BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ونلاينداعى سەزىم ٴۋىلى

استانا. 7 اقپان. baq.kz – بۇگىنگى بۇقارا قۋانىشتا دا، قايعىدا دا، اشتىق پەن توقتىقتا دا اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ورىسىندە، ونىڭ ىشىندە ونلايندا جولىعاتىن بولدى. ونلايندا بولماۋ، جوق بولۋمەن تەڭ. بۇگىنگى ولشەمدە ونلاين بولۋ تىرشىلىكتىڭ نىشانى، كوپ جاسىلدىڭ ىشىندە كوك جارىق بولىپ، جانىپ تۇرۋ، مىنە، قازىرگى زاماناۋيلىك وسى. ٴتىپتى، كەيبىر ورتالاردا ادامنىڭ قوعامدىق مارتەبەسى وسى ۆيرتۋالدىق بەلسەندىلىگىمەن ولشەنەتىندەي كۇيگە جەتتى. ارينە، ونلايندىلىقتىڭ ۇسىنىپ وتىرعان مۇمكىندىكتەرىنىڭ دە وراسان ەكەندىگى انىق. اسىرەسە، شىعارماشىل تۇلعالار ٴۇشىن ٴوزىن، ىشكى الەمىن، جان داۋىسىن جەتكىزىپ، شىعارماشىلىعىن تانىتۋدا تاپتىرماس، بۇرىنعىلاردىڭ تۇسىنە دە كىرمەگەن شىنايى ۋاقىتتاعى رەجيمگە اينالدى. بۇگىندە سونداي ونلايننان تۇسپەي جۇرگەن اقىننىڭ ٴبىرى – باۋىرجان قاراعىز ۇلى دەسەك، ٴسىرا دا ارتىق بولماس. ٴبىراق، ول قۇر عانا ونلايندا ەمەس، سول جەلىلىك رۋحتى ولەڭ-جىرلارىندا «ەلەس» بەرگىزىپ جۇرگەن، قازاقتىڭ تالانتتى اقىندارىنىڭ ٴبىرى.
 

ٴقازىر ەلىمىزدە ينتەرنەتتىك مادەنيەت قالىپتاسۋدا. ونىڭ ىشىندە ينتەرنەتتەگى ادەبيەت سالاسى دا قانات جايىپ كەلەدى. قالاي دەسە دە، كەشەگى مايلى رۋىنىڭ شىعارماشىل جاستارى بۇگىندە پەيىشبۇك، تۋيتتەر تايپالارىنىڭ «باستارىنا» اينالۋدا. قايسىبىرەۋلەردىڭ «بولاشاقتا وسى ينتەرنەتتىڭ بايت، كود جانە تاعى دا باسقا ماتەماتيكالىق سيمۆولدارى تۇرىندە قۋىس-قۋىسىندا قالاتىن شىعارمىز» دەپ، ٴوز قاۋىپتەرىن ايتا باستاعانى جاسىرىن ەمەس. دەگەنمەن، ينتەرنەتتىڭ ەشكىمدى دە، ەشنارسەنى دە ەشقاشان ۇمىتپايتىن امبەباپ جادى ەكەندىگىن ەستەن شىعارماعان ٴلازىم. «تابىلارمىز! ەندىگىدە ارحيۆتەردە شاڭ باسىپ جاتپايتىنىمىز انىق» دەيتىندەر دە بارشىلىق. مۇراعاتتاردا جاتۋ، ول مۇقاعاليلاردىڭ زامانىنىڭ ەرەكشەلىگى ەدى. ٴبىزدىڭ زاماننىڭ مۇقاعاليلارى «داۋرەنىندە باعالانباي، كۇرەسىندە قالدى» دەگەن تەرىس سسەنارييدىڭ وزىندە، كەلەشەككە ينتەرنەت ارقىلى ولەڭ-سەزىم بولىپ جەتەتىن ٴتارىزدى. دەگەنمەن، ەنجارلىقتان ازات اقىنعا بۇل قاتەر بولا المايدى. «ەستىلەرى» وزگەشە ورنەك، جاڭا ٴتۇر تۋدىرۋلارى ارقىلى جاڭا «اقپاراتتىق-عالامتورلىق» ادەبيەتكە نەگىز بولۋعا قام جاساۋدا. ال ينتەرنەتتىڭ بۇگىنگى ۇسىنىپ وتىرعان باستى سىيى، ول، البەتتە، وسى – ونلاين مارتەبەسى، ياكي، جالپىلاما تۇسىنىكپەن ايتقاندا، بايلانىستىق قۇرالدار تۋىنداتقان جاڭا اقپاراتتىق سانا-سەزىم.

 


بۇل ورايدا باۋىرجان اقىن نە دەيدى؟
ەڭ اۋەلى، «قالىڭ ورماندى اعاشىنان تانى» دەمەكشى، «ونلاينداعى سەزىم ٴۋىلى» دەگەن ٴبىر عانا جىرىنا ٴۇڭىلىپ كورەيىكشى:
«كىرپىگىڭە كۇن شومىلىپ، سەزىم كۇلگەن، ارايلىم،
عالامتورداعى عاجايىپ سۋرەتىڭە قارايمىن...
قاراي-قاراي قاباعىمدا بۇرشىك اتىپ اپپاق مۇڭ،
عاشىقتىقپەن اقىرى ماڭدايىڭا توقتاپپىن.
سونسو-وڭ... وي-بو-وي..، ارمانداۋ...،
قايداعىنى ويعا الۋ...
قيالدانۋ... قيالداۋ...
مەندىك قيال – جازمىشىڭا اينالۋ!»

ٴيا، «اھىلەتىپ ۋھىلەتەتىندەي» ەمەس. ٴيا، سول باياعى «ماحاببات» سارىنى. سول-سول كۇيىپ-جانۋ، ٴسۇيىپ قالۋ. تەك، توقتاي تۇرىڭىز. stop! ٴبىر دەمگە سالىپ، قايتا قارايىق. زامانا لەبىن سەزىپ تۇرسىز با؟ مۇندا باسقا كەڭىستىك، باسقا ۋاقىت ولشەمى تۋرالى ٴسوز بولىپ تۇرعان جوق پا؟! فيزيكا!
«عالامتوردا بارلىعى دا سونداي جاقىن، جاقىن بولا تۇرا، سونداي الىس كورىنەدى» دەيدى تەحنارلىق ويشىلدار. ازداپ ٴپالسافاعا سالار بولساق، اينالىپ كەلگەندە، وسىنىڭ ٴوزى دە ٴبىر تاياقتىڭ ەكى ۇشى، نەگىزى ٴبىر نارسە ەكەنى انىق. مۇنداعى اقىن جۇرەگىنىڭ ٴلۇپىلى جەلىدەگى ٴۋىلدى انتەنناداي تارتىپ، «ينتەرنەت جازمىشقا» جول اشىپ تۇرعانداي اسەر بەرەدى:
«باقىت دەگەن وسى ما؟!
مۇمكىن، سورىم شىعارسىڭ؟
ويحوي، مىنا مۇسىنمەن...
مىڭ اقىندى عاشىق قىپ،
ميلليون جانعا ۇنارسىڭ!»

نە دەۋگە بولادى؟! قازىرگى ٴومىر شىندىعى. ٴتورت بۇرىشتى جاشىككە تەلمىرگەن ميللياردتار مەن ميلليونداردىڭ كۇندەلىكتى ٴومىر سالتىنىڭ ەسكەرتكىشى ىسپەتتى. ميلليوننىڭ جانارىنان ٴوتىپ، سول بىرەگەيگە، ٴبىردىڭ جۇرەگىنە تۇسەدى، بۇگىنگىلەر!
قاراپايىم عانا پەندەۋي تۇيسىكتە، كومپيۋتەر الدىندا وتىرعاندا، ايپاد-مايپاد ەكراندارىندا نەلەر كورىكتى جانداردىڭ سۋرەتىنە، بويىنا ٴۇڭىلىپ، ٴىلىنىپ، كەيدە ويىنان، ورەسىنەن ٴتۇڭىلىپ وتىراتىنىمىز دا بار ەمەس پە؟! سول ٴبىر تاڭداۋلى بەينە ونلايندا وتىرعاندا، سول ٴبىر قالاۋلى جان جەلىگە قوسىلعاندا، ناق وسى ۋاقىت دارگەيىندەگى بايلانىس اياسىندا تۇرعاندا قولىمىزدىڭ پەرنەتاقتاعا ەرىكسىز سوزىلىپ، ساۋساقتارىمىزدىڭ قارىپتەردى اياۋسىز تەرگىلەپ، ەكراندى شولپىلدەتىپ سۇيگىمىز كەلەتىنى دە بار عوي.
ۋىلدەگەن سەزىم بەسىگىن ٴارى قاراي تەربەسەك:
«مونيتوردان مولدىرەپ جۇرەگىمدى گۇلدەتتىڭ،
ماحابباتتىڭ سامالىن سەزبەپپىن، بىلمەپپىن!»
نەمەسە:
«سەنىڭ ٴازىز الدىڭدا بارلىق ەركەك نەكەلى،
قۇمارلىقتىڭ دەمىمەن قۇمعا ٴسىڭىپ كەتەدى»،
- دەيدى.
بۇل بارشا جەلىلەستەرگە، جەرلەستەرگە جولدانعان مەسسيدج. سەزىمدىك قوندىرعى. «مونيتوردان مولدىرەگەن» سەزىم. قاشىقتىقتان، ديستانسيوندى اسىق بولۋ. قابىلداساڭ قابىلدا، قابىلداماساڭ، ٴوزىڭ ٴبىل! سپام دەپ تانىپ، بامعا جىبەرسەڭ دە ەركىڭ! تۇجىرىمى وسىنداي. عالامتورداعى جالعىزدىق وسىلايشا، ٴابسوليۋتتى كوممۋنيكاسيا مەن ٴابسوليۋتتى وقشاۋلانۋدىڭ وزىندىك جىرى بولىپ توگىلگەن بولسا كەرەك.

 


شىندىعى سول، قازىرگىنىڭ جاسى بۇرىنعىلارداي ەمەس، ۆيرتۋالدىق باقتار مەن گۇلزارلاردا، فورۋمدار مەن تالقى توپتارىنداعى «بي» الاڭدارىندا كەزدەسىپ، تانىسىپ، بىلىسەدى، تابىسادى، قاعىسادى. ۆيرتۋالدىق گۇل سىيلاپ، كوڭىل اۋانىن سمايليكتەرگە جۇكتەيدى...
تاعى ٴبىر ايتا كەتەرلىك جايت، جەلىلىك دىبىستىق، بەينەلىك سۇحباتتار بۇل شەڭبەردەن شىعۋعا كومەكتەسەدى دەسەك تە، sms – قارىم-قاتىناستىڭ دا سەزىم ٴتىلى ەكەندىگىن مويىنداماسقا بولمايدى. جاسىراتىنى جوق، بۇگىنگى ەڭ تانىمال ٴارى قولجەتىمدى بايلانىس رەتىندە ول بىرەۋلەر ٴۇشىن سيقىرلى كوپىرگە اينالدى.
باۋىرجاننىڭ وزىندە وسى ٴبىر كۇي قىز كۇندەلىگى فورماتىنان الىنعان «sms حاتتار» ولەڭدەر توپتاماسىنا جول اشقانداي. سمس-تەتىپ، ەگىپ، جەگىپ جىبەرەدى. ونىڭ سونداي ٴبىر «العاشقى sms حات» دەيتىن ولەڭىندە:
«سۇيمەيمىن» - دەپ،
«سۇي-مەي-مىن» - دەپ، ٴبىر كەزدە كوكىپ ەدىم،
تولىپ كەتتى قۇساعا كوكىرەگىم.
...تەلەفوننان بۇل حاتتى وشىرسەڭ دە،
جۇرەگىڭنەن وشىرمە، وتىنەمىن...».

«ٴۇشىنشى sms حات» ولەڭىندە:
«جالىقتىم بارىنەن جەرىدىم،
سەندەي بوپ ٴتۇسىنسىن مەنى كىم؟!
ازىرگە جانىما جۇبانىش
ۇيالى تەلەفون – سەرىگىم»،
- دەپ تولعايدى.
«جەتىنشى...، ون ٴۇشىنشى...، قىرىق ٴبىرىنشى...، سوڭعى...» sms حاتتار توپتاماسى دا وسى ارنادان تابىلعان.

 

«مونيتوردان مولدىرەپ جۇرەگىمدى گۇلدەتتىڭ،
ماحابباتتىڭ سامالىن سەزبەپپىن، بىلمەپپىن!»

 

حوش، «وزىق تەحنولوگيالار داۋىرىندە ٴتيىمدى بولماۋ، تەحنولوگيالىق سانا يەسى بولماۋ قۇداي الدىنداعى كەشىرىلمەس كۇنا» دەگەن باتىستىق تۇسىنىك وسىنداي-وسىندايعا بايلانىستى قالىپتاسقان بولسا كەرەك-تى. نارىق تولقىنىندا تەربەلىپ، شايان ەكەش شاياننىڭ ٴوزى "كورىپكەل" بولىپ، ٴبىر داتكە جاراپ جاتقان مىنا زاماندا، ادامزاتتىڭ بەكزادا رۋحىنىڭ تاسىمالداۋشىلارى – اقىن دا ٴتيىمدى ٴارى ناتيجەلى بولۋعا ٴتيىس-اۋ. زامان ىرعاعىنان قالىس قالماۋى كەرەك. بالكي، بىرەۋلەر بۇعان ورە تۇرەگەلىپ، داۋ ايتار. راسيوناليزم باستالعان جەردە، اقىندىقتىڭ دا شەكاراسى بىتەدى دەپ قارا اسپاندى توندىرەر. ٴبىر جاعىنان، تەحنيكالىق جاتتىلدىك سوزدەر ارالاسقان جەردە ويدىڭ كۇڭگىرتتەنۋى باستالادى دەپ... ٴبىراق، مۇنىڭ دا شىم-شىم مىسقالى كوپتىك ەتپەيتىن شىعار. 

دەيتىندەر دەسە دەسىن. قاردىڭ باسىن قار الادى. ٴبىراق، جىردىڭ باسىن جىر المايدى. تولىعىپ، بىر-بىرىنە اسەر ەتىپ، تەحنيكالانىپ، تەحنولوگيالانىپ تا ٴبىر كورسىن، شەكپەن جاۋاپ حالىقتىڭ وزىنە قايتارىلعان ولەڭ-جىر... تەك، ىلكى ارنا، فاريزا وڭعارسىنوۆا ايتىپ كەتكەندەي، قازاق ولەڭىنىڭ ٴيىسى بۇرقىراپ تۇراتىن جۋسان سەكىلدى قاسيەتى ساقتالۋعا ٴتيىس. ٴوز كەزەگىندە، باۋىرجاندا بۇل قۇندىلىق ساقتالماي جاتىر دەپ تە ەشكىم ايتا الماس-تى. (بولماسا، «شايىر»، «كۆارتيرانت» «ۋگاي» ولەڭدەرىنە كوز جۇگىرتىڭىز. ٴبارىن تاۋىپ بەرۋگە سەرت بەرگەن "گۋگل" دەگەن كومەكشى، قىزمەتىڭىزگە ٴازىر).
«جان الەمىن بيلەتىپ، ارماندارعا گۇل قاداپ،
سەنى سۇلۋ جاراتقان جاراتقانعا مىڭ ماداق!
مىنە، وسىلاي سوزىمنەن نۇر ساۋلاتتىم، جاسىل نۇر،
عاشىق ەتتىڭ قايتەيىن...
باقىت گۇلىڭ اشىلعىر!
سەنى ويلاۋ - ساعىنىش جانە ٴتاتتى قايعىرۋ...
جاۋاپ جازساڭ پوشتاما - bauke82@mail.ru»،
- دەپ توگەلدىرگەن بۇل رەتتە اقىن.
جالپى، وسىنداي تەندەنسيا ولەڭ-جىردا تەلەفون ٴنومىرىن كەلتىرۋ جانە وسى سىڭايداعى اقپاراتتىق كورديناتتاردى كەلتىرۋ جاقسى ما، جامان با، بۇل جەردە ول ماڭىزدى ەمەس. ماڭىزدىلىعان دا قاراپ جاتقان جاس تولقىن جوق. ٴان-جىرعا قوسىلىپ، "اينالىس" الىپ جاتىر. ماڭىزدىسى، ونىڭ ۋاقىت رۋحىن ٴدال بەرە ٴبىلۋى دەسەك شە؟
bauke82@mail.ru – قارابايىر تانىم ٴۇشىن دە مۇنىڭ وزىندە قانشاما «اقپارات» بار!

 


راس، باۋىرجاننىڭ بارلىق ولەڭ-جىرىن ٴبىر دەستەدە، وسى جەردە، وسى ساتتە مىسالعا كەلتىرىپ، تالداپ، تارماقتاپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. ٴسوز ايشىقتارى مەن ٴساتتى تىركەستەردى تەرىپ، تەرگەپ، تامسانىپ وتىراتىن ادەبيەتشىلىك تە ماقساتىمىزدان الىس. ٴيا، مۇنداعى ولەڭدەردى تۇسىنۋگە قاتىستى ايتىلعان سوزدەر، پىكىرلەر ترەندتىك كوزقاراس، ساندىك ماۋسىمعا كورسەتىلگەن ٴىلتيفات رەتىندە كورىنۋى دە بەك مۇمكىن. كورىنە بەرسىن. ٴبىراق، ٴبىزدى قىزىقتىراتىنى ٴبىر عانا مادەنيەتتانۋشىلىق قىرى دەسەك، قالاي؟ ينتەرنەت قاۋىمداستىققا اكەلىپ جاتقان اقپاراتتىق-سەزىمدىك جاڭالىعى. ينتەرنەتتەگى ادەبيەت مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا اتسالىسۋى. بۇل جاعىنان العاندا ونى فۋتۋريزم وكىلىنە دە جاتقىزۋعا بولاتىنداي ەكەن. جالپىلاما ايتقاندا، جىرلارىندا وتكەنمەن ساباقتاستىق بولعانىمەن، ەرتەڭگە قۇشتارلىق، بولاشاقتى ساعىنۋ باسىم. بولاشاقشىلدىق – 1910 -1920 جىلدارى يتاليا مەن رەسەيدە پايدا بولعان اۆانگاردتىق قوزعالىس-تىن. ايتالىق، فۋتۋريستەردە مازمۇن عانا ەمەس، ولەڭنىڭ فورماسى دا قاتتى نازارعا الىناتىن. ولار جاڭا سوزدەر ويلاپ تاۋىپ، قوعامدىق ٴتىلدىڭ بارلىق قاباتتارىنان ٴسوز شيكىزاتىن ىزدەيتىن. قىسقاسى، وركەنيەت جەتىستىكتەرىنىڭ جىرشىلارى. ٴوندىرىس، تەحنيكا، تەحنولوگيانى ٴسوز ەتكەن قاۋىم. وسى قاتارعا حح عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىندا جارقىراپ كورىنگەن ساكەن سەيفۋليندى دە جاتقىزساق، وڭ بولاتىن سياقتى. دەگەنمەن، تۇپكى ايتپاعىمىز بۇل ەمەس.

 


ٴبىزدىڭ كوپ اقىن-جازۋشىلارىمىزعا وفلايندىقتىڭ اۋىلىنان شىعاتىن كەز الدەقاشان كەلدى. وسىنى ەرتە ٴتۇسىنىپ جاتقان جۇرتشىلىق ٴاماندا زالال شەكپەك ەمەس. باعداردى وتكەننەن بولاشاققا بۇرۋ كەرەك. ال مۇنىڭ كوپ شارتىنىڭ ٴبىرى – ونلايندا بولۋشىلىق، ونلاينشىلىق دەر ەدىك. تازا تەوريالىق جاعىنان كەلگەندە، باق-تىڭ وزىنە قاتىستىرا انىقتاما بەرسەك، وفلايندا بولۋ، بۇل – ٴداستۇرلى باق-تى بىلدىرەدى. ياعني، ينتەرنەتتەن باسقا باق-تىڭ ٴبارى وسى ۇعىمنىڭ اياسىندا ٴتۇسىنىلىپ ٴجۇر. وفلايندىق سۇحبات ٴداستۇرلى سۇحبات، ال، ونلايندىق – جاندى سۇحبات.
ونلايندا عاشىق بولۋ!
ونلايندا تانىسىپ، وتباسى قۇرۋ!
ونلايندا كاسىپ جۇرگىزۋ!
مۇنىڭ ٴبارى قازىرگى ٴومىرىمىزدىڭ شىندىعى. سوندىقتان دا ونلاين دەگەن ٴسوز كەي-كەيدە «اينالايىن» دەگەندەي ەستىلە باستادى. دەمەك، ونلايندىق احۋال، كۇي دە جىرلانباي قويمايدى. تيىسىنشە، سۋرەتكەردىڭ دە ونلاينعا تۇسكەن جۇرەگى بارىنە اشىق.
«ٴبىر زاماندا ٴبىزدىڭ مولامىزعا دا جاي عانا وفلاين دەپ جازاتىن بولادى» دەگەن باعدارلاماشىلار اراسىندا ايتىلاتىن ٴازىل ٴسوز بار. قالاي دەسە دە، باۋىرجان – ونلاين اقىن. ول ٴدال ٴقازىر بايلانىستا بار، ول وسى مەزەتتە لينيادا جاساي بەرەدى، جىر تۋدىرىپ، ەرتەڭگە ٴۇشبۋ سالەمىن جولداۋىن جالعاستىرادى. ونلاينداعى جارىعى سونبەيدى. ياكي «اقىن» دەگەن ولەڭىندە «ارمانىم – اسپاننان دا بيىك مەنىڭ» دەپ تولعاعانىنداي، «مۇحيتتان دا تەرەڭ وي» ساندىق تەحنولوگيالار الەمىنە كەلىپ قۇيىلادى. ال اقپاراتتىق قوعامنىڭ انىقتاماسىنىڭ ٴوزى وسى.

 


بولاشاق پەرسپەكتيۆالار – ينتەرنەت قاۋىمداستىقتىڭ ەنشىسىندە دەيتىن بولساق، ەلەكتروندىق دەموكراتيانىڭ العىشارتتارى جاسالىپ جاتقان قازىرگىدەي سىندارلى ۋاقىتتا كيبەراقىنداردىڭ دا ٴوز مۇمكىندىگىنە سايكەس بىرتە-بىرتە «بارلىق سىزداعان جارانىڭ اۋىزىنا» اينالا الاتىنى انىق.

 

ابىلاي سىرلىباي
 


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي