلىمعا نەگىزدەلىپ جاسالادى. دامىعان ەلدەردىڭ ٴومىرىنىڭ بارلىق سالاسى عىلىمعا نەگىزدەلگەن. بىزدە قالاي؟ عىلىم ادەبيەتتىڭ دە، مادەنيەتتىڭ دە، ٴوقۋ-بىلىمنىڭ دە، ەكونوميكانىڭ، سپورتتىڭ، بيلىكتىڭ، ٴومىردىڭ بارلىق سالاسىنىڭ سوڭىنان ەرىپ كەلەدى. ٴبىزدىڭ ەلدە كەز كەلگەن عىلىمي شەشىم وقيعانىڭ سالدارىنا نەگىزدەلىپ جاسالادى. عىلىم الداعىنى بولجاۋعا، وتكەن كۇننىڭ تاجىريبەسىن پايدالانىپ، ٴبىلىمدى ومىرگە جاقىنداتۋعا، سول ارقىلى ادامنىڭ ٴومىرىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا جۇمىس ىستەۋى كەرەك. ادەبي سىن دا وسىنداي بولماسا، كەرەك ەمەس. ٴقازىر سىنشىلاردان گورى اقىن-جازۋشىلار، اقىن-جازۋشىلاردان گورى وقىرمان ساۋاتتى. ال، اقىن-جازۋشىنىڭ جەكە باسىنا سوقتىعىپ، سىن ايتاتىن جانداردى سىنشى دەۋ قاتە. كەز كەلگەن ىسكە سىنشى كەرەك. ٴبىراق، بىتكەن ىسكە سىنشى كوپ دەمەكشى، سىن وزىق بولۋى كەرەك. اتتىڭ سىنى سەكىلدى، بايگەگە قوسىلماي تۇرعاندا ايتىلۋى كەرەك اقىل. عىلىمي نەگىز دەگەن سول.

– ٴقازىر ٴمۇشايرا كوپ. ٴبىراق، شىن اقىندى ٴمۇشايرا انىقتاي الماسا كەرەك. ٴمۇشايرا تۋرالى ويىڭىز قانداي؟

– ٴمۇشايرالار كەرەك. تەك ول ارزان شوۋ نەمەسە سىبايلاستىققا اينالىپ كەتپەسە بولعانى. اقىندار ەسترادا ٴانشىسى ەمەس، كۇندە ساحناعا شىعاتىن. ولاردىڭ دا باسىن قوسىپ، جىرىن تىڭداۋ كەرەك قوي ەل. ٴمۇشايرا سول ماقساتتا كەرەك-اق. ال، اقىندارعا جۇلدە تاراتۋ، شاپان جابۋ ەجەلگى داۋىردەن بار. ٴقازىر ٴمۇشايرا كوپ. بۇل دا بەلگىلى ٴبىر جولداعى قۇبىلىس قوي. ٴمۇشايرالاردىڭ تاقىرىپتارى دا، ۇيىمداستىرىلۋ قالپى دا دامىپ كەلەدى. ال، جالپى ٴمۇشايرا اتاۋلى بولماي قالسا، قايتپەكسىز؟!.

– ٴبىز كوبىنەسە ادەبيەتكە بايلانىستى مويىندالۋ دەپ كوپ ايتامىز. سىزدىڭشە مويىندالۋ دەگەن نە؟ بىزدەگى مىقتىلار شىن مويىندالىپ جاتىر ما؟

– ادەبيەتكە كەلگەن كەز كەلگەن تالاپكەر مويىندالماسا، وندا ونىڭ تاعدىرى – تراگەديا! كولدەنەڭ وقىرماننىڭ مويىنداعانى، ٴۇي-ىشىنىڭ، اعايىن-اۋلەتتىڭ مويىنداعانى توي-تومالاق ەسەبىندەگى ەرمەك قوي. ەڭ اۋەلى ٴوز ارىپتەستەرىڭ، الدىڭعى اعالارىڭ مويىنداۋى كەرەك. ولاردان بۇرىن ٴوزىڭدى ٴوزىڭ مويىنداۋىڭ كەرەك. مويىنداۋ – مويىنسۇنۋ، باسىڭدى تىگىپ، ادەبيەت بايگەسىنە ات قوسۋ. قاي زاماندا بولماسىن، شىن مىقتىلار مويىندالماعان، مويىندالسا دا ولگەننەن كەيىن. اقىن، شىعارماشىلىق ادامى تۇرماق، اۋليە-امبيەلەردى دە ولگەن سوڭ مويىنداعان پەندەلەر. بىزدە شىن مىقتىلار جاپپاي مويىندالىپ جاتىر دەۋ قاتە. شىن مىقتىنى قادىرلەي بىلسەك، ٴامىرحان كوكەم، تالاسبەك اكەم، ەسەنقۇل تاتەم ٴتىرى جۇرەر ەدى عوي ورتامىزدا. ادەبيەتتە اركىمنىڭ ٴوز ورنى بار، ەشكىم ەشكىمنىڭ ورنىنا تالاسپايدى. تەك، ۋاقىت قانا شىن مىقتىنى مويىنداۋعا اكەلەدى. ويتكەنى، ۇلى تۇلعالار ۋاقىتتان وزىپ تۋادى. سوسىن، قازاقتا «جۇلدىز» دەگەن ۇعىم بار عوي. قازىرگى الاوكپە ەسترادا جۇلدىزدارىن ايتپايمىن. جۇلدىز اقسا، «جۇلدىزىم جوعارى» دەيتىن قازاقپىز. نەعۇرلىم جۇلدىزىڭ ەرتە جانىپ، ٴسونىپ كەتسە، نە ٴمان ومىردە؟! اسىقپاعان ابزال. ۋاقىت ٴوزى مويىنداتادى مىقتىلاردى.

– «ولەڭ جازۋ قىزىق تا، قيىن دا ەمەس، جاس وتىزدان اسقان سوڭ» – دەيدى عوي ەسەنعالي اعامىز. سىزگە ولەڭ جازۋ قيىن با؟

– جاڭا ايتتىق قوي اباي اتامىزدىڭ كىرلەگەن جۇرەكتىڭ ٴوزىن-وزى جۋىپ تۇرماسا بولمايتىنى تۋرالى ٴتامسىلىن. بۇل دا سول كەپتىڭ اياسىنداعى وي عوي. ماسەلە، اقىننىڭ جۇرەگىنىڭ بەلگىلى ٴبىر جاستان، بەلگىلى ٴبىر ٴومىر كەزەڭىنەن اسقان سوڭ، كورگەنى بىلگەنىنەن، سەزگەنىنەن مولايا باستاعان كەزەڭىندە ولەڭ جازۋعا يلىكپەي قويۋىندا بولۋى دا مۇمكىن. ەكولوگ عالىمدار جەر شارىنىڭ قازىرگى جاعدايى تۋرالى سوناۋ وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارىنان دابىل قاعىپ كەلەدى عوي. ولار ايتادى: «ادام بالاسى جەر شارىنا گەولوگيالىق تۇرعىدا اسەر ەتە باستاعان كەزدەن بەرى تابيعاتتىڭ ٴوزىن-وزى قالپىنا كەلتىرىپ تۇراتىن ماڭگى تۇما-قاينارلارى لاستانا باستادى» – دەپ. ەندى، بىرەر داۋىردە جەر جارىقتىق ٴوزىن-وزى تازارتا المايتىن بولادى. بىلعانعان ۇستىنە بىلعانا تۇسەدى. اقىننىڭ جۇرەگى دە ٴبىر جەر شارى عوي. وتىزدان اسقان سوڭ ولەڭ جازۋ قىزىق تا، قيىن دا بولماي قالارى – اقىننىڭ ولەڭ تەحنيكاسىن مەڭگەرىپ العانىنان، جۇرەگىنىڭ-وزىن ٴوزى جۋىپ تازارتا الاتىن قاسيەتىنىڭ كەمىپ، اگاراكىم، سونداي جاعداي تۋا قالسا دا، جانىنا باتاتىنىنان دەۋگە دە بولادى. ماعان ولەڭ جازۋ قيىن ەمەس. سۋىرىپ سالىپ توكپەلەتە بەرۋگە بولادى. كەز كەلگەن سوزگە، سويلەمگە ۇيقاس تابۋ دا تۇككە تۇرمايدى. ٴبىراق، ۇيقاسقاننىڭ ٴبارى ولەڭ ەمەس قوي…

– جالعىزدىقتى ۇناتاسىز با؟ ٴجيى جالعىز بولاسىز با؟

– جالعىزدىقتى كىم سۇيەدى دەيسىڭ؟! ٴبىراق، مىنا عالامدا ونسىز ۇلى دۇنيەلەر جاسالماعان! مەن ٴۇشىن جالعىزدىقتىڭ اتى – جالعىزدىق ەمەس، وڭاشالىق. ۇلكەن وڭاشالىق! ۇنەمى وڭاشا قالعاندى قالايمىن. جاسىراتىن تۇگى جوق. وڭاشا قالىپ، جازۋعا وتىرماعان اقىننان دا، عالىمنان دا، سۋرەتشىدەن دە، كۇيشىدەن دە، بيشىدەن دە وڭدى دۇنيە تۋمايدى. وتە ٴجيى وڭاشالانامىن، دۇبىر-دۇرمەكتىڭ ورتاسىندا دا ويعا باتۋعا بولادى. ٴبىراق، وڭاشالىققا ەشتەڭە جەتپەيدى!

– ويعا باتقاندا ەڭ الدىمەن نە تۋرالى ويلايسىز؟

– توقسانىنشى جىلداردىڭ توپالاڭىندا يدەالدارى تومەنشىك بولعان جاستىعىمدى، سول جاستىقتىڭ دۇرمەگىمەن ٴجۇرىپ جاساعان مىڭداعان قاتەلىگىمدى ويلايمىن. مەنى جازۋعا اكەلگەن جاعداياتتار تۋرالى ويلايمىن. تۇپتەپ كەلگەندە، جازۋدى عانا ويلايمىن. باسقا دۇنيە ويلانۋعا دا تۇرمايدى…

– ٴقازىر ادامزات اقىندى تىڭداي ما؟

– تىڭدايدى. تىڭداعاندا قانداي! اقىن تۇگىل، اۋلەكى اۋمەسەر سايلاۋبەكتى دە، ٴسوز ٴقادىرىن بىلمەيتىن، ساۋاتسىز ٴانشى، سايقىمازاق ديلەتانت «كۆنششيكتەردى» دە تىڭداپ وتىرمىز عوي. اقىندار ىشتەن تىنىپ وتىر. اقىندار عانا ەمەس، اقىل-ويى كەمەلىنە كەلگەن زيالى قاۋىم ىشتەن تىنىپ وتىر. شوۋمەندەر شۋلاپ ٴبىتسىن، حالتۋرششيكتەر ۋلاپ ٴبىتسىن. سوڭعى ٴسوزدى اقىندار ايتادى! ولار سويلەي باستاعان كۇنى قازاق رۋحانياتى جاڭا جولعا تۇسەدى. ادامزات، ونىڭ ىشىندەگى ات توبەلىندەي قازاق جالىعىپ كەلەدى عوي شوۋ-ايتىس، «جلوماني-فلەمانيدەن»، داۋرىقپا، كوشىرمە جوباسىماقتاردان. ەلدى الداعان، وزدەرىن وزدەرى الداعان كوزبوياۋشىلاردىڭ، داڭعازا اتاققۇمارلاردىڭ بەتپەردەسى اشىلىپ، كارتالارى شاشىلاتىن كۇن الىس ەمەس. سول كۇنى ادامزات اقىنداردى عانا تىڭدايتىن بولادى، ٴبىراق، ادەتتەگىدەي كەش بولادى…

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

سۇحباتتاسقان حاميت ەسامان، «اراي» گازەتى.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي