BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ٴبىر قازاق

استانا. 26 قاڭتار. baq.kz - ادەتتەگى كوپ كۇندەردىڭ ٴبىرى ەدى. وقتاي ٴتۇزۋ كوشەمەن زىمىراپ كەلە جاتقان ٴبىز، جولدى كەسىپ ٴوتىپ بارا جاتقان الدەبىر ۇلكەن كىسىنىڭ سۇلباسىن بايقاپ-اق قالدىق. كەنەت سول جاعىمىزدان باسا وزعان ماشينا قاتتى بەمپىلدەتتى.

ٴسىرا، تەجەگىشتى باسىپ ۇلگەرە المايتىن بولسا كەرەك. ۇلكەن جولدىڭ قاق ورتاسىندا قالعان بايعۇس اعامىز العا قاراي جىلدام باسىپ وتە شىعۋدىڭ ورنىنا، كەرى قاشتى. ارينە، ەندى ٴبىز وتىرعان كولىكتىڭ استىندا قالا جازدادى. ايتەۋىر رۋلدە وتىرعان جىگىت اعاسى اسىپ-ساسپاي، جولدان قيىس بۇرىلىپ بارىپ ارەڭ توقتادى. ارقاسىن سۋىق تەر باسىپ كەتسە كەرەك، بىردەن سىرت كيىمىنىڭ تۇيمەسىن اعىتا باستادى. كەنەت جولدىڭ شەتىندەگى ٴبۇرىسىپ تۇرعان، ٴبىزدىڭ وسى كۇيىمىزگە «كىنالى» جانعا كوزىمىز ٴتۇستى. مەنىڭ دە، شوپىردىڭ دا. اشۋعا بۋلىققان شوپىر تەرەزەنى اشىپ: «ٴاي، ەسىڭ دۇرىس پا؟»، – دەپ زىرك ەتە قالدى. اناۋ كىسى ٴبۇرىسىپ قالىپتى. قولىنداعى ۇلكەندەۋ كانيستردى كەۋدەسىنە باسىپ، قۇشاقتاپ العان. بۇل جاقتا سۋ ٴاربىر ۇيدەن تابىلا بەرمەيدى. كوشەنىڭ مىنا بەتىنە ٴوتىپ، ۇيىنە سۋ تاسىپ ٴجۇر مە ەكەن؟ بۇگەجەكتەپ، تومەنشىكتەپ، قالت-قۇلت ەتىپ تۇر. نە ىرجيعانى، نە جىلاعىسى كەلگەنى بەلگىسىز، ىڭعايسىز ٴبىر كەيىپپەن شوپىرعا ٴجۇزىن ٴبىر كورسەتتى دە، ەتىگىنىڭ باسىنان جوعالتقان بىردەمەسىن ىزدەگەندەي بۇرىسە ٴتۇستى. كانيسترىن تاس قىلىپ قۇشاقتاپ العان. ايتار اشۋلى ٴسوز ايتىلدى، ٴبىزدىڭ دە ارى قاراي جۇرە بەرەتىن ٴجونىمىز عوي. الايدا، شوپىردىڭ اشۋى ٴالى تارقاماي تۇر. قاس-قاعىم ساتتە بىرەۋدىڭ قانىن ارقالاي جازداعانىن ويلاپ، جۇيكەسى سىر بەرە باستاعان بولار. كەنەت ەسىكتى اشىپ، كولىكتەن تۇسەتىن سىڭاي تانىتتى. وزىنەن شامامەن مۇشەل جاس ۇلكەن باۋىرىنىڭ جاعاسىنا جارماسپاق. مەندەگى بۇل وي، كانيسترىن قۇشاقتاعان اعامىزدىڭ دا ساناسىندا جارق ەتتى. جىگىت اعاسىنا جاساۋراي قاراپ، ارتقا بۇرىلماعان قالپى كەرى قاراي ەكى قادام جىلجىدى. بىردەمە دەدى مە، الدە دەگىسى كەلدى مە، ەرنى جىبىرلاعانداي. «ٴاي، نە دەيسىڭ؟». ٴبىزدىڭ كولىكتەگى جىگىت اعاسىنىڭ جۇيكەسى شىنىمەن سىر بەرە باستادى. اعامىز الدە ىرجيعانى، الدە قورىققانى بەلگىسىز ٴجۇزىن تاعى كوتەرىپ، ەرنىن ەبەدەيسىز قيمىلداتتى.

«اعا، ٴوزىڭىز امانسىز با؟». ەش جەرىڭە زاقىم كەلمەگەنىن ٴبىلىپ تۇرمىن عوي. بالكىم، شوشىپ قالعان بولار دەگەن وي عوي مەنىكى. اعامىز باسىن يزەدى. جانە شەگىنشەكتەپ، ٴبۇرىسىپ، كىشىرەيىپ بارادى. «ٴوي، كەتشى سەن!». شوپىر جىگىت ەسىگىن تارس جاپتى دا، كولىكتى وتالدىردى. ٴتۇزۋ جولعا قايتا تۇستىك. كەرى بۇرىلىپ، كولىكتىڭ تەرەزەسىنەن جاڭاعى اعامىزدى ىزدەدىم.
تاس جولدىڭ بويىندا، ەبىل-دەبىل اعىلعان ماشينەگە كەزەك-كەزەك قاراپ، ارعى بەتكە وتۋگە جۇرەگى داۋالاماي تۇر ما ەكەن؟
ٴيا، جۇيكەسى سىر بەرىپ، مۇشەل جاس ۇلكەن باۋىرىنا زىركىلدەگەن شوپىر دا، ٴوز ەلىندە، كەرەك دەسەڭىز، ٴوز وشاعىنىڭ قاسىندا تۇرىپ-اق اينالاسىنا ٴسوزىن جەتكىزە المايتىن اعامىز دا ماعان الىس قازاقتاردان. الىستىعى سول – ولاردىڭ جان-دۇنيەسىندە نە ارپالىس، نە وزگەرىس بارى، جەكە ٴومىرىنىڭ قانداي ەكەنى بەيمالىم. بۇرىن-سوڭدى جۇزدەسپەگەم. سول ٴبىر ساتتىك كەزدەسۋدەن سوڭ دا ەندى كورۋ-كورمەۋىم نەعايبىل.
سويتە تۇرا، الگى ەكى باۋىرىم دا ماعان جاقىن. جاقىندىعى سول – بۇگەجەكتەگەن بىرەۋدى كورسە، سوعان زىركىلدەپ، باسىنا شىعىپ الاتىنداردى دا، ٴوز ەلىندە جۇرسە دە اۋزىنان ٴبوزى ٴتۇسىپ، لايىقتى قارىمتا قايتارا بىلمەيتىن، ٴوز-وزىن قورسىناتىن جاندار دا ماعان سونشالىقتى تانىس. ەڭ باستىسى، ٴارى الىس، ٴارى جاقىن بولسا دا ٴبارى ەلىمىزدىڭ بولاشاعىن تاربيەلەپ جۇرگەن جاندار. سوندىقتان ولاردىڭ تاربيەسىن كورگەن ۇرپاق تا، بولاشاقتا ماعان ٴارى الىس، ٴارى جاقىن بولماق... ولاردىڭ ٴاربىرى مىنا ٴبىزدىڭ تۋىسىمىز، سابىر ادايشا ايتساق، «جالعىزىمىز».
دەمەك، ٴار قازاقتىڭ ورتاق بەينەسى مەن ويى كەلەسى قازاقتىڭ جۇرەگىندە. تاعى ٴبىرىنىڭ مۇڭى مەن جوقشىلىعى ەندىگى ٴبىرىنىڭ كەۋدەسىندە. ال ٴبىز سول ٴار قازاقتىڭ دەرتىن، مىنەزىن، سيپاتىن، سۇلۋلىعى مەن بولمىسىن قالاي سەزىنىپ، سەزىندىرىپ ٴجۇرمىز؟
مۇندايدا كوزىمىز كابينەتتەردە جينالىپ قالعان حاتتارعا تۇسەدى. ولاردىڭ ٴارقايسىسىنىڭ ايتار ويى مەن سويلەر سوزىندە ٴار قازاقتىڭ ٴبىر كەم دۇنيەسى، ٴار قازاقتىڭ ٴبىر جان جادىراتار سيپاتى تابىلادى. قاي قازاقتىڭ دا ماسەلەسىن سول حاتتاردان بايقاۋعا بولادى.
ٴيا، رەداكسياداعى حات قورجىنىمىزعا كەلىپ تۇسكەن حات يەلەرى دە بىزگە ٴارى الىس، ٴارى جاقىن. جانە ولاردىڭ سول حاتتارىنان ٴار قازاقتىڭ ٴبىر سيپاتىن كورگەندەي بولامىز.
ماسەلەن، بىزگە كەلگەن انەبىر حاتتا، ٴوز زامانىندا اتقا مىنگەن ٴبىر جان تۋرالى تولعانا كەلىپ: «ول تاپ جاۋلارىمەن ايانباي كۇرەسىپ، جاس سوۆەت وكىمەتىن ورناتۋعا بەلسەنە قاتىسقان» دەيدى. ەرتەرەكتە، مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە ٴپان وليمپيادالارى دەگەن بولۋشى ەدى. ٴبىرىنشى اينالىمنان امان-ەسەن ٴوتىپ، ەكىنشى اينالىمدا بيلەت الىپ، سۇراققا جاۋاپ بەرىپ وتىرعان ٴساتىمىز عوي. ٴبىر قىزعا قۇنانباي تۋرالى سۇراق كەلىپتى. وقۋشىمىز تاقىلداپ تۇر. قۇنەكەڭ تۋرالى: «ول باي-فەودال. ەسكىشىل كوزقاراستاعى ادام. كەدەي-كەپشىككە تىزەسى باتقان جانە سونىسىمەن قويماي اسىرەدىنشىل. ٴوزىنىڭ دەگەنىنە جەتۋ ٴۇشىن تالاي قۋلىق-سۇمدىققا بارادى»... دەپ توپەلەتىن كەلە جاتىر ەدى، كەلەسى ٴبىر ٴبىر وقۋشى سىناق الۋشىعا: «اعاي، مىنا قىز ەسكى حرەستوماتيالاردىڭ ٴبىرىن جاتتاپ العان بولۋى كەرەك»، – دەپ قويىپ قالعانى بار. «تاپ جاۋلارىمەن ايانباي كۇرەسكەن» جان تۋرالى وقىپ وتىرىپ، نەگە ەكەنى وسى وقيعا ەسكە ٴتۇسىپ كەتكەنى.
...ەندى ٴبىر حات يەسى: «مىنا ماتەريال مەنىڭ ٴوز باسىمنان وتكەن وقيعا. ٴبىراق حالقىمىزدىڭ زوبالاڭ تاريحىنا بايلانىستى. وزدەرىڭىز وقىپ كورىپ، گازەتتەرىڭىزگە بەرسەڭىزدەر. ەلىمىز-جۇرتىمىز ٴوز تاريحىن ٴبىلسىن. مەنىمەن كەزدەسكەن ادام دا سولاي دەپ ەدى. تالاي جىلدار قولىم تيمەي، جازا الماي ٴجۇردىم. سودان ەندى عانا جۇمىس اراسىندا ۋاقىت تاۋىپ، جازىپ ٴارى سىزدەرگە جىبەرىپ وتىرمىن»، – دەيدى (بەيسەنعازى ۇلىقبەك. «ٴسىبىر وقيعاسى»). ماقالادان وتقا ورانعان بابالارىمىزدىڭ اششى ايقايى ەستىلەتىندەي. ٴجا، قالعانىن وسى سانىمىزدا اۆتور ۇسىنعان دەرەكتەردەن ٴبىلىپ الارسىزدار...
بىزگە كەلەتىن حاتتاردىڭ قوماقتى بولىگى اڭگىمە مەن ولەڭ عوي. ماسەلەن، قانداعاش قالاسىنان دارين جاقىپ دەگەن وقىرمانىمىز قالىڭ داپتەردى تۇگەلدەي تولتىرىپ «ماحاببات» اتتى پوۆەست جازىپ جىبەرىپتى. شىعارمانىڭ كوركەمدىگى جايلى اڭگىمە قوزعاماستان بۇرىن، وقىرمانىمىزدىڭ مارجانداي تىزىلگەن جازۋىنا تاڭ قالعانىمىزدى ايتقىمىز كەلەدى. 36 بەت تۇگەلدەي كوركەم جازۋ ۇلگىسىمەن تولتىرىلعان. ٴوز جازعانىنا دەگەن جاناشىرلىقتى سەزگەندەي بولدىق. ٴبىر داپتەر ولەڭدەرىن حاتقا سالىپ جىبەرەتىن وقىرماندارىمىز تىپتەن كوپ. كەيبىرى ٴار بەتتىڭ ٴىشىن اعاشتىڭ، جاپىراقتىڭ، قىزدىڭ، گۇلدىڭ سۋرەتىمەن كوركەمدەپ تە جىبەرەدى. قۇددى كىشىگىرىم كىتاپشا. سوڭعى ۋاقىتتا، ٴتىپتى، ولەڭ جازعىشتار ٴبىر شۋماق ولەڭنەن كەيىن قايىرماسىن دا جازىپ، ولەڭدەرىنىڭ سوڭىندا: «وسى ولەڭدەرىمە ٴان شىعارساڭىزدار، قارسى ەمەسپىن» دەپ ٴۇشبۋ سالەمىن دە جەتكىزە سالادى.
گازەت بەتىندە جاريالانعان ماقالالارعا ٴۇن قوسىپ، پىكىر بىلدىرەتىندەر دە كوپ. ەندى ٴبىر وقىرماندارىمىز تىپتەن تالاپشىل. ماقالامدى كوپ كەشىكتىرمەي، جاريالاڭىزدار دەيدى. تاعى ٴبىرى حات جازا سالا ەرتەسى حابارلاسىپ دىگىرلەپ جاتادى.
«قازاق ادەبيەتىندە» الما-كەزەك جاريالانعان قايىر قۇراقۇلان مەن تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلىنىڭ ماقالالارىنا ٴۇن قوسقان ارداگەر جۋرناليست تولەمىس مەڭدىعالي 40 بەت ماقالا جازىپ جىبەرىپتى. بۇگىنگى گازەت تاعدىرى، باسىلىمىمىزدا جارىق كورگەن ماقالالار تۋرالى وي پىكىرى تولىق قامتىلعان ماتەريالدى تۇگەلدەي باسقىمىز-اق كەلگەنىمەن، كولەم كوتەرمەيتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. ٴارى اۆتوردىڭ ٴوزى: «مەنىڭ بۇل ماقالامدى ەگەر قولايلارىڭىزعا قونباسا، ٴتىپتى جاريالاماي-اق قويىڭىزدار نەمەسە گازەتتىڭ ۇستانعان باعىتىنا قاراي رەداكسيالاۋلارىڭىزعا دا بولادى»، – دەگەن ەكەن، سوندىقتان ٴبىز اۆتوردىڭ نەگىزگى ايتپاق ويلارىن ىقشامداپ ۇسىنعاندى ٴجون دەپ تاپتىق.
ٴيا، قاي قازاق تا – الىسى دا، جاقىنى دا ٴبىز ٴۇشىن ٴقادىرلى. بۇرىندارى «الماتى مەن استانادان الىستا» جانە «بارماساڭ، كەلمەسەڭ...» قوسىمشالارى اياسىندا نەگىزىنەن ايماقتارداعى اعايىننىڭ جۇرەك ٴلۇپىلىن كوبىرەك جەتكىزگىمىز كەلەتىن. «الىس، جاقىن قازاق» اتتى جاڭا قوسىمشامىزدىڭ كەيىپكەرلەرىن ولاي ٴبولىپ-جارعىمىز كەلمەدى. سەبەبى، الىسى دا، جاقىنى دا، جاسى دا، قارتاڭى دا، ونەر ادامى نەمەسە قاراپايىم ەڭبەككەرى دە، ٴتىپتى، تەمىر توردىڭ ار جاعىندا جاتقانى دا ٴبىز ٴۇشىن الىس بولعانىمەن، جاقىن. جانە سول جاقىندىقتى ودان ٴارى تەرەڭدەتۋ ٴۇشىن ولار جايلى جازىلعان ٴار ماقالاعا ٴۇڭىلىپ، ىقشامداپ، ٴسولىن سىعىپ، وقىرمانعا ۇسىنۋدى ٴجون دەپ تاپتىق.
وعان قوسا، بۇگىنگى قازاقتىڭ مۇڭى، سىرى، جان جاراسى مەن ايتار ويى قانداي، ول وي بۇگىنگى كوركەم ادەبيەتتەن قالاي بايقالاتىنىن اقىن، جازۋشىلار ەرسىنبەك قويباعاروۆ، سۆەتقالي نۇرجان، روزا مۇقانوۆالاردان «جەلقازىق» ايدارى ٴۇشىن سۇراعان ەدىك.
«الىس، جاقىن قازاقتىڭ ٴبارىن كورمەك» ٴۇشىن دە اۋەلى ولاردىڭ ويىن، بەينەسىن، ايتارى مەن جازارىن باسىلىم بەتى ارقىلى قالىڭ ورمان وقىرمانىمىزعا ۇسىنعاندى دۇرىس دەپ تاپتىق.
ٴسوز باسىندا اڭگىمە قىلعان قوس باۋىرىمىز تۋرالى تاعى بىرەر ٴسوز. بىرەۋگە تورەلىك ايتۋدان وڭاي نارسە جوق قوي. سوندا دا ٴوزىن قور ساناپ، وزگەنىڭ الدىندا اۋزىن اشا الماي قالاتىن مىنەزىمىز قايدان جۇققانىن، بالكىم، وسى باستان ويلانارمىز. سەبەبى، ٴوزىن قور ساناۋ مىنەزى كوپتەگەن الىسىمىز بەن جاقىنىمىزدىڭ بويىنان تابىلادى. بىرەۋى ونى ٴبىز جوعارىدا ايتقانداي سيپاتتا بايقاتادى. تاعى ٴبىرى تىم جاساندى سويلەپ، تىم جاساندى قىلىق تانىتىپ، ٴوزىنىڭ بولمىسىنا قارسى شىققىسى كەلەدى. دەمەك، ول دا ٴوزىنىڭ بولمىسىن قورسىنادى. ايتا بەرسەك، مۇنداي مىسالدار جەتىپ-ارتىلماق. سوندا دا بۇگىنگى قازاق قايسى دەگەندە بولمەي-جارماي، الىسىمىز بەن جاقىنىمىزدى تۇگەلدەي كورسەتكەنگە نە جەتسىن؟

قاراگوز ٴسىمادىل


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي