BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

ادام – جۇمباق الەم

استانا. 4 ماۋسىم. baq.kz -  گوگولدىڭ شابىتى مەن ەلەسى. جازۋشى نيكولاي ۆاسيلەۆيچ گوگولعا اۋىرىپ جۇرگەن كەزدەرىندە كوز الدىنا ٴار ٴتۇرلى ەلەستەر كەلگەن ەكەن. ول ونى قاسىندا جۇرگەن كوپەس ن.پ.ۆياتكينگە ايتىپ وتىرعان دەيدى جازۋشى س.ت.اكساكوۆ. گوگولدىڭ تاعى ٴبىر زامانداسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، جازۋشى ٴبىر وتىرىستا يسپانيا تۋرالى اڭگىمەلەپ بەرەدى. سوندا ٴبىر ايەل: «نيكولاي ۆاسيلەۆيچ، يسپانيادا بىرنەشە جىل تۇرعان بولارسىز؟» – دەيدى. «جوق، ٴتىپتى بولعان دا ەمەسپىن دەپ جاۋاپ بەرەدى، ال كونستانتينوپولدى جاقسى بىلەمىن دەپ، ەجەلگى ۆيزانتيا استاناسى تۋرالى قىزىقتى اڭگىمەنى باستاپ كەتەدى. سول جەردە وتىرعانداردىڭ ٴبىرى: «نيكولاي ۆاسيلەۆيچتىڭ بۇل جەردە بولعانى كورىنىپ تۇر»، دەيدى. «جوق، ول جەردە دە بولعان ەمەسپىن»، دەپ جاۋاپ بەرەدى. ەشقاشان دا بۇل ەلدەردە بولماسا دا، تۋرا بولعانداي اڭگىمەلەپ بەرگەنى وتىرعانداردى تاڭعالدىرادى. ٴتىپتى، سول ەلدەردە بولىپ كەلگەن ادامداردىڭ وزدەرى دە گوگول سۋرەتتەپ بەرگەندەي ايتا الماس ەدى.

1889 جىلى «سىن وتەچەستۆا» جۋرنالىندا يتاليا تۋرالى ولەڭ جارىق كورەدى. كەيىننەن بۇل ولەڭنىڭ اۆتورى ن.ۆ.گوگول ەكەنى انىقتالادى. ونى گوگول جيىرما جاسىندا جازعان ەكەن.
1850 جىلى نيكولاي ۆاسيلەۆيچ نيكيتسكيي بۋلۆارىنداعى ٴتالىزيننىڭ ۇيىندە تۇرعان كەزىندە جازۋشىعا بارلىق جاعداي جاسالعان ەكەن. گوگول ٴوزىنىڭ ٴولىمىنىڭ جاقىن قالعانىن سەزىپ، كۇننەن-كۇنگە تۇنەرىپ، كوڭىلسىز كۇيگە تۇسەدى. بارلىق جاعداي جاسالسا دا جازۋشىعا شابىت كەلمەيدى. قالام الا قالىپ وتىرا قالسا، ويىنا ەشنارسە تۇسپەيدى.
ٴبىر كۇنى جازۋشىدان: «بىرنەشە اي وتسە دە ەشقانداي قولجازباڭىز جارىق كورمەدى عوي»، دەگەن سۇراققا ول: «ادام بالاسى كىزىق قوي، ماعان جۇمىس جاساۋ ٴۇشىن بارلىق جاعداي جاسالسا دا شابىت كەلمەي جاتىر»، دەيدى. ٴبىراز ۇنسىزدىكتەن سوڭ مىنا ٴبىر قىزىقتى وقيعانى ايتىپ بەرەدى.
يتاليانىڭ دجانسانو جانە البانو قالالارىندا بولعان كەزىمدە جولدىڭ بويىنداعى ابدەن توزىعى جەتكەن تراكتير تۇر ەكەن. كۇن ىستىق بولعاندىقتان سوعان كىرىپ دەمالۋدى ٴجون كوردىم. تراكتيردىڭ ٴىشى ۋ-شۋ، بىرەۋلەرى بيليارد ويناپ جاتىر، ەندى بىرەۋلەرى تەمەكىنى بۇرقىراتىپ، شاراپ ٴىشىپ وتىر. سول كەزدە مەن «ٴولى جانداردىڭ» ٴبىرىنشى تومىن جازىپ جۇرگەن كەزىم ەدى. نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن، تراكتيرگە كىرگەن بويدا قويىن داپتەرىمدى الا سالىپ، بۇرىشتا تۇرعان ۇستەلگە وتىرا قالىپ، جازا باستادىم.
جان-جاعىمدا بولىپ جاتقان ۋ-شۋعا، توبەلەسكە كوڭىل بولمەي، ەرەكشە ٴبىر شابىت پايدا بولىپ، توقتالماستان «ٴولى جانداردىڭ» باقانداي ەكى تاراۋىن جازىپ تاستادىم. ال ٴقازىر ەشكىم ماعان كەدەرگى جاساپ جاتقان جوق، ٴبىراق شابىت كەلمەيدى. سول كەزدە جازعان شىعارمامدى ٴوزىم جوعارى باعالايمىن، – دەپ اياقتايدى ٴوز اڭگىمەسىن گوگول.

 

اگاتا كريستي نەگە جوعالىپ كەتتى؟

الەمگە اتى ايگىلى جازۋشى اگاتا كريستي ٴۇشىن 1926 جىل وتە اۋىر بولدى. سول جىلى اناسى قايتىس بولادى، ال سۇيىكتى كۇيەۋى ارچي­بالد كريستي نەنسي نيل اتتى ٴبىر ايەلدى جاق­سى كورىپ قالىپ، اگاتامەن اجىراسامىن دەپتى.
جەلتوقساننىڭ ٴ3-ى كۇنى كۇيەۋىنىڭ بارلىق دەما­لىس كۇندەرىن كوڭىلدەسىمەن بىرگە وتكىزە­ٴتىنىن سەزىپ، ٴتۇن ىشىندە ۇيىقتاپ جاتقان قىزى­نىڭ بەتىنەن ٴسۇيىپ، كيىمدەرىن الىپ كەتىپ قا­لادى.
قايدا كەتكەنىن ەشكىم بىلمەيدى، ٴىز-تۇزسىز جوق بولادى…
قارسىلاستارى اگاتا كريستيدىڭ اياق استىنان جوعالىپ كەتۋىن ول ٴوز-وزىن جارنامالاۋ ٴۇشىن ادەيى ىستەدى دەيدى.
ال كەيبىرەۋلەرى ونىڭ كۇيەۋى كوڭىلدەسىنە كەتىپ قالعان سوڭ، وز-وزىنە قول جۇمسادى دەپ جورامالدايدى.
بۇل ٴىستى ىشكى ىستەر ٴمينيسترى ۋيليام دجاينسان حيكس ٴوز باقىلاۋىنا الادى.
ارتۋر كونان دويل اگاتانىڭ قولعابىن مەديۋمگە اپارادى، ٴبىراق ودان دا ەش ناتيجە شىقپايدى. ونىڭ جوعالىپ كەتكەنى تۋرالى تەك بريتاندىق گازەتتەر ەمەس، بۇكىل دۇنيەجۇزىلىك اقپاراتتىق قۇرالدار دا جاريالايدى. «دەيلي نيۋس» گازەتى اگاتا كريستيدىڭ كايدا ەكەنىن بىلەتىن ادامعا قوماقتى قارجى ۇسىنادى. ٴار جەرگە بويى 170 سم.، سارى شاشتى، 35 جاستاعى ايەل جوعالىپ كەتتى دەگەن پلاكاتتار ىلىنەدى.
تەك 11 كۇن وتكەن سوڭ ٴبىر مۋزىكانت حورراۋگەيت كۋرورتىندا اگاتا كريستيگە ۇقسايتىن ايەلدى كورگەنىن حابارلايدى. سويتسە، بەلگىلى جازۋشى «كارى اققۋ» اتتى قوناق ۇيدە تەرەزا نيل دەگەن لاقاپ اتپەن تۇرىپ جاتىر ەكەن.
وسى حاباردى ەستي سالا كۇيەۋى ارچيبالد كريستي حەرراۋگەيت كۋرورتىنا جەتەدى. ول ەكەۋى كەزدەسكەن ساتتە رەپورتەرلەر، پوليسەيلەر دە بولادى. ولاردىڭ ٴبارى جازۋشىنىڭ قيمىل، ىس-ارەكەتى، سويلەگەن ٴسوزى دە ٴبىرتۇرلى وزگەرىپ كەتكەنىن بايقايدى. ال كۇيەۋىن تانىماي، ٴوزىمنىڭ اعام دەسە قىزىنىڭ سۋرەتىن كورىپ: «بۇل مەنىڭ ۇلىم عوي»، – دەيدى.
ەرتەسىنە-اق بۇكىل ۇلىبريتانيا بويىنشا اگاتا كريستي تابىلدى، ٴبىراق ۋاقىتشا ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنەن ايىرىلعان دەگەن حابار تاراپ كەتەدى. ايگىلى جازۋشىنىڭ وسىنداي حالگە دۋشار بولعانىنا كەيبىرەۋلەردىڭ سەنگىلەرى كەلمەيدى.
قوناق ٴۇي قىزمەتكەرلەرى اگاتا كريس­ٴتيدىڭ ىس-ارەكەتىنەن ەشقانداي وزگەرىس بايقال­ماعانىن ايتادى. جازۋشى كۇندە كىتاپحاناعا بارادى، پيانينودا وينايدى، دارىگەرلەر بەلگىلەگەن ەمدى دە قابىلدايدى. ٴبىر جۋرناليست «تەresا» دەگەن سوزدەگى ارىپتەردىڭ ورنىن اۋىستىرسا، تەaser – باس قاتىرۋ» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەتىنىن بايقايدى.
ٴبىراق كوپشىلىك اگاتا كريستي كۇيەۋىنەن ٴوش الۋ ٴۇشىن ادەيى كەتىپ قالدى دەگەن جورامالدان تايمايدى. ەندريۋ نارتون اتتى بيوگراف جانە دارىگەر كريستي ٴديسسوسياتيۆتى فۋگا دەگەن اۋرۋعا شالدىققانىن انىقتايدى. بۇل اۋرۋمەن اۋىراتىندار ٴوزىنىن اتىن ۇمىتىپ قالادى. كۇندەلىكتى ومىردە بولاتىن جاعدايلاردى ۇمىتپايدى. ٴبىراق ولار وزدەرىنىڭ وسىنداي اۋرۋمەن اۋىراتىندارىن بىلمەيدى ەكەن. ولار وزدەرىنە جاڭا ات تاڭداپ الادى، جاڭا جۇمىس تاۋىپ، ەل قاتارلى ٴومىر سۇرە بەرەدى. بۇل اۋرۋمەن قالاي اۋىرادى؟ ونىڭ سەبەپتەرى بىرنەشە. مىسالى، قاتتى رەنجىگەندە، سترەستىك جاعدايدا بولادى ەكەن. اۋىرعان ادامدار ٴوز باستارىنا تۇسكەن اۋىرتپاشىلىقتى ۇمىتىپ، تۇك بولماعانداي كۇندەلىكتى ومىرگە ارالاسىپ جۇرە بەرەتىن كورىنەدى. ٴديسسوسياتيۆتى فۋگامەن بىرنەشە ساعاتتان، بىرنەشە ايعا دەيىن اۋىرادى ەكەن. ونىڭ ەڭ باستى بەلگىسى – اۋىرعان ادام ٴوزىن باسقا اداممىن دەپ ەسەپتەيدى. كريستي ٴوز-وزىن تەرەزا نيل دەپ ەسەپتەپ، ٴتىپتى ٴوزىن سۋرەتتەردەن تانىماي قالادى. كريستي ىزدەۋ قاعازدارىندا جازىلعان حابارلامانى وقىپ: «مىنا اگاتا كريستي دەگەن ايەل جوعالىپ كەتىپتى، بايقۇس-اي، تەزىرەك تابىلسا ەكەن»، دەپ ۋايىمدايتىن كورىنەدى.
اتاقتى جازۋشىنىڭ وسىنداي اۋرۋعا شالدىققانىنا ونىڭ كۇيەۋى كىنالى دەسەدى.

 

بۋلگاكوۆتىڭ وسيەتى

اتاقتى ادامداردىڭ، بەلگىلى قالام­گەرلەردىڭ كورىپكەلدىك، ساۋەگەيلىك قاسيەتتەرى بولاتىنى بەلگىلى.
1940 جىلدىڭ كوكتەمىندە ٴحال ۇستىندە جاتقان جازۋشى ميحايل افاناسەۆيچ بۋلگاكوۆ ايەلى ەلەنا سەرگەەۆنادان:
– مەنىڭ «ماستەر جانە مارگاريتا» اتتى رومانىم جۋىردا جارىققا شىعاتىن ٴتۇرى جوق، مەن ونىڭ العاشقى ٴتۇپنۇسقاسىن ورتەپ جىبەرگەن ۋاقىت ەسىڭدە مە؟ – دەپ سۇرايدى.
ەلەنا سەرگەەۆنا:
– ٴيا، ارينە ەسىمدە، – دەپ جاۋاپ بەرەدى.
– ەندى وسى رومان باسىلىمعا شىققان كۇنى مەنىڭ زيراتىما كەلىپ گۇل قويعان ادامعا قالاماقىمنىڭ بىرنەشە پايىزىن بەر. ال نەشە پايىز ەكەنىن ٴوزىڭ ٴبىل، ٴبىراق ۇمىتىپ كەتپە، مىندەتتى تۇردە ورىندا، – دەيدى.
1940 جىلدىڭ 10 ناۋرىزىندا ميحايل افاناسەۆيچ قايتىس بولادى. 30 جىل بويى زيراتقا تۋرا سول رومان جارىق كورگەن كۇنى ايەلى كەلىپ تۇرادى. تەك، 1969 جىلدىڭ كوكتەمىندە ەلەنا سەرگەەۆنا زيراتتا ٴبىر جاس جىگىتتىڭ قۇلپىتاستى ىزدەپ جۇرگەنىن كورەدى. ٴبىر كەزدە الگى جىگىت. «جازۋشى ميحايل افاناسەۆيچ بۋلگاكوۆ. 1891-1940 ج.ج.» دەگەن قۇلپىتاستىڭ قاسىنا كەلىپ ٴبىر شوق گۇل قويادى.
– توقتاي تۇرىڭىزشى، – دەگەن داۋىستى ەستىپ، جىگىت بۇرىلىپ قارايدى. زيراتتىڭ باسىنداعى ورىندىقتا ەگدە تارتقان ايەل وتىر ەكەن.
– كەشىرىڭىز، ٴسىزدىڭ ٴاتى-جونىڭىز كىم؟ تەلە­فونىڭىزدى، مەكەن-جايىڭىزدى ايتىڭىزشى، – دەيدى ايەل.
– نە ٴۇشىن؟ – دەپ تاڭ قالادى جاس جىگىت.
– قورىقپاڭىز، سىزگە مەن جاماندىق جاسامايمىن، كەيىن تۇسىنەسىز، – دەيدى بۋلگاكوۆا. ول جىگىت لەنينگرادتىق جاس جۋرناليست ۆلاديمير نەۆەلسكيي ەدى.
ەلەنا سەرگەەۆنا ٴجۋرناليستىڭ تەلەفونىن، مەكەن-جايىن، ٴاتى-جونىن جازىپ الادى. ال جۋرناليست جىگىت بولسا تاڭعالىپ، بۇل كىسى كىم، نە ٴۇشىن مەنىڭ ٴاتى-جونىم، مەكەن-جايىم كەرەك بولدى دەگەن ويمەن ۇيىنە قايتادى.
ول وسى زيراتقا كەلەردىڭ الدىندا عانا جازۋشىنىڭ «ماستەر جانە مارگاريتاسىن» وقىعان ەكەن. شىعارمانىڭ ۇناعانى سونداي، ول ونىڭ زيراتىنا بارىپ تاعزىم ەتكەندى ٴجون كورەدى. لەنينگرادقا قايتىپ كەلگەن جۋرناليست زيرات باسىندا بولعان كەزدەسۋدى ۇمىتىپ تا كەتەدى. ەكى اپتا وتكەن سوڭ ونىڭ اتىنا قوماقتى قارجى پوشتا ارقىلى اۋدارىلادى. ٴبىراق كىمنەن ەكەنى بەلگىسىز، جىبەرۋشىنىڭ ٴاتى-جونى جازىلماعان. ول كەزدە ونداي اقشا ەشكىمنىڭ تۇسىنە دە كىرمەيدى، جۋرناليست جىگىت ٴتىپتى قورقا باستايدى. مۇمكىن قاتەلەسكەن بولۋ كەرەك دەپ تە ويلايدى دا، ميليسياعا حابار بەرگىسى كەلەدى. تۋرا سول كۇنى كەشكە وعان تەلەفون شالادى:
– مەن ەلەنا بۋلگاكوۆامىن، اقشانى الدىڭىز با؟ ەسىڭىزدە مە زيراتتىڭ باسىندا كەزدەسىپ ەدىك قوي؟ – دەيدى.
– ٴيا، ەسىمدە، نەلىكتەن، نە ٴۇشىن وسىنشاما اقشا سالدىڭىز؟ – دەيدى.
– مەن مارقۇم ميحايل بۋلگاكوۆتىڭ وسيەتىن ورىندادىم. ٴسىز تۋرا «ماستەر جانە مارگاريتا» رومانى باسىلىمعا شىققان كۇنى زيراتقا كەلىپ، گۇل قويدىڭىز. بۇل كۇيەۋىمنىڭ وسيەتى ەدى، – دەيدى. ٴسويتىپ، جيىرما بەس جىل وتكەن سوڭ ەلەنا بۋلگاكوۆا كۇيەۋىنىڭ وسيەتىن ورىندايدى. ودان كەيىن كوپ ۇزاماي ٴوزى دە قايتىس بولادى.
ال ۆلاديمير نەۆەلسكيي الگى اقشاعا كاتەر ساتىپ الادى، التىن ارىپتەرمەن كاتەرگە «ميحايل بۋلگاكوۆ» دەپ جازدىرادى. كاتەر نەۆا وزەنىمەن ٴجۇزىپ بارا جاتقان ساتتە بۋلگاكوۆتىڭ تالانتىنا باس ييۋشىلەر قول سوعىپ، قوشەمەت كورسەتەدى ەكەن.

 

ماقسات رسالين،
جۋرناليست.

 


ٴبىزدىڭ telegram-پاراقشامىزدا قازاقستاننىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارى. جازىلىڭىزدار!

كوممەنتاريي