BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ب.سەگىزبايەۆ: اقىندار ولەڭ جازعاندا اباي بولسا ەكەن

 استانا. 22 جەلتوقسان. baq.kz - ۋاقىت وتە كەلە بۇرىنعى جازعان دۇنيەلەرىڭە كوڭىلىڭ تولماي، ونىڭ كەيبىر كەمشىن تۇستارىن كورەسىڭ، ونى تۇزەگىڭ كەلەدى. ەل بايقاماعاندى ٴبىرىنشى ٴوزىڭ بايقايسىڭ نە بايقاماۋىڭ دا مۇكىن... وتكەنىڭە، جازعانىڭا شولۋ جاسايسىڭ. ارينە، قاتەلىك – پەندە بالاسىنا ٴتان ەكەنىن تۇسىنەسىڭ. ال ونى جوندەۋ – جازىلماعان زاڭدىلىق ەكەنىن ۇعۋ ەكىنىڭ بىرىنە بۇيىرا بەرمەيدى...

 «ٴاي، قويشى» دەپ تە ويلاۋىڭ مۇمكىن. «ول وتكەن كۇننىڭ قاتەلىگى، ەندەشە، ونى تۇزەۋدىڭ كەرەگى شامالى» دەۋىڭ دە عاجاپ ەمەس. ال وتكەنىڭە قايىرىلا الماۋىڭنىڭ سەبەبى نەدە؟ الدە، اقىندىق تاعىڭنان ٴتۇسىپ قالاسىڭ با؟ نەمەسە، بۇل قانداي دا ٴبىر اتاق-دارەجەڭە كەسىرىن تيگىزە مە؟ ولاي ويلاساق، قاتەلەسەمىز.
«بولعان جىگىت بولدىم دەمەس، بولدىم دەسە بولعانى ەمەس» دەگەن ٴسوزدىڭ ٴمانىسى تەرەڭدە جاتسا كەرەك. بولىپ-تولدىم، جازىپ تاستاعاندارىمدا ٴمىن جوق، وعان تاعار سىن جوق دەپ ويلاۋ - ٴوزىڭدى ٴوزىڭ تۇيىققا تىرەۋ...
الەمگە اتى ايگىلى نەبىر قالامگەرلەردىڭ جازعان شىعارمالارىنا وزدەرىنىڭ دە كوڭىلى تولماعان. سونىڭ بىرەگەيى – تولستويدىڭ دا ەل ماقتاعان دۇنيەلەرىنە كوڭىلى ەش تولعان جوق. ول تۋراسىندا سىنشى امانگەلدى كەڭشىلىك بىلاي دەگەن: «قالامىنىڭ سياسى تاۋسىلعانشا ماتىنمەن جۇمىس جاساپ، ٴوزى تۇگىل، ايەلىن دە شىعارماسىن قايتا-قايتا كوشىرتۋدەن زورىقتىرىپ جىبەرگەن تولستوي ٴار دەتالدىڭ شىنايى جانە ومىردەگىدەي شىنشىل بولىپ ورنەكتەلۋىنە اسا زور ٴمان بەرىپ، ٴبىر جازعانىن مىڭ مارتە وزگەرتىپ، شىعارماشىلىق شەبەرحاناسىندا تەر توگىپ، كۇنى-تۇنى تىنىم تاپپاي ەڭبەك ەتتى» («اڭىز ادام»، №19، 2014، ا.كەڭشىلىك «تولستوي – ٴبىزدىڭ ار-ۇياتىمىز»).
«قاتەلەسپەيتىن جاق جوق، سۇرىنبەيتىن تۇياق جوق». مويىنداۋ – ەرلىك. تۇزەتۋ – ۇيات تىرلىك ەمەس.
جانە ٴبىر جازعانىن تولىقتىرۋدان تانبايتىن قالامگەرلەر قازاقتا جوق ەمەس، قۇدايعا شۇكىر.
ماسەلەن، ٴابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ «قان مەن تەر» رومانىن ٴالى كۇنگە دەيىن وزگەرتۋمەن، تولىقتىرۋمەن كەلەدى...
كۇلاش احمەتوۆانىڭ «جاقسىلىقتىڭ باعاسى» اتتى ولەڭىنىڭ:
«ٴبىر شۋماقتى باپتاۋ ٴۇشىن
ون شۋماقتى ٴوشىردىم»، - دەگەن جولدارىندا تۇسىنگەنگە تەرەڭ ٴمان جاتىر.
ال ەندى وسىنداي ىزگى قاسيەت بۇگىنگى جاس اقىن-جازۋشىلاردا بويىندا بار ما؟ ەندى سوعان كەلەيىك.
قالقامان سارين «اللانىڭ بارى اقيقات» دەگەن ولەڭىندەگى:
وقىساڭ قۇران ٴتاپ-تاۋىر،
جانىڭنىڭ جالعىز ەمشىسى.
ادامنىڭ ٴبارى جات باۋىر،
زاماننىڭ سول عوي كەم تۇسى، -
دەگەن شۋماعىن وزگەرتتى عوي. اقىندىعى اردان بيىك بولسا ول بۇلاي جاساماس ەدى دەپ ويلايمىن. اقىن جوعارىداعى ٴبىز مىسالعا كەلتىرىپ وتىرعان ولەڭ جولدارىن كەيىن بىلاي دەپ وزگەرتكەن:
«اللادان باسقا جوق ٴتاڭىر،
مۇحاممەد - ونىڭ ەلشىسى».
سونى ايتىپ جاننات باققا كىر،
يمانىڭ – جاننىڭ ەمشىسى.
بولۋى قيىن حاققا قۇل،
ٴىبىلىس بولسا كورشىسى.
ادامنىڭ كوبى جات باۋىر –
زاماننىڭ جالعان كەم تۇسى».
بۇل - باسقا اقىندارعا دا ۇلگى بولارلىق ٴىس. سويلەگەندە اباي بولۋ كەرەك دەپ جاتامىز عوي، جازعاندا دا اباي بولعانعا نە جەتسىن. ارينە، ەلدىڭ ٴبارى مۇسىلمانشىلىق ٴىلىمى وزىق حاكىم ابايداي ەمەس.
ٴدىني تۇسىنىگىمىزگە تەرىس كەلىپ قالىپ جاتاتىن سوزدەر مارالتاي رايىمبەك ۇلىنىڭ ولەڭدەرىندە دە كەزدەسەدى. مىسالى، ونىڭ:
«قۇداي ٴىشى پىسقاننان سوڭ عالامدى،
جاساي سالىپ ويىنشىق ەتتى-اۋ ادامدى» («كەنتاۆر» جىر كىتابى، الماتى، «جالىن» باسپاسى، 2008، - دەۋى دۇرىس پا؟ ارينە، دۇرىس ەمەس.
«قارسى تۇرۋ، قيىن، راس قۇدايعا،
دەگەنمەنەن جاساۋ كەرەك ٴبىر ايلا» (46-بەت)، - دەپ جىرلاۋى دا ەرەكشە پافوسقا يە شىعار، الايدا بۇل شامىرقانعان شايىردىڭ شەكتەن شىعۋى.
«ادام مۇمكىن (كۇبىرلەيدى جالعان ٴۇن
بىتپەي قالعان ٴمۇسىنى دەپ اللانىڭ)» («سوت»، 41-بەت)، - دەگەنىندە سول كۇبىرلەپ تۇرعان جالعان ٴۇن – سايتاننىڭ سىبىرى ەكەنى تۇسىنىكتى، اللانىڭ كەرەمەتىنە شاك كەلتىرۋگە جول اشاتىن مۇنداي سوزدەردى ايتۋدان ساق بولعانى ٴجون ەدى اقىنعا.
«ٴلا يللاھا يل اللاھ»، «اللاجار»، «ازعىرۋ»، «مۇسىلمان»، «مولدانىڭ مونولوگى» سياقتى تاماشا ولەڭدەر جازعان الماس تەمىربايدىڭ «ٴبىر ٴتۇيىر تاس» دەگەن ولەڭىندەگى كەيبىر ٴبىر جولداردى وقىپ وتىرىپ ونى وسى اۆتور جازدى دەگەنگە مۇلدەم سەنگىڭ كەلمەيدى...
وسى ولەڭىندە:
«ەسىم كەتىپ، مەڭ-زەڭ بولىپ تۇرامىن،
ەسكەرتكىشتىڭ تۇعىرىنىڭ قاسىندا»، - دەپ جىرلاپ وتىرعان اقىن ٴارى قاراي:
«قۇداي ٴبىلسىن، نە قۇدىرەت ەكەنىن،
قۇلپىتاسقا (قۇرىپ قالعىر!) قۇمارمىن»، - دەيدى. ياعني، اقىن بۇل جەردە ٴبىر ويدىڭ ىشىنەن تاعى ٴبىر وي تۋدىرىپ تۇر. «قۇلپىتاستان تۇرام كەيدە شوشىنىپ» دەۋى سونىڭ دالەلى. ەسكەرتكىش پەن قۇلپىتاستى قاتار الىپ دامىتىپ جىرلايدى. تاسباۋىرلىقتىڭ، تاسجۇرەكتىكتىڭ قايدان باستاۋ الىپ جاتقانىنا ۇڭىلگىسى كەلەدى. ورتاعا سۇراۋ تاستايدى. سول تاسباۋىر قوعامنىڭ ٴبىر مۇشەسى قۇدايعا قالاي ٴتىل تيگىزىپ الادى؟ ابايسىزدا جاراتۋشىسىنىڭ قاي زاتتى دا جاراتارداعى مىنسىزدىگىنە كۇمان كەلتىرگەندەي ٴبىر كۇپىر ٴسوز ايتىپ قالادى.
ول ٴسوز مىناۋ:
«اللا ادامدى جاراتقاندا بالشىقتان،
ٴبىر ٴتۇيىر تاس كەتتى مە ەكەن قوسىلىپ؟..» («اۆتوپورترەت» جىر كىتابى، الماتى، «ٴۇش قيان» باسپاسى، 2007، 33-34-بەت).
جالپى، اقىنداردى «مۇنىڭ ٴبارى بۇرىن جازىلعان ولەڭدەر ەدى» دەپ اقتاپ الۋعا دا بولادى. ٴبىراق ٴدال وسى ولەڭدەر قازىرگى شىعىپ جاتقان كىتاپتارىندا جاريالانىپ ٴجۇر عوي، ماسەلە سوندا.
جوعارىدا ٴبىز ٴسوز ەتكەن قايتا تولىقتىرۋلار، «ٴبىر جازعانىن مىڭ مارتە وزگەرتىپ» قايتا قاراپ شىعۋ دەگەنىمىزدىڭ ٴبىر پاراسى وسىندا جاتىر. ادام ساناسى دۇرىس سوقپاققا تۇسكەن سوڭ، قالامگەر كەمشىلىگىن مويىنداپ قانا قويماي، ونى دۇرىستاۋى دا كەرەك قوي. سوندا عانا كەمەل ويدىڭ بيىگىندە تۇرماعىمىز اقيقات.

 

باۋىرجان سەگىزبايەۆ

 

 


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي