BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

«پوشتاباي» (اڭگىمە)

 استانا. 16 مامىر. baq.kz – جاس قالامگەرلەر اراسىندا «zhersu» كورپوراسياسى مەن قازاقستان جازۋشىلار وداعى بىرلەسىپ وتكىزەتىن «دارابوز» اتتى حالىقارالىق بايقاۋدا ارىپتەسىمىز جاندوس ٴبايدىلدا جۇلدەلى ورىنعا يە بولدى. جاندوستىڭ سياسى ٴالى كەپپەگەن «پوشتاباي» اتتى حيكاياتى 400-گە جۋىق شىعارمانىڭ ىشىنەن ۇزدىك وندىققا كىرىپ، بيىل ٴۇشىنشى ورىندى يەلەندى. نازارلارىڭىزعا جاندوس ٴبايدىلدانىڭ ۇزدىكتەر قاتارىنان تابىلعان اڭگىمەسىن ۇسىنامىز.

 ونىڭ ازان شاقىرىپ قويعان ەسىمى پەرنەباي ەدى. قالادا جوعارى ٴبىلىم الىپ، لايىقتى قىزمەت تاپپاعان سوڭ، ەلگە ورالدى. اۋداننىڭ ەسكى پوشتاسىنا جۇمىسقا ورنالاسقالى ەل اراسىنداعى نىسپىسى پوشتاباي بولىپ كەتتى. الاتىن جالاقىسى قاراقان باسىنان ارتىلمايدى. ٴاۋ باستا ارمانى كوپ، ماقساتى بولەك جىگىت ەدى. تابىسى جاقسى ٴبىر قىزمەتتەن دامەتىپ، اينالاسىنا قولعابىس ەتسەم دەيتىن. پوشتانىڭ ايلىعى قايدان جەتسىن؟!
جۇمىسقا العاش ورنالاسقاندا العان كاستوم-شالبارىن تاستاماي كيىپ جۇرگەنىنە دە ٴۇش جىل ٴوتىپتى. جۋا-جۋا وڭىپ كەتكەن، شالبارىنىڭ قىرى تۇگىل، ٴىزى دە قالماعان.
بۇگىن قىزمەتىنەن گورى، كيىمى مەن اشەكەيىنە كوپ ٴمان بەرەتىن ايەل باستىعى جۇمىسقا ادەتتەگىدەن ەرتە كەلىپتى. پوشتا قىزمەتشىلەرىنىڭ بارلىعىن جيناپ:
– بۇگىن قانداي كۇن، بىلەسىزدەر مە؟ – دەدى.
– 9 قازان، دۇيسەنبى... – دەدى ٴدال الدىندا وتىرعان ايجان ٴابجىل جاۋاپ قاتىپ.
– ٴيا، بۇگىن 9 قازان. دۇنيەجۇزىلىك پوشتا كۇنى، ارىپتەستەر! – دەدى ٴجۇزى بال-بۇل جانىپ!
بارلىعى اڭ-تاڭ. «ٴبىزدىڭ دە ەلەنەتىن كۇنىمىز بار ەكەن اۋ» دەستى بىر-بىرىنە.
– ٴيا-يا، بۇگىن جۇمىس سوڭىنان داستارحان جايىپ، ٴوزىمىز اتاپ وتەيىك. بارلىعىڭىزعا جارتى ايلىق كولەمىندە سىياقى بەرىلەدى! – دەپ ٴبىر قۋانتتى. پوشتاباي جۇمىسقا كەلگەلى باستىعىنان ەستىپ وتىرعان ەڭ العاشقى جاعىمدى ٴسوز. ىشتەي «بۇرىنعى باسشىلار بۇل مەرەكەنى نەگە اتاپ وتپەگەن؟» دەپ ويلادى. باستىعىنىڭ كەلگەنىنە ٴالى ٴبىر جىل وتكەن جوق. اۋدانداعى ٴبىر دوكەيدىڭ ايەلى. بۇعان دەيىن اۋدانداعى بىلدەي ٴبىر مەكتەپتىڭ ديرەكتورى بولعان، كەيىن جالا جاۋىپ قىزمەتىنەن ايرىلىپتى. جۇمىسسىز جۇرسە دە دۇنيەسى تۇگەل، كۇيەۋى ٴىرى كاسىپكەر دەپ ەستيتىن. جاقىندا كۇيەۋى تازا بريلليانت ساعات سىيلاپتى دەپ جۇمىستاعى قىزدار اۋىز قۇرعاتپاي تاڭعالىسىپ جۇرگەن. باستىق بولعاندى جاقسى كورەدى دەسەدى. اينالاسىنا پارمەن بەرىپ، قول استىنداعى جۇمىسشىلارىن قولبالا قىلىپ جۇمساعاندى دا ۇناتادى ەكەن.
جۇمىس ۋاقىتى دا اياقتالدى. دۇنيەجۇزى پوشتاشىلارى اتاپ وتەدى دەگەن سوڭ، ورتادان از-ماز اقشا شىعارىپ، دەم ارادا داستارحاندى جايناتىپ جىبەرىپتى. اۋەلى باستىق سويلەدى، سوسىن ورىنباسارىنا ٴسوز بەردى. وتىرىس كوپكە ۇزادى. قازان ايىندا كۇن ەرتە باتادى. ۇيىنە باراتىن اۆتوبۋس ساعات جەتىدەن كەيىن توقتايدى. ەندى تىم كەش. جاياۋ بارعانعا الىس، تاكسيمەن قايتۋعا قالتاسى كوتەرمەيدى. سىياقىسى قولىنا ەرتەڭىنە تيەدى. ايەلى، بالا-شاعاسى جوق، تاڭەرتەڭ قايتا اينالىپ وسى جۇمىسقا كەلەتىندىكتەن قونا سالامىن دەپ شەشتى. وعان قوسا جۇمىسقا كيەتىن جەيدەسى دە، كاستوم-سىمى دا وزگەرمەيدى. ۇيدە جالعىز قالعان شەشەسىنە قوڭىراۋ شالىپ، بۇگىن جۇمىستا قوناتىنىن جەتكىزدى.
...شوشىپ وياندى. بۇرىن جۇمىسىنا قونىپ كورمەگەن ەدى. اينالا تاس قاراڭعى. تىم-تىرىس. ٴىلىنىپ-سالىنىپ ٴجۇرىپ، جارىقتى قوستى. پوشتانىڭ ىشىندە قونعانى سوندا بارىپ ەسىنە ٴتۇستى. كارەل چاپەكتىڭ ەرتەگىسىندەگىدەي پوشتادا جالعىز ٴوزى. دالاعا شىعىپ تازا اۋا جۇتقىسى كەلىپ ەدى، ەسىكتىڭ سىرتىنان قارا ق ۇلىپ سالىپ، جاۋىپ كەتكەنى ەسىنە ٴتۇستى. ٴشول قىسىپ، سۋ ىزدەدى. مەرەكەگە جايىلعان داستارحاندى سيىر جالاعانداي ەتىپ جيىستىرىپ كەتىپتى. مەملەكەتتىك مەكەمە دەگەن اتى بولعان سوڭ، ارتىق دۇنيە بولماۋى ٴتيىس.
پوشتاباي ويانىپ السا، قايتا ۇيىقتاي المايتىن ادەتى بار ەدى. «نە ىستەسەم ەكەن؟» دەپ ارلى-بەرلى پوشتا ٴىشىن اداقتاپ شىقتى. ادەتتە كوپ نارسەگە زەر سالىپ، ٴمان بەرە بەرمەيدى ەكەن، پوشتا ٴىشى قىزدىڭ جاساۋىنداي جيناقى، ادەمى. انە جەردە الماتىعا جىبەرىلەتىن سالەمدەمەلەر، انە ٴبىر جەردە استاناعا جىبەرىلەتىن سالەم-ساۋقات بۋىپ تۇيىلگەن. اينالادان ارتىق زات تاپپايسىز. قابىلداۋ بولىمىندە وتىراتىن قىزداردىڭ دا ۇستەلدەرى تاپ-تازا. ونىڭ كوزىنە ىلىنگەن ەڭ شەتتەگى ۇستەلدىڭ ۇستىندەگى ٴۇشبۋ حات ەدى. ويلانباستان حاتتى قولىنا الدى. حاتتىڭ يەسى، مەكەن-جاي كورسەتىلمەپتى. ٴتۇندى جالعىز قالاي وتكىزەرىن بىلمەي جۇرگەن پوشتابايعا بۇل جاقسى ەرمەك بولدى. باس سالىپ حاتتى اشپاق بولدى دا، ادەپتەن وزبايىن دەپ ٴسال كىدىردى. ورنىنا قويىپ، قايتا الدى. وڭاشادا كىم كورسىن، ونىڭ ۇستىنە حاتتىڭ يەسى دە، باسقاسى دا كورسەتىلمەگەن ەكەن دەپ ٴىشىن اشىپ قارادى. «مەنىڭ ەش قامقورشىم جوق، جاقىنىم دا جوق...» دەپ باستالىپتى الگى حات. پوشتاباي قىلپ ەتە قالدى. العاشقى سويلەم ٴدال بىلاي باستالارىن كۇتپەگەن پوشتاباي اياعىنا دەيىن وقىپ شىعۋعا باتىلى جەتپەي ۇزاق تۇردى. نەدە بولسا وقۋ كەرەك. تاڭعا دەيىن ٴالى كەم دەگەندە ەكى-ۇش ساعات بار. وعان دەيىن مىنا حاتتى بىرنەشە قايتالاپ، ٴتىپتى جاتتاپ الۋىنا بولادى. جازۋى كۇردەلى ەمەس، ٴالى قالىپقا تۇسپەگەن جاس بالانىڭ قولتاڭباسى. پوشتاباي ٴبىر جوتكىرىنىپ الىپ، حاتتى وقۋعا كىرىسىپ كەتتى.
«مەنىڭ ەش قامقورشىم جوق، جاقىنىم دا جوق. وسىدان ەكى جىل بۇرىن اتا-انام جول اپاتىنا ۇشىراپ، قازا تاپتى. سودان بەرى اعام مەن جەڭگەمنىڭ قولىندامىن. قارىنداسىمدى ناعاشىلارىم قولىنا الدى. مەنى اعام مەن جەڭگەم باعىپ-قاعامىز دەپ قامقورلىق تانىتىپ ەدى، مەيىرىمدەرى جارتى جولدا ٴۇزىلىپ تىندى. بۇل باستامانى كوتەرگەن جەڭگەم ەكەن، ٴقازىر مەنى جەر بەتىندە سول جەڭگەمنەن ارتىق جەك كورەتىن جان جوق. ناعاشىلارىم الىپ كەتەمىز دەگەندە دە شىر-پىر بولىپ ورتاعا تۇسكەن جاننان كوپ ٴۇمىت كۇتىپ ەدىم. جەمە-جەمگە كەلگەندە ولاي بولماي شىقتى. مەنىڭ حاتىمدى وقىپ وتىرعان جانداردان كومەك سۇرايمىن. ون بەس كۇن تۇزدە، ون بەس كۇن ۇيدە بولاتىن اعامنان دا قايىر جوق. جەڭگەمنىڭ ماعان كورسەتكەن قياناتىن ول بىلمەسە دە، سەزەدى. ٴبىراق، اراشا ٴتۇسىپ، مەنىڭ ٴسوزىمدى سويلەۋگە باتىلى جەتپەيدى. ارالارىنا وت سالىپ، ۇيىپ وتىرعان شاڭىراعىن بۇزباس ٴۇشىن دەگەنىنە كونىپ، ايتقانىن ىستەدىم. ٴقازىر ٴتورتىنشى سىنىپتا وقيمىن. اعام مەن جەڭگەمە ماسىل بولمايىن دەپ كيىمىمدى، تاماعىمدى ٴوزىم تاۋىپ ٴجۇرمىن...». پوشتاباي ٴدال وسى جەرىنە كەلگەندە كوزىنە دومالانىپ جاس كەلگەنىن سەزدى. حاتتان ٴبىر ۋاق كوزىن تايدىرىپ اكەتكەنى دە سودان. كۇندىز جۇمىس بارىسىندا حاتتى وقىسا ٴدال بۇلاي مۇڭايماس ەدى. جەتىمدىكتى باسىنان وتكەرمەسە دە، ورىمدەي جاس بالانىڭ مۇنشا شاراسىزدىعىنا كىمدى كىنالارىن بىلمەي دال بولدى. ارى قاراي جالعاستىرىپ وقىدى...
«...اكەم ەكەۋمىز ساۋىسقاننىڭ ۇياسىن اڭدۋمەن بولاتىنبىز. سول ادەتىم ٴالى دە بار. بىردە كوشەنىڭ ارعى بەتىندەگى ماۋەلى اعاشتىڭ باسىنان ساۋىسقاننىڭ ۇياسىن ىزدەپ تاپتىم. ساۋىسقان ۇياسىن ادامنان جاسىرىپ قيىن جەرگە سالادى. كۇندە سوڭىنان تۇسپەسەڭ كوز جازىپ قالاسىڭ. ساۋىسقاننىڭ ۇياسىنان اشەكەيدىڭ بارلىعىن تابۋعا بولادى. ٴبىر مارتە كۇمىس بىلەزىك پەن التىن ساقينا تاۋىپ، جەڭگەمە اپارىپ بەرگەنىمدە ٴماز بولعان ەدى. جاڭا كورپە مەن جاستىق بەرىپ، قارىمتاسىن قايتارعانداي بولدى. اراعا كوپ سالماي سول ۇيادان قىمبات ساعات تاۋىپ الدىم. انام ٴتىرى بولعاندا ويلانباستان سوعان سىيلار ەدىم. امال جوق، جەڭگەمە اپارىپ بەردىم. جەڭگەم كورپە، جاستىق تىستارىمدى اۋىستىرىپ، بولمەمە جاڭادان پەردە قۇرىپ بەردى. مەنى قانشالىقتى جەك كورسە دە، جەڭگەم اشەكەي، سىي دەگەننىڭ ق ۇلى ەدى. مەن سىيلاعان ساعات تازا بريلليانت بولىپ شىعىپ، ونى ەلگە كۇيەۋىم اپەردى دەپ ماقتانىپتى. ساعاتتىڭ رازمەرى دە جەڭگەمنىڭ قولىنا ارنالىپ سوعىلعانداي شاپ-شاق. ٴبىر قىزىعى، سول اشەكەيلەردىڭ بارلىعىن قايدان الىپ جاتقانىمدا شارۋاسى بولمايتىن. «سەنەن كورمەگەن جاقسىلىقتى قاينىمنان كورىپ جاتىرمىن» دەپ ٴشاي ۇستىندە تاعىپ وتىرىپ اعامنىڭ قىتىعىنا ٴبىر ٴتيىپ الاتىن. اعام دا قايدان العانىمدى سۇرامادى. اشەكەيگە قۇمار جەڭگەمنىڭ شات-شادىمان كوڭىلىن جىققىسى كەلمەگەندەي جىلى جاۋىپ قويا سالاتىن...». پوشتاباي حات يەسىنىڭ زەرەكتىگىنە، بۇعان دەيىن ساۋىسقاننىڭ اشەكەيگە قۇمار بولاتىنىن، ٴىلىپ اكەتىپ ۇياسىنا تاسيتىنىنا تاڭعالىپ، ايانىشى باسىلعانداي ٴبىر كۇلىپ الدى. بۇرىن ٴدال بىلاي سۇقتانىپ كىتاپ تا وقىپ كورمەگەن ەدى، ال مىنا حاتتىڭ قىزىعى تاۋسىلار ەمەس!
«...جەڭگەممەن ارامىزداعى تاتۋلىق كوپكە ۇزاعان جوق. الگى بريلليانت ساعات وسى اۋدانداعى ٴبىر دوكەيدىڭ كەلىنشەگىنىكى ەكەن. جەڭگەمنىڭ بريلليانت ساعاتىن جەر-جاھانعا جاريا ەتىپ، ەلدەن ٴسۇيىنشى سۇراعانى شاعىن اۋداننىڭ ىشىندە تەز تارالسا كەرەك، ۇيگە الگى ساعات يەسى ٴبىر توپ ميلليسيامەن كەلىپ، ساعات پەن قوسا اعامدى سالىپ اكەتىپتى. ونى ساباقتان سوڭ ۇيگە كەلگەندە ٴبىر-اق ٴبىلدىم. بولمەمنىڭ استاڭ-كەستەڭى شىعىپ، زاتتارىمنىڭ ٴبارىن دالاعا لاقتىرىپ تاستاپتى. ارينە، بۇل جەڭگەمنىڭ ٴىسى. ٴبىر جاعدايدىڭ بولعانىن سەزىپ، ۇندەمەستەن باسىم اۋعان جاققا كەتكەلى جاتىر ەدىم، دولى جەڭگەمنىڭ داۋسىنان ازداپ الاڭدادىم. «ۇرى! ۇرى نەمە! سەنى وسى ۇيگە الىپ كەلگەندە ۇرى بولسىن دەپ تاربيە بەردىك پە؟ وڭباعان! تاسجەتىم! تەكسىز!» دەدى اعىل-تەگىل جىلاپ. «تەكسىز» دەگەن ٴسوزدىڭ ماعىناسىن تۇسىنە دە بەرمەيمىن، ايتسە دە جاقسى ٴسوز ەمەستىگىن سەزەمىن. ودان گورى «تاسجەتىم» دەگەنى جانىما قاتتى باتتى. بالەنىڭ ٴبارى ساعاتتا ەكەنىن ٴىشىم سەزدى، ٴبىراق ٴتۇسىندىرىپ اۋرە بولعىم كەلمەدى. ٴبارىبىر وعان سەنەيىن دەپ تۇرعان ادام جوق. ٴبىر سومكە كيىمىم مەن كىتاپتارىمدى قولتىقتاپ جۇرگەلى تۇرعانىمدا ارتىمنان جەڭگەم تەجەپ «قايدا بارماقسىڭ ا، قايدا؟ سەنىڭ كەسىرىڭنەن انا اعاڭ جاۋاپ بەرۋگە كەتتى. ٴجاي عانا كەتە سالماقسىڭ با، ا؟ ٴقازىر مەن ميليسيا شاقىرامىن، وتىر قانە!» دەپ سىلكىلەپ، ۇستاپ قالدى. بۇل جولى جەڭگەمدى تىڭدامادىم. ٴسوزىن اياق-استى ەتتىم. ەلدىڭ بارلىعى الىستاعى جاقىندارىنا حات جازىپ، سالەم-ساۋقاتىن وسى پوشتاعا سالىپ جاتاتىنىن كۇندە كورەمىن. مەن ٴۇشىن پوشتا تىلەگىڭدى ورىندايتىن، ٴسوزىڭدى جەرگە قالدىرمايتىن كيەلى مەكەن سياقتى. كۇندەردىڭ كۇنىندە بۇل حاتتى وقيدى دەپ سەنەمىن. وقىساڭىزدار، ماعان كومەك بەرىڭىزدەرشى! اعام مەن جەڭگەمنىڭ ەش كىناسى جوق، مەنىڭ دە ەش كىنام جوق. مۇنىڭ بارلىعىنا كىنالى ساۋىسقان. مەن اتىمدى جازعىم كەلمەيدى، سەبەبى مەنىڭ حاتىمدى سىنىپتاستارىما وقىتىپ، مەكتەپتە ابىرويىمنان ايرىلۋىم مۇمكىن. سىنىپتاستارىم دا مەنىڭ جەتىم ەكەندىگىمدى بىلمەيدى. اعام مەن جەڭگەمدى اكە-شەشەم دەپ ەسەپتەيدى. ساباق ۇستىندە مۇعالىمدەر جەتى اتامدى سۇراعاندا دا ۇياتقا قالماس ٴۇشىن ويدان قۇراپ ايتىپ بەرەمىن. ونى ٴبىلىپ جاتقان ەشكىم دە جوق. اعام مەن جەڭگەم ٴال-فارابي كوشەسىندەگى 15 ۇيدە تۇرادى. ولاردىڭ ەش كىناسى جوق ەكەنىن انا ميليسيالارعا ايتىڭىزدارشى! باسقا تىلەگىم جوق!» دەپ اياقتاپتى حاتىن. پوشتاباي ەلەگىزىپ سالا بەردى. وڭاشادا كوزىنەن ىرشىپ-ىرشىپ شىققان جاسىن جەڭىمەن ٴسۇرتىپ، ەشكىم كورىپ قويمادى ما دەگەندەي اينالاسىنا جالتاق-جالتاق قارادى. الگى مەكەن-جايعا ٴقازىر اتتانعىسى كەلدى. اتتەڭ ٴجىپسىز بايلانىپ، تار قۇرساۋدا قامالعان جارالى ارىستانداي سەزىندى. «ٴدال ٴقازىر حات يەسى قايدا ەكەن؟ ول حاتتى بۇگىن جازدى، دەمەك ول ۇيىنەن بۇگىن قاشىپ كەتتى» دەدى كۇبىرلەپ. پوشتاباي بالا ٴۇشىن الاڭدادى. ستۋدەنت كەزىندە اقشاسىز قالىپ، ٴبىر كۇن بويى اش جۇرەتىن ساتتەرى مىنا بالانىڭ تاعدىرىنىڭ جانىندا تۇك تە بولماي قالدى. وسىدان ٴبىر جىل بۇرىن دۇنيە سالعان اكەسىن ويلادى. اناسىنىڭ ٴتىرى جۇرگەنىنە شۇكىرشىلىك ەتتى. انشەيىندە جەلاياقتاي زىمىراعان ۋاقىت اياعىنا قورعاسىن بايلاپ العانداي اياڭداپ سالا بەرگەنىن قاراشى، وسىدان تاڭ اتسا!.. «بۇگىن 10 قازان. وڭستۇستىكتە كۇن جىلى، سوندا دا ٴتۇن سالقىن. توڭىپ قالماسا جارار ەدى!» دەپ شىن ۋايىمعا سالىندى. پوشتاباي بۇرىن ٴدال بىلاي بىرەۋگە جاقسىلىق جاساۋعا اسىققان ەمەس. مىنا ماقپال ٴتۇن، مۇلگىگەن تىنىشتىقتا وقىعان حاتى اسەر ەتپەي قويمادى. اكەسى دۇنيەدەن وتكەندە شىققان بۇلا جاس بۇگىن تاعى دا ەرىكسىز جانارىنان توگىلىپ وتىر.
تاڭ راۋانداپ اتتى، بارىنەن بۇرىن ادەتتەگىدەي قاراۋىل اعاي كەلدى. قىستا وتىنىن جاعىپ، اينالاسىن تازالاپ وتىرادى. بۇرىن ۇلكەن قىزمەتتە ىستەگەن كىسى دەپ ەستىگەنى بار. پوشتاباي ول كىسىمەن كۇندە كورىسىپ جۇرسە دە، شىن اتىن بىلمەيدى. جۇرتتى ٴبارى «قاراۋىل اعاي» دەيدى.
– ٴتۇنىڭ تىنىش ٴوتتى مە، پوشتاباي؟ – دەدى سالەمدەسىپ بولىپ.
– ٴيا، اعا، ٴبىراق... مىنا ٴبىر حاتتى وقىڭىزشى! – دەدى پوشتاباي جۇتىنىپ.
– قانە بەر! – دەپ قاراۋىل اعايى قالتاسىنان كوزىلدىرىگىن شىعارىپ، حاتقا ٴۇڭىلدى. اراسىندا باسىن شايقاپ قويعانىن دا پوشتاباي كورىپ وتىر.
– بۇل قاشان كەلگەن حات؟ – دەدى قاراۋىل اعاي.
– بۇگىن تۇندە وقىدىم، ٴقازىر ايجان كەلگەن سوڭ سۇراۋ كەرەك، سونىڭ ۇستەلىنىڭ ۇستىنەن تاۋىپ الدىم، – دەدى پوشتاباي مۇڭايىپ.
– ٴيا، سۇراپ ٴبىل، بايعۇس بالاعا كومەكتەسپەسە بولماس! وسى جەرگە ٴۇمىت ارتىپ، حات جازىپ وتىر عوي، – دەپ قاراۋىل اعاي اقىلىن ايتتى.
– ٴيا، مەن بۇل بالانى تاۋىپ الامىن. اراشا تۇسەمىن! – دەدى پوشتاباي وزىنە جانە قاراۋىل اعايعا ۋادە بەرگەندەي.
– ٴوزى ەرەسەك ادامدار قۇساپ جازادى ەكەن، قۋ جەتىمدىك-اي، بالانى دا ەرتە ەسەيتىپ جىبەرەتىنىن قاراش! – دەپ قاراۋىل اعاي كۇرسىنىپ قالدى.
پوشتاباي اكەسىنىڭ باسىنا بەلگى قويمادىم دەپ ٴوزىن ىشتەي جەپ جۇرگەن ەدى، ەندى ونىڭ ٴبارىن دە ۇمىتتى. كوپ ۇزاماي ايجان دا كەلدى.
«بۇل حاتتى كەشە ٴبىر وقۋشى ٴۇن-تۇنسىز تاستاپ كەتتى. حاتتا مەكەن-جايى دا كورسەتىلمەگەندىكتەن ۇستەلدىڭ ٴبىر شەتىنە قويا سالدىم»، – دەپ حاتتىڭ پوشتاعا ٴتۇسۋ تاريحىن بايانداپ بەردى. پوشتاباي ايجانعا ٴمان-جايدى ٴتۇسىندىرىپ، جۇمىستان ىزدەپ جاتسا تۇستەن كەيىن بولاتىنىن ٴبىلدىردى.
الىپ-ۇشىپ، ٴال-فارابي كوشەسىندەگى ٴ15-شى ٴۇيدى تاۋىپ الدى. تاڭنىڭ اتقانىنا ەكى ساعات وتسە دە ەسىك الدىندا جىبىر ەتكەن جان جوق. ەش ويلانباستان ەسىكتى قاقتى. وڭ قولىندا الگى بالانىڭ حاتى. ەسىكتى دۇرسىلدەتىپ ۇزاق تۇردى، سوندا بارىپ ۇيقىدان جاڭا تۇرعان وتاعاسى دەمبەلشەڭ كۇيىندە كوزىن قولىمەن ۋقالاپ تۇرىپ ەسىكتى اشتى. ار جاعىنان شاشى ۇيپا-تۇيپا بولىپ كەلىنشەگى دە شىقتى. «بۇل كىم ەي؟» دەگەن داۋسىنان دولىلىعى انىق سەزىلەدى.
– مەنىڭ ەسىمىم پەرنەباي، مەن مىنا حات بويىنشا كەلىپ وتىرمىن، – دەپ ٴمان-جايدى ٴتۇسىندىردى. پوشتاباي ٴبىر جاعىنان الگى ەڭگەزەردەي كەلگەن وتاعاسىنىڭ قاماۋدان بوساپ، ۇيىندە جۇرگەنىنە ىشتەي قۋاندى. ۇيگە كىرىپ، داستارحاننان ٴدام اۋىز ٴتييۋىن ٴوتىندى. جەڭگەسى بولماسا، اعاسى جامان كىسى ەمەس سياقتى.
– مەن ٴبارىبىر دە سەنبەيمىن، ول ساعاتتى جۇدىرىقتاي ساۋىسقان قالاي ۇياسىنا اپارادى، ايتىڭدارشى؟ ساۋىسقان ٴۇشىن اۋىر ەمەس پە ول؟ – دەدى كەلىنشەگى اشۋلانىپ، ٴبىر جاعى ۇيقىسىن بۇزعان بەيتانىس جىگىتكە وكپەلەگەندەي كەيىپپەن. ونىڭ بار ۋايىمى اينالاسىنداعى ادامداردىڭ وسەگى ەدى. «كەشە عانا بايىم اپەردى دەپ ٴجۇر ەدى، سونداعىسى ۇرلانعان ساعات پا؟ باسە، ونىڭ بايى قاي اقشاسىنا الىپ بەردى دەپ ەم!» دەپ كورشىنىڭ ايەلى قۇلاعىنا كۇبىرلەپ جاتقانداي.
– بولدى ەندى، سول ساعاتتى ماقتانىشپەن تاقتىڭ عوي نەشە كۇن، ەندى كەلىپ شاعىمدانۋىن... قىسقاسى، ول ساعاتتىڭ يەسى وسى كوشەنىڭ ەڭ اياعىنداعى ٴۇش قاباتتى قىزىل كىرپىشتەن سالىنعان ۇيدە تۇرادى ەكەن. مەنىڭ جازىقسىز ەكەنىمە كوزى جەتتى، ٴبىراق.... ٴبىراق، ٴساعيدى سوتتامامىن دەپ وتىر. كۇيەۋى دە، ٴوزى دە قولى ۇزىن ادامدار ەكەن، – دەدى اعاسى مۇڭايىپ. الگى حات يەسىنىڭ نىسپىسى ساعي ەكەنىن ٴبىلدى. پوشتابايدى الاڭداتقان دۇنيە الگى ٴۇش قاباتتى قىزىل كىرپىشپەن سالىنعان ٴۇي ەدى. ول ۇيدە ٴساعيدىڭ جەڭگەسىنەن دە اسىپ تۇسەتىن دولى ايەل باستىعى تۇرادى. ال، ەندەشە!
ٴساعيدىڭ اعاسىمەن دالاعا شىعىپ، وڭاشا سويلەستى.
– ٴقازىر ٴساعيدىڭ ٴوزى قايدا؟ – دەدى پوشتاباي.
– كەشە ۇيگە قونبادى، جەڭگەسىنە رەنجىپ زاتتارىن جيناپ كەتىپ قاپتى، ٴوزىم تۇندە كەش كەلگەندىكتەن ىزدەۋ سالمادىم، – دەدى ٴساعيدىڭ اعاسى.
– قايدا بولۋى مۇمكىن؟ – دەپ پوشتاباي ٴالى دە ساعي ٴۇشىن الاڭداۋلى.
– ول جاعىن بىلمەدىم، وسىدان ٴبىر جىل بۇرىن جەڭگەسى باتىرىپ سويلەگەن سوڭ ٴۇيدى تاستاپ، ۆوكزالدان تاۋىپ العان ەدىك. اكە-شەشەسىنەن ايرىلعان سوڭ ازداپ ٴسوز كوتەرە المايتىنى بار. جەڭگەسى ۇرسادى، قويادى. وعان بولا رەنجىمەۋ كەرەك قوي، – دەدى ايەلىن قورعاشتاپ.
– راحمەت اعاسى، تاعى ٴبىر اينالىپ سوعارمىن ەندەشە، – دەپ پوشتاباي ۆوكزال جاقتى بەتكە الدى. قولىنا كىتاپتارى مەن كيىمدەرىن ارقالاعان بالانى كورسە ەرىكسىز قۇشاعىنا قىسىپ، مەيىرىمىن بىلدىرسەم دەپ ويلادى. «سەنىڭ قامقورشىڭ دا، جاقىنىڭ دا بۇگىننەن باستاپ مەن!» دەپ قۇلاعىنا قايتا-قايتا سىبىرلاعىسى بار. اتتەڭ، ۆوكزالدىڭ اينالاسىن تۇگەلدەي تىنتىگەنمەن، تابا الماي، تاۋى شاعىلىپ جۇمىسىنا باردى. ايجان مەن قاراۋىل اعايعا ٴمان-جايدى ٴتۇسىندىرىپ، كومەك سۇرادى. باستىقتان ٴبارى دە تايسالاتىن. تەك قاراۋىل اعاي عانا «ۇشەۋمىز بىرگە باستىقتىڭ الدىنا كىرىپ، بولعان نارسەنى بولعان كۇيىندە تۇسىندىرەمىز. ٴسوزىمىز ٴبىر جەردەن شىقسىن! كەكەشتەنىپ، سوزدەن مۇقالىپ ماسقارامدى شىعارماڭدار. ٴارى كەتسە، مەنى جۇمىستان قۋار، ال سەندەردىڭ بولاشاقتارىڭ الدا!» دەدى قاراۋىل اعاي جىلىلىق تانىتىپ. پوشتاباي ىركىلمەستەن كەلىسىمىن بەردى، تەك ايجان عانا «وسى پالەگە مەنىڭ نە قاتىسىم بار ەدى؟» دەگەندەي ەكىۇداي كۇيدە قالدى.
– تونىمىزدى شەشىپ الماس، كوپ بولسا ۇرىس ەستيمىز، – دەدى قاراۋىل اعاي.
– ٴيا، ول دا ادام بالاسى عوي، تۇسىنەر، – دەپ پوشتاباي ايجاننىڭ سەنىمسىزدىگىن جويعىسى كەلدى.
باستىق ورنىندا ەكەن. كوڭىل-كۇيى جامان ەمەس. ٴسىرا، بريلليانت ساعاتىنىڭ تابىلعانىنا قۋانىپ وتىرعانداي. ۇشەۋى كىرىپ كەلگەنى سول ەدى:
– ٴاي، پوشتاباي، قايدا ٴجۇرسىڭ؟ مەن ساعان ٴبىر وكلاد كولەمىندە پرەميا قويدىم، سەنىڭ وسى جەرگە ەڭبەگىڭ ٴسىڭدى، ٴبىراق ماقتادى ەكەن دەپ تۇسكە دەيىن جۇمىسقا كەلمەي تايراڭداۋىڭدى قوي! – دەدى سالعان جەردەن. ۇشەۋى نە ٴۇشىن كىرگەنىن بىلسە دە، ىركىلىپ قالدى. پوشتابايدىڭ باستىعىنا دەگەن مەيىرىمى ويانىپ، نە ايتارىن بىلمەستەن قاراۋىل اعايىنا جالتاق-جالتاق قاراي بەردى. قاراۋىل اعاي ٴبىر جوتكىرىنىپ الىپ:
– كەشە پوشتاباي وسى جەردەن حات تاۋىپ الىپتى، – دەدى.
– ٴيا، ول حاتتى ماعان كەشە ٴبىر وقۋشى تاستاپ كەتكەن، – دەدى ايجان قورقىنىشىن جەڭگىسى كەلگەندەي.
– ول نە حات تاعى دا؟ – دەدى باستىعى بۇرىن ارىز-شاعىمنان ٴبىراز زارداپ شەككەنى قىلاڭ بەرىپ.
– مىنا حات قوي! – دەدى پوشتاباي قالتاسىنان شىعارىپ.
– اكەل بەرى! – دەدى باستىعى ٴسوزدى سوزباي. ايجان قول جالعاپ، حاتتى باستىعىنا جەتكىزدى. باستىعى حاتتى ىشىنەن وقىسا دا، پوشتابايعا جاڭعىرىپ شىعىپ تۇردى. ول حاتتى ٴبىر-اق مارتە وقىسا دا ۇتىر-نۇكتەسىنە دەيىن جاتتاپ العان ەدى.
– بۇل بالا قايدا ٴوزى؟ – دەدى باستىعى ٴسال اپتىعىن باسىپ. ٴمان-جايدى ەندى تۇسىنگەندەي ٴبىر كۇلىپ، ٴبىر مۇڭايدى. – مەن ساعاتىمدى بالكونعا شەشكەنىمدى بىلەمىن، سوسىن قالاي قولدى بولعانىنا ميىم جەتپەي قويىپ ەدى. قاس-قاعىم ساتتە جىمقىرعان قانداي جىلدام ۇرى دەپ ويلاعانىم دا راس. سويتسەم، ۇرى ساۋىسقان ەكەن عوي، – دەپ كۇلىپ الدى. كۇلكىسىنىڭ ار جاعىنان ايانىش لەبى ەسكەنىن دۋىلداعان جۇزىنەن بايقالادى.
– ونىڭ ەسىمى ساعي ەكەن. تۇسكە دەيىن ىزدەپ، تاپپاي كەلدىم، – دەدى پوشتاباي.
– نۋۋۋ، پوشتاباي، سەن ازاماتتىق جاسادىڭ! زاسلۋجەننو پولۋچيل پرەمييۋ! – دەدى جىميىپ. قارا اسپاندى ٴتوندىرىپ، سونشا ۋايىممەن كەلگەندەگىسى ٴبىر ساتتە-اق شەشىمىن تاپقانى پوشتابايدى جەلپىندىرىپ تاستادى. وركوكىرەك، مەنمەنشىل باستىعىنىڭ دا ادام تاعدىرىنا كەلگەندە مەيىرىممەن قارايتىنىنا كوزى جەتتى.
پوشتاباي جۇمىستان ەرتە شىعىپ، ۆوكزالدىڭ اينالاسىن تاعى دا شارلاپ شىقتى. قۋىس-قۋىستاردى ٴتىنتىپ، قاراماعان جەرى جوق. سول ماڭداعى ساۋداگەرلەردەن سۇراستىرعانمەن، قاجەتتى جاۋابىن الا المادى. جول-جونەكەي ٴساعيدىڭ اعاسى مەن جەڭگەسىنىڭ ۇيىنە تاعى سوقتى. ساعي كەلمەپتى، ولار ىزدەمەپتى. وتاعاسى نەمەرە ٴىنىسىنىڭ وزىنە ەمەس، قايداعى ٴبىر پوشتاشىعا كەرەك بولعانىن ەندى تۇسىنگەندەي:
– جارايدى، مەن ٴوزىم تاعى دا ىزدەرمىن. ٴسىز ۇيىڭىزگە بارىپ دەمالا بەرىڭىز، كەشەلى بەرى شارشاعان بولارسىز، – دەدى. كەلىنشەگى دە ٴوزىن كىنالى سەزىنىپ، تەرەزەنىڭ ار جاعىنان اڭگىمەلەرىن ۇرلانىپ تىڭداپ تۇر.
پوشتاباي بۇگىن تۇسكەن سىياقىسىنىڭ بەلگىسى رەتىندە جولدان ٴتاتتى-ماتتى جانە اناسىنا گۇل الدى. بۇرىن اناسىنا جىلى سويلەۋگە، سىي-قۇرمەت جاساۋعا ۇيالاتىن. بۇگىن ۇياتتىڭ ٴبارىن جيىپ-تەرىپ، ٴوزىنىڭ «قامقورشىسى دا، جاقىن ادامى» دا بار ەكەنىن ٴبىلدى. 9 قازان – دۇنيەجۇزىلىك پوشتا كۇنىنە راحمەتىن ايتتى. سول مەرەكە بولماسا جۇمىسقا قونباس تا ەدى، سىياقى بولماس تا ەدى...
...ارادا ٴبىر اپتاداي ۋاقىت ٴوتتى. ٴساعيدى ويلاپ، كوڭىلى بايىز تاپپاي جۇرگەن ەدى. باستىعى دا پوشتابايدى بولمەسىنە شاقىرىپ «الگى بالادان جاڭالىق بار ما؟» دەپ كۇندە سۇرايدى. بۇگىن تاڭ اتپاستان تاعى دا سۇرادى. پوشتاباي جۇمىستان سوڭ ٴال-فارابي كوشەسىندەگى 15 ۇيگە تاعى دا سوعىپ، ٴساعيدىڭ بار-جوعىن بىلمەكشى بولىپ جوسپارلاعان. سول ساتتە ايجان «پوشتاباي، ساعان حات كەلدى!» دەدى ٴسۇيىنشى سۇراپ. پوشتاباي «تاڭ اتپاي كەلگەن ول نە حات بولدى ەكەن؟» دەپ جانتالاسا حاتتى اشىپ، تاعى دا ٴبىرىنشى سويلەمىنە كوزى ٴتۇستى. ٴوزى بار جوعى تورت-بەس سويلەم عانا ەكەن.
«مەن ٴقازىر ناعاشى جۇرتىمدامىن. ٴسىزدىڭ مەن ٴۇشىن قالاي بەزەك قاققانىڭىزدى سىرتتاي ٴبىلىپ ٴجۇردىم. بارلىعىنا ساۋىسقان كىنالى! راحمەت سىزگە، پوشتاباي!» دەپتى حاتىندا. پوشتاباي جاۋدى جەڭگەن باتىرداي ٴارۋاقتانا ايقايلاپ، شىن قۋانعىسى كەلدى. جوعارى وقۋعا ٴوز بىلىمىمەن تۇسكەننەن كەيىنگى ەڭ ۇلكەن قۋانىشى وسى بولاتىن. سول ساتتە پوشتابايدىڭ كەۋدەسىن الدەبىر ماقتانىش كەرنەپ تۇردى!
– ەرتەڭ سەنبى، سۋ جاڭا كاستوم-شالبار الماسام وسىدان! – دەدى توقمەيىلسىپ...

 


جاندوس ٴبايدىلدا.


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي