BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

باۋىرجاننىڭ اڭگىمەسى

استانا. 18 ٴساۋىر. baq.kz - بەلگىلى قالامگەر نابيدەن ابۋتاليەۆ (1928-2010 جج.) ەسىمى كوزى قاراقتى وقىرمان قاۋىمعا جاقسى تانىس. ول سوڭىنا وقىرمان قاۋىم سۇيسىنە وقيتىن كوپتەگەن ٴماندى دە، ماعىنالى شىعارمالار قالدىردى. ولاردىڭ قاتارىندا «ناركەسكەن» رومانى، «قايران، نارىن»، «ٴوتتىڭ، دۇنيە» پوۆەستەرى جانە باسقا دا تۋىندىلارى بار. جازۋشى ە.حەمينگۋەيدىڭ «كليماندجارو – قارلى تاۋ»، «مەرەكە قىزىق مول جىلدار» شىعارمالارىن، ورىس جازۋشىسى س.سارتاكوۆتىڭ «تاۋ سامالى» دەگەن اتپەن بىرنەشە پوۆەستەرىن، موڭعول جازۋشىسى ك.چويندوننىڭ « ۇلى گوبيدە» پوۆەسىن قازاق تىلىندە سويلەتتى. ٴبىز تومەندە ن.ابۋتاليەۆتىڭ كەزىندە حالقىمىزدىڭ قاھارمان ۇلى باۋىرجان مومىش ۇلى تۋرالى جازعان ەستەلىگىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنىپ وتىرمىز. ونى رەداكسيامىزعا قالامگەردىڭ زايىبى كۇلداريا قانايەۆا تابىس ەتتى. 

«قورقاقتار باتىرلاردان كوپ»

باۋكەڭنىڭ ۇيىندەمىز. ۇستىنە قازاقتىڭ وقالى كوك-ماقپال شاپانىن كيگەن باتىر اعامىز جايلانىپ وتىرىپ، ۇزىندىعى كەرە قارىس اق مۇشتىگىن اۋزىنا جاقىنداتتى دا، تەمەكى ٴتۇتىنىن بۇرقىراتىپ، ٴسوزىن ودان ٴارى جالعادى. ٴبىز وتىرعان بولمەگە پولكوۆنيكتىڭ جۇبايى عاينيكامال بەكبايقىزى باۋبەكوۆا كىردى. باۋكەڭ جۇبايىن كاماش دەپ اتاپ كەتكەن. سۇڭعاق بويلى، اققۇبا ٴوڭدى، كەسكىن-كەلبەتى ادەمى كىسى. باۋكەڭمەن ەڭ ال­عاش ارتيستەر بريگاداسىمەن مايدانعا كونسەرت بەرۋگە بارعاندا 1942 جىلى ون سەگىز جاسىندا تانىسادى. موسكۆا كونسەرۆاتورياسىن بىتىرگەن سوڭ الماتىدا اكتريسا بولىپ ىستەگەن. كاماش تىك تۇرىپ قيىلىپ، باۋكەڭە بىرنارسە ايتايىن دەپ ايتا الماي تۇرعانداي. استە ول باۋكەڭنىڭ ٴسوزىن بىرەۋدىڭ بولگەنىن جاقتىرمايتىنىن جاقسى بىلسە كەرەك، ۇندەمەي قايتا شىعىپ كەتتى. باۋكەڭ سوعىس، اسكەري قىزمەت، وفيسەر مىندەتى، جاۋىن­گەردىڭ ەرلىگى حاقىندا ايتقاندا بوس ٴسوز، بوياما دەرەك قوسپادى.
بولعانىن بولعانداي، كورگەنىن قاز قال­پىندا كوز الدىڭا مىستان ٴمۇسىن قۇيا سالعانداي ەتىپ، ناقتاپ كوكەيگە قوندىرا ايتادى. سول شاقتا تىڭداي ٴبىلىپ، قۇيىپ الاتىنداي قۇيما قۇلاعىڭ، شىداي الاتىن ٴتوزىمىڭ بولسىن.
– ەستەرىڭدە بولسىن، – دەدى ول، قارسى الدىنداعى مەكەمتاس مىرزاحمەتوۆ (عىلىم كانديداتى) ەكەۋمىزگە قاراپ، – سوعىستىڭ اتى سوعىس، وندا قورقاق تا، باتىر دا تەز تانىلادى. مەن پسيحولوگپىن، «الىپ كەل» مەن «ايداپ كەلدىڭ» كومانديرى ەمەسپىن. سوندىقتان سولداتتىڭ باتىلدىق، ەپتىلىك قاسيەتىن، ايتقاندى ەكى ەتپەيتىن ادالدىعىن، ار-وجدانىن، نەدەن بولسا دا تايىنبايتىن ەرلىگىن تەز سەزەمىن. سوعىستا ولمەيتىن، ٴولىم­گە بەتپە-بەت كەلسە دە جەڭىپ شىعاتىن اقىن قاسىمشا ايتساق، «سولداتتىڭ ەتىگىندەي جانى ٴسىرى» جاۋىنگەرلەر بولادى. ٴبىر مىسال ايتايىن.
– مەن جاس پولكوۆنيكپىن، پولكتەردى ارالاپ ٴجۇرمىن. ورمان شەتىندەگى تۇيەتايلىلاۋ جىلعادان وتەم دەگەندە، ماشينانىڭ ارتقى دوڭگەلەكتەرى اينالماي تۇرىپ قالدى. مەن ٴتۇسىپ العا قاراسام، ٴبىر روتا بىزگە قاراي شەرۋ تارتىپ كەلە جاتىر. اياق الىستارى جاقسى ەكەن. سونى كۇتتىم. جانىما جاقىنداعاندا، روتا كومانديرى: «سميرنو!» دەپ ايقايلاپ، ساپتاعىلاردىڭ ٴبارىنىڭ بەتتەرىن ماعان قاراتتى.
مەنىڭ نازارىمدى اۋدارعان – ٴوتىپ بارا جاتقان لەكتەگى ٴبىر جاۋىنگەردىڭ وڭ كوكىرەك تۇسىنداعى كەرەقارىس قىزىل بەلگىلەر بولدى. سول جاۋىنگەردى شاقىرتىپ الىپ: – ٴاي، مىناۋىڭ نە؟ – دەدىم الگى قىزىل بەلگىنى كورسەتىپ.
– ٴتان جاراقاتى عوي انشەيىن، جانىم ساۋ، تاماقتان قالعانىم جوق، – دەدى ول.
– مىناۋىڭ راس بولسا، «انشەيىن» ەمەس، كوپ مىجىماي تۇر، – دەدىم مەن وعان قاتۋلانىپ.
وعان ٴوز روتاسىنا كەتۋگە رۇقسات ەتتىم. كەشكىسىن بلينداجعا قايتا شاقىرتىپ ٴسوي­لەس­ٴتىم. سوعىستا بۇل سيرەك كەزدەسەدى. ٴبىر بويىندا ون التى جاراقاتى بار. ونىڭ التاۋى اۋىر. سوندا دا «جانىم ساۋ» دەپ قاقساپ تۇر. دارىگەرلەرگە تەكسەرتىپ كورىپ ەم، ٴبارى دە راس بولدى. الگى جاۋىنگەرگە:
– ولىممەن ون التى رەت بەلدەسكەن ەكەن­ٴسىڭ، مەن سەنى ون جەتىنشى رەت، ولىمگە جىبەرە المايمىن.
ٴبىر جاۋىنگەر سەندەي-اق شايقاسسىن، – دەدىم.
– جولداس پولكوۆنيك، – دەدى ول ٴتىلىن ورىسشاعا كەلتىرە الماي بۇرىپ.
– ايتا بەر، – دەدىم مەن.
– مەنىڭ ولىمنەن قورىقپايتىن ادەتىم بار. سوعىستا قورقاقتار تەز ولەدى. مەن ٴول­مەيمىن. اداي ٴسۇيىنعارا باتىردىڭ تۇقى­مى­مىن. العى شەپكە جىبەرىڭىز. سوعىستا ٴجۇرىپ سوعىسپاۋ، مەن ٴۇشىن قايتا سول ٴولىم، «ەردى نامىس ولتىرەدى» دەگەن، دەپ جىك-جاپار بولدى الگى.
ماعان ونىڭ باتىلدىعى ۇناپ، ۇندەمەي قالدىم.
ول ٴبىزدىڭ ديۆيزيادا ٴبىراز بولدى. سوعىستا بۇركىتتەي وجەت، نامىسى كۇشتى، تاۋەكەلشىل سولدات بولادى. ول دۇشپاننىڭ قاپتاعان قالىڭ قولىن كورمەيدى، وق ىسقىرىعىن ەستىمەيدى. تەك قولىنداعى قارۋىنا مىقتى بوپ جاۋدى جايراتا بەرەدى. اتىراۋلىق ازامات اجىگەرەي تۋرالى اڭگىمەسىن كەڭ كوسىلىپ ايتىپ كەلە جاتتى. ەكەۋمىز دە اسا ساقتىقپەن ودان كوزىمىزدى الماي تىڭداپ وتىرمىز.
سودان كەيىن:
– ەندى، وسىعان كەرىسىنشە ٴبىر وقيعانى ايتايىن، – ول دا قاجەت بولار سەندەرگە، – دەدى.
– ليادوۆا قىستاعى ٴۇشىن قىرقىسا سو­عىستىق. گەنەرال چيستياكوۆتىڭ ٴوزى جاعدايدى ٴالسىن-الى ٴبىلىپ تۇردى. ٴبىر قادام دا شەگىن­بەدىك، ادامىمىز ازايىپ بارادى. سول كەزدە ديۆيزياعا رەزەرۆتەگى ٴبىر باتالون كەلدى. جىگىتتەر مىقتى ەكەن، ٴبارىنىڭ دە كوزدەرى جايناپ تۇر. he تاپسىرساڭ دا ورىنداۋعا ٴازىر. بۇلاردى وڭ قاناتتان شابۋىلعا قوسا­تىن بولدىم.
– جولداس پولكوۆنيك، سىزگە بىرەۋ جولىق­قىسى كەلەدى، – دەدى وسى ساتتە كوميسسارىم.
– كەشكىسىن كەلسىن، – دەدىم. قويىن ٴداپ­تەرىمە «باتىر ٴبىر ولەدى، قورقاق مىڭ ولەدى» دەگەن ٴسوزدى جازىپ وتىر ەدىم. ەڭگەزەردەي بىرەۋ كىرىپ كەلدى بلينداجىما. ەكى بەتى قىپ-قىزىل، تىرسيىپ تۇر.
اديۋتانتىم سينچەنكوعا – اسپازىم جاندى شاقىر دەدىم. ول فايزيەۆ دەگەن وزبەك جىگىتى، الماتىدا ارمياعا الىناردا تاڭداپ العان ادامىم ەدى. سوعان تاماق اكەل مىناعان، – دەدىم. ول جۇگىرىپ تاماق اكەلدى.
الگى قوماعاي ەكەن، تاماقتى كوپ جەدى، ودان كەيىن شايدى دا جەتەرلىكتەي ٴىشتى. تاماق ٴىشىپ بولعان سوڭ، نە ايتاسىڭ، – دەدىم.
ول:
– اعا، مەن ٴسىزدىڭ نەمەرە تۋىسىڭىز ٴاب­ٴدى­راسىلمەن قيىن جاعدايدا بىرگە بولدىم. ول سىزگە «كورسەڭ سالەم ايت، بارىپ جو- لىق» دەدى.
وسىنىسى ۇناماي، مەن قىسقارتا سويلە، – دەدىم.
– اسحانادا كەزەك كۇتىپ كوپ تۇرامىز، ازەر-ازەر جەتكەندە ٴبىر وجاۋ سۇيىق كوجە قۇيادى. ول نە بولادى بىزدەرگە، اس تا بولماي­دى، بويعا دا جۇقپايدى. سونى رەتكە كەلتىرىپ، تاماعىمىزدى تويعىزۋعا سەبەپكەر بولساڭىز. مەنى سول اسحا­نانىڭ اينالاسىنا وت جاعىپ، وتىن جارۋعا ورنالاستىرساڭىز، ٴتىپتى ٴتاۋىر بولار ەدى. ەڭ بولماسا تاماعىم توق بوپ جۇرەدى عوي.
مەنىڭ ٴتۇسىم بۇزىلىپ كەتتى. سينچەنكونى قايىرا شاقىرىپ الدىم.
مىنانى باتالون كومانديرىنە تاپسىر، دەرەۋ العى شەپتىڭ ەڭ قيىن جەرىنە جىبەرسىن، ەت، قازى-قارتا – ٴبارى سودان تابىلادى. بۇل وندا سوعىس تاماعىنا توياتىن بولادى، – دەدىم.
ەندى الگىنىڭ وزىنە قاراپ:
– سوعىستا تۋىسقاندىق، جەرلەستىك دەگەن بولمايدى. مەن ديۆيزيا كومانديرىمىن. ماعان ديۆيزياداعى ون سەگىز مىڭ جاۋىن­گەردىڭ ٴبارى بىردەي. ٴبارى ٴوز تۋىسىمداي، سەن ٴبىزدىڭ حالىقتان شىققان نادان ەكەنسىڭ، – دەدىم.
ول ٴۇن قاتپاستان سۇپ-سۇر بولىپ كەتتى. مەن دە وعان ٴۇن قاتقان جوقپىن. قيان-قىرعىن سوعىستا قورقاقتار باتىرلاردان كوپ بولادى. ەرتەڭىنە كەشكىسىن سينچەنكو ماعان: – كەشە سىزگە كەلگەن جاۋىنگەر العى شەپتە وققا ۇشتى، – دەدى.
– سوعىستا كىم ولمەيدى، وبالى نەمىس فاشيزمىنە، ول ولىمگە ٴوزىن-وزى ايداپ كەلدى، – دەدىم مەن وعان.
باۋكەڭ از ۇزىلىستەن كەيىن: – مەن ٴوز ٴومىرىمنىڭ جيىرما بەس جىلىن ارميا قا­تارىندا وتكىزدىم.
سولداتتارمەن ٴبىر شينەلدىڭ استىندا ۇيىقتاپ، ولارمەن ٴبىر ىدىستان اس ىشكەن اداممىن. زۋىلداعان وق ىشىندە، ارپالىسقا تولى جاعدايدا ٴجۇرىپ كىمنىڭ كىم ەكەنىن، ٴومىر­ٴدىڭ نە ەكەنىن، ەرلىكتىڭ نە ەكەنىن جاقسى­راق تۇسىنگەن اداممىن. سوندىقتان مەن ٴوزىم «اقسايدىڭ الاڭعاسار قۇليى» (ٴوزىنىڭ رۋىن ايتىپ وتىر) بولا تۇرسام دا، شىندىقتى، شىندىق بولعاندا بوياماسىز شىندىقتى بەتكە ايتقاندى ۇناتامىن، – دەپ باۋكەڭ اڭگىمەسىن اياقتادى.

«مەن بوزارمايتىن اداممىن»

ٴبىر جىلى باۋكەڭ ماسكەۋ تۇبىندەگى «مالەەۆكادا» جازۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىق ۇيىندە دەمالادى. ول مومىش ۇلىنا ٴوزىنىڭ تۋعان جۋالىسىنداي بولىپ كەتكەن قاسيەتتى جەر ەكەن. ورماننىڭ ٴىشى، ورمان بولعاندا ىلعي اق قايىڭ. اۋاسى تازا، دەمالىپ، شى­عار­ما جازۋعا ٴبىر جايلى ورىن. باۋكەڭنىڭ ٴوز شىعارمالارىنىڭ كوبى وسى «مالەەۆكادا» دۇنيەگە كەلگەن.
ەكى-ۇش كۇن تىنىعىپ، شيرىققان سوڭ، بيلليارد بولمەسىنە كىرسە، ەكى جازۋشى اق شارلاردى سارت-سۇرت ۇرىپ، ويناپ جاتىر ەكەن. وزگەلەرى قوشتاپ جامىراسادى. بىرەۋى قولاپايسىزداۋ شاردى جاي دومالاتادى، تورعا تۇسىرە المايدى. ەكىنشىسى قارسىلاسىن جاۋكەمدەپ، تاستى بىرىنەن سوڭ ٴبىرىن توعىتىپ، ازايتىپ بارادى.
– ەھ، داۆيد، دۇرىس ۇرمادىڭ!
– كوليا، توپتاپ سوق، يىرە سوق، – دەگەن داۋىستار.
داۆيد دەپ تۇرعاندارى قازاققا ۇقساس موجانتوپايلاۋ قارا ەكەن. ەكىنشىسى ەركىن قيمىلدايدى، تولىق كەلگەن جالپاق سارى كىسى.
باۋكەڭ شىداماي كەتىپ:
– ٴاي، سەنىڭ اتىڭدى ٴداۋىت دەپ تەگىن قوي­ماعان شىعار، بۇل پايعامباردىڭ اتى، جاقسى وينا، بالا! – دەيدى الگى دۋ-دۋعا كەلىپ قوسىلىپ.
تاستى بىرىنەن سوڭ ٴبىرىن توپىتىپ جالپاق سارى جەڭىپ بارادى. باۋكەڭ «قاپ» دەپ داۋىتكە بۇيرەگى بۇرىپ-اق تۇر. ارى-بەرىدەسىن باسەكە ٴبىتىپ، الگى سارى شىن-اق جەڭەدى. جەڭىلگەن قايتۋشى ەدى. ٴداۋىت كورەر كوزگە كىشىرەيىپ، ٴجۇنى جىعىلىپ مۇڭايىڭقىلاۋ بولىپ تۇرىپ قالدى.
– ٴاي، سەن وسى كۇگۇلدينوۆسىڭ بە؟ – باۋكەڭ ونى وزىنە شاقىرىپ.
– ٴيا، – دەيدى ول. – ٴسىز كىمسىز؟
– ايتپايمىن، كەيىن بىلەسىڭ، كوكەڭنىڭ كىم ەكەنىن.
– ايتساڭىزشى، ۇتىلىپ قاپ ٴىشىم كۇيىپ با­رادى.
– قازاق، قالماق ٴبىر تۋعان، نالىما، بالا، – دەيدى باۋكەڭ. – ٴقازىر ٴوشىڭدى الىپ بەرەمىن، انا سارىدان.
– ويباي، ويناماڭىز. تاعى ماسقارا بولامىز. ول وسىنداعى جازۋشىلاردىڭ چەمپيونى. ٴبىر ايدان بەرى ەشكىمگە دەس بەرمەي جەڭگىزبەي تۇر.
– ابىرجىما، جەڭەمىز، ودان مىقتىلا­رىڭ دا باس يگەن، مىنا كوكەڭە.
وسى كەزدە اياعىنداعى سوعىس سالعان جاراسى شانشىپ، بوكسەسى كوتەرتپەي اقساڭداپ جۇرگەن باۋكەڭ كەلىپ قولىنا كييدى العاندا الگى چەمپيون مەنسىنبەگەن كەيىپپەن «مەنىمەن باسەكەگە تۇسەتىن سەن كىم ەدىڭ» دەگەندەي وركو­كىرەكتەنىپ، جوعارىدان قارايدى.
– كەلىڭىز، جەڭىلسەم، ٴوز وبالىم وزىمە، مىنا ترۋبكانى بەرەمىن، – دەيدى باۋكەڭ تەمەكى تولتىرعان كۇمىس ترۋبكاسىن كورسەتىپ (بۇل كۋباعا بارعاندا باۋكەڭە فيدەل كاسترو ەسكەرتكىشكە سىيلاعان ترۋبكا ەدى).
بيلليارد چەمپيونى ترۋبكانى كورىپ قىزىعىپ كەتەدى دە:
– ەستىدىڭىزدەر عوي، مىنا كىسىنىڭ ٴسوزىن، جارايدى تەككە كوڭىلىڭىز قا­لىپ، داۆيد سەكىلدەنىپ، بوزارىپ كەتىپ جۇرمەڭىز، – دەيدى تۇرعاندارعا ەستىرتە.
– مەن بوزارمايتىن اداممىن. نەمىس موسكۆا تۇبىندەگى ۆولوكالام تاس جولىنا يەك ارتقاندا دا بوزارعان ەمەسپىن. ٴوزىڭ بوزارىپ قالما، سارى كىسىنىڭ بوزارعانى جامان بولادى.
چەمپيون بۇل سوزگە ٴمان بەرمەيدى دە، كيدى قولىنا الىپ تۇرىپ: «كەزەك سەنىكى» دەيدى.
– ٴوزىڭ ۇر، جەڭگەن مەن ەمەس، سەن عوي، – دەيدى باۋكەڭ.
ول «ٴبارىبىر جەڭەمىن، شاپپاي بەرگىن، ترۋبكا مەنىكى» دەگەندەي، ماڭعازدانىپ، كيدىن ادەمى ٴبىر دوڭگەلەتىپ قويىپ ۇرىپ قالدى. تورعا ٴبىر شار توپ ەتە ٴتۇستى.
– باستاماڭ ٴتاۋىر، – دەدى باۋكەڭ.
كەزەك وزىنە جەتكەندە ول ٴسال ويلانىپ، ترۋبكاسىن سورىپ، ٴتۇتىنىن بۋداقتاتىپ ٴبىراز تۇرادى.
پانفيلوۆ ۇرىس الدىندا ٴدال وسىلاي ىستەيدى ەكەن.
ٴبىر ٴسات تۋعان جەرى شاقپاق تاۋىنىڭ باۋىرىنداعى جازىقتا ۇيەزدەپ تۇرعان جىلقى ٴۇيىرى كوز الدىنا كەلدى. جىلقى دەسە ٴبىر ٴتۇر­ٴلى ٴوزىنىڭ ارۋاعى قوزىپ كەتەتىن. اسىرەسە، ق ۇلىننىڭ كىسىنەگەن داۋسىن ەستىسە عوي، شىركىن! بيلليارد تاقتاسىنداعى اق تاستار دا بەينە سول جىلقى سياقتى بولىپ كورىندى. قانشىرداي قاتقان ٴبىر اق بايتال شەتتەۋ تۇر. ودان قاشىعىراق ەكى بيە، ٴۇش بيە قوسارلانا قالىپتى.
جىلقىنىڭ ٴبارىن ۇركىتۋگە بولمايدى، – دەپ ويلادى ول ىشىنەن. ازىرشە، ماعان ەكەۋى جەتەدى. اناۋ اق بايتالدى ەكى بيەگە اپارىپ قوسامىن دا قوساقتاعان قويداي قوسارلاي جونەلەم… باۋكەڭ جاراتىلىسىندا ٴارى كوزمەرگەن، ٴارى قولمەرگەن ەدى. ٴوزى تۋىپ-وسكەن اقسايدا تالاي اسپاندا ۇشىپ بارا جاتقان ۇيرەكتى كوزدەمەي-اق اتىپ تۇسىرگەنى بار.
– ٴيا، ٴسات، قولداي گور دۋلاتتىڭ ارۋاعى!
سارت ەتكەن دىبىستان جۇرت سەلك ەتە قا­لادى.
اقسايدىڭ اسپانىندا بەينە شاتىر-شۇتىر نايزاعاي ويناعانداي بىردەمە بولدى. ٴدال الگى ويىنان شىقتى.
تورعا ەكى تاس تۇسكەن ەكەن. الگى ەكى «بيە­ٴنىڭ» ٴبىرى، سونسىن وعان قوسارلانعان «اق بايتال».
باۋكەڭ كيي تاياعىن ۇستاعان قولىن جوعا­رى كوتەرىپ العاندا، تۇرعان جۇرت دۋ قول سوقتى. داۆيد قاسىنا جەتىپ كەلىپ كيدىمەن بىرگە قۇشاقتادى.
– اسىقپا، قۇتتىقتاۋعا ٴالى ەرتە اعاڭ­دى، – دەدى چەمپيون ٴداۆيدتىڭ مۇنىسىن جاق­تىرماي.
– باتىر بولساڭ ۇشەۋ سوق، – دەدى باۋىرجان وعان ەرەگىسىپ. ايتپەسە، چەمپيون تۇگىل مارشال بولساڭ دا وينامايمىن.
ادەتتەگىسىنەن باسەڭسىپ قالعان چەمپيون قارسىلاسىنىڭ مىسى باستى ما، كىم ٴبىلسىن، بۇل جولى ساسىڭقىراپ، شاردى اسىعىس ۇردى. بىرەۋى دە تورعا تۇسپەي، تاسى ايدالاعا لاعىپ كەتتى…
ەندىگى كەزەك باۋكەڭدىكى ەدى. جۇرت اقساڭ­داي باسقان، جانارى وتكىر، اق قىلاڭ شاشتى، مىناۋ قاراسۇر ادامعا ەندى ىقىلاسپەن قارادى. ول مۇرتىن ٴبىر سيپاپ قويىپ، الدىن­داعى جاڭاعى «جىلقى ۇيىرىنە» باجايلاي كوز جىبەردى. باياعى ۇيەزدەپ تۇرعان جىلقى جوق، ٴبارى كەڭ القاپقا بىتىراپ-بىتىراپ كەتكەن. قاپ، ٴۇيىردى الگى سارى كىسى ۇركىتكەن ەكەن عوي… «ايعىرى قايدا بۇل ٴۇيىردىڭ» دەپ ويلادى ول. ۇيىرگە سول باس-كوز بولماۋشى ما ەدى. «بيە – ٴبيدىڭ مالى، ايعىر – حاننىڭ مالى، كەدەيگە تۇك تە جوق» دەگەن. سويتسە، جالى توگىلگەن بوزايعىر ٴدال ٴوز جاعىندا، ٴۇيىردىڭ قۇبىلا جاق شەتىندە قۇلاعىن تىگىپ تۇر ەكەن. «ٴار نارسەنىڭ كىلتى بولادى، – دەدى ول ەستىرتە داۋسىن شىعارىپ.
– ە، ارۋاق، مۇنىڭ دا كىلتى تابىلدى…».
ايعىردى بيەلەرگە قاراي ايدايمىن، سوندا جاناسىپ كەتىپ كوپ بيە وقىرانىپ قالمايدى. اناۋ ٴبىر-بىرىنىڭ موينىن قاسىپ، ايقاسىپ تۇرعان ەكى بيە، ٴداۋ دە بولسا، الدىمەن سولار ەرەدى. باۋكەڭ بۇل جولى بيلليارد ويناپ جۇرگەلى بەرگى تاجىريبەسىن باجايلاپ، كوزدەپ، دالدەپ ۇرىپ ەدى. ەكى بۇرىشتاعى ەكى تورعا ايىرىق جاساپ بارىپ ٴۇش تاس تۇسەدى دەپ ويلاماعان بولاتىن. الگى كىلتىن تاپتىم دەگەنى وسى ەكەن.
چەمپيون كەلىپ باۋكەڭنىڭ قولىن الىپ:
– ٴاتى-جونىڭىز كىم، ٴسىزدىڭ؟ – دەدى.
– باۋىرجان مومىش ۇلىمىن.
اناۋ اڭىراپ تۇرىپ قالادى دا:
– كادىمگى موسكۆاعا جاۋدى ٴبىر قادام جىبەرمەگەن مومىش ۇلى ما؟
– ٴيا، سول.
– و، بوجە، وندا سىزبەن باسەكەگە شىعىپ نەم بار، مەن جازۋشى نيكولاي اسانوۆپىن. ٴسىز جوقتا چەمپيون اتانىپ ەدىم. ەندى وينامايمىن، «مالەەۆكانىڭ» چەمپيونى بۇگىننەن باستاپ ٴسىز بولاسىز، – دەپ قولىنداعى كيدىن قابىرعاعا لاقتىرىپ جىبەرەدى.
– قازاقتار مۇندايدى «كەمە كەلسە، قايىق سۋدان شىعادى» دەيدى، – دەدى باۋكەڭ.
– ٴسىز، مومىش ۇلى ەكەنسىز عوي، – دەدى ­داۆيد كەلىپ.
– ەسەمدى الىپ بەردىڭىز، راحمەت. تانىس­قانىما قۋانىشتىمىن. وزىڭىزگە ارناپ ولەڭ جازامىن.
ٴبىر نارسەگە ٴبىر نارسە سەبەپشى بولادى دەگەن، داۆيد پەن باۋكەڭ ەكەۋى سودان بىلاي دوستاسىپ كەتەدى.
باۋكەڭ وسى جولى «مالەەۆكانىڭ چەمپيون­دى جەڭگەن چەمپيونى» اتانىپ قايتادى.

نابيدەن ابۋتاليەۆ،
جازۋشى 


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي