BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 376.73 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 427.36 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.75
استانا:

قۇنى تۇسكەن اتاق

كىم اتاعىن جالعان تىلمەن جىرلايدى،

ەل ىشىندە سول بەدەلدەن جۇرداي-دى

ٴجۇسىپ بالاساعۇن

دانا حالقىمىزدا: «اۋرۋىن جاسىرعان ارام ولەدى» دەگەن عيبراتتى ٴسوز بار (مۇنىڭ ٴمانىسى: ەگەر دە ناۋقاس ادام دەر كەزىندە ەمدەلمەسە، وندا ول ورنى تولماس وكىنىشتە قالادى دەگەندى مەڭزەيدى).

مەنىڭشە، مەملەكەت - دەگەن مىڭداعان، ميلليونداعان ٴوز ازاماتتارىنان تۇراتىن ٴتىرى اعزا (ورگانيزم) دەپ قابىلدانۋى ٴتيىس. اعزاسى بولعان سوڭ، ونىڭ دا ٴوز دەرتى بولادى. ماسەلەن، قازىرگى اعزامىزدىڭ ەڭ باستى دەرتى - ول بۇگىنگى قازاقستان قوعامىن جايلاپ، جەڭ ۇشىنان جالعاسقان سىبايلاستىق (ٴار سالاداعى تامىر-تانىستىق) دەر ەدىم.

قۇرمەتتى وقىرمان! سىزدەرگە بۇل جولعى ايتپاعىم، ەلىمىزدە ٴتۇرلى جولدارمەن تاراتىلىپ جاتقان ماراپاتتار جايلى بولماق!

ارينە، كوپكە توپىراق شاشپايمىن. مەنىڭ ايتار ويىمنىڭ ەلىنە ەڭبەگى سىڭگەن، حالقى قۇرمەتتەپ، تورىنەن سىيلى ورنىن ۇسىنىپ جاتقان ازاماتتارىمىزعا ەش قاتىسى جوق!

سوندىقتان ٴوزىم قىزمەت جاساپ كەلە جاتقان مادەنيەت سالاسىن تىلگە تيەك ەتپەكپىن.

وسى «قر مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسى كىمدەرگە بەرىلۋدە؟ جانە ونى بەرۋ كەزىندە زاڭ تالاپتارى قانشالىقتى ساقتالادا؟ بۇعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى نە دەيدى ەكەن؟ سوعان نازارلارىڭىزدى اۋدارىپ كورەيىن!

«قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قۇرىلىمىنا كىرەتىن كەيبىر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۆەدومستۆولىق ناگرادالارى تۋرالى.

«مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسى

77. «مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن مادەنيەت سالاسىنىڭ دامۋىنا ەرەكشە ۇلەس قوسقان، ەلدىڭ مادەنيەتىن دامىتۋداعى ۇزاق جىلعى ەڭبەگى مەن جەكە ۇلەسى، مادەنيەت سالاسىن جەتىلدىرۋگە بەلسەنە قاتىسقانى، مادەنيەت جۇيەسىندە يننوۆاسيالىق قىزمەتى ٴۇشىن مادەنيەت سالاسىندا 15 جىل جانە ودان دا كوپ ەڭبەك ٴوتىلى بار مادەنيەت سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ماراپاتتالادى» دەيدى.

مىنە، بۇل زاڭ! ال ول زاڭ نەسىمەن قۇندى؟ ارينە، زاڭ ورىندالۋىمەن عانا قۇندى!

2011 جىلى «قر مادەنيەت قايراتكەرى» دەگەن اتاعى توقتاتىلىپ، ونىڭ ورنىنا سوعان تەڭەستىرىلگەن «قر مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» دەگەن جاڭا اتاق ەنگەن بولاتىن. وسىدان كەيىن-اق ەڭبەك ٴوتىلى تولماسا دا، ەكىنىڭ ٴبىرى اياق استىنان «قايراتكەر» بولىپ شىعا باستادى. بۇل وندايلارعا وپ-وڭاي سياقتى. ول ٴۇشىن - بۇرىننان كەلە جاتقان مادەني ٴىس-شارالاردىڭ اتاۋىن وزگەرتىپ جانە ونى ٴوزىڭنىڭ «يننوۆاسيالىق جوباڭ» ەتىپ كورسەتىپ، سول ارقىلى اتاۋلى مەرەكەلەردە، سونداي-اق ت.ب. ۇكىمەت تاراپىنان بەرىلەتىن مەرەيتوي توسبەلگىلەرىن رەتىن تاۋىپ كەۋدەڭە تاعىپ الساڭ جەتەدى. ماسقارا عوي!

بارلىعىمىز دا ادام بالاسىمىز. ٴبىزدىڭ ۇجىمدا وسى اتالمىش ماسەلەگە قاتىستى وكپەسىن ايتۋعا باسشىلىقتان جۇرەكسىنەتىن كەيبىر ارىپتەستەرىمنىڭ رەنىشتەرى وڭاشادا ەستىلىپ قالادى. مۇنداي ادىلەتسىزدىككە بۇعان دەيىن قارسى شىعىپ تا كوردىك. شقو تاراپىنان دا ارنايى وكىلدەردى شاقىرتقىزىپ جينالىس تا اشقىزدىق. ٴبىراق تاعى دا سول باسشىلىق توردە وزدەرى وتىرىپ الىپ، دايىنداپ قويعان «قۋىرشاق ادامدارىن» سويلەتىپ، وكىلدى سەندىرىپ الدىڭدى وراپ كەتەدى. ۇجىم قامىن جەگەن اكتەرلىك شەبەرلىكتەرىنە تاڭ قالماسقا شاراڭ قالمايدى. ال سىرتتاي نارازىلىق تانىتىپ جۇرگەندەر، جەمە-جەمگە كەلگەندە تومەن قاراپ، كوزدەرىمەن ەدەن شۇقىپ كەتەدى. وسىلايشا ٴوز ىشىمىزدەن ٴوزىمىز ٴىرىپ-شىرىپ بارا جاتقان ۇجىمعا اينالا باستاعان سىڭايلىمىز. اباي اتام ايتقانداي «باياعى جارتاس، ٴبىر جارتاس...».

سول ٴبىر سپەكتاكلدەگى ەكىجۇزدىلىككە «تويىپ»، ىشتەن تىنىپ جۇرگەن ەدىم. ەندى، مىنە، تاعى دا شىداي الماي بارشا قازاق ەلىنە شىندىقتى اشىق تۇردە جايىپ سالۋعا بەل بۋدىم. وعان تاياۋدا وتكەن تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىنە وراي ورىن العان ٴبىر ورەسكەل جاعداي تۇرتكى بولدى.

2013 جىلى باسقا سالادان مادەنيەتكە كەلىپ، وسى بەس جىل ىشىندە عانا ماراپاتتارعا ۇسىنىلىپ ۇلگەرگەن كوركەمدىك-جەتەكشىمىز گۇلجان جاقسىبايقىزىنىڭ تاعى دا «قر مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىنە ۇسىنىلۋى ەدى. ول ماراپاتقا ۇسىنىلعان ارىپتەستەرىمىزگە قاتىستى وتكەن ۇجىم جينالىسىندا اسپاي-ساسپاي-اق: «ٴبىراز ادامدار ۇسىنىلىپ، ىشىندە مەنىكى ٴوتتى. كانالداردى سالىپ ٴجۇرىپ، ارەڭ الدىق قوي...» - دەپ، كوپشىلىككە قاراپ كۇلە ايتقان بولاتىن...

مەن جانىما باتقان مۇنداي «كانالى» كۇشتى مالىمدەمەنى مەملەكەتىمىزدىڭ ابىرويىن ٴتۇسىرۋ جانە دە سول مەكەمەدە تالاي جىل تەر توگىپ كەلە جاتقان ونەر ادامدارىنىڭ ەڭبەگىن قورلاۋ دەپ قابىلدايمىن. «كوركەمدىك جەتەكشى» - دەگەنىمىز اتى ايتىپ تۇرعانداي مىنەزى كوركەم، سىپايى، ايتار ويى مەن ٴار ٴسوزىن جۇيەلى تۇردە سالماقتاپ، مادەني تۇردە جەتكىزەتىن ادام بولۋى ٴتيىس. باسشىنىڭ تاراپىنان «ەرەكشە قولداۋ» تاۋىپ 2016 جىلى تاۋەلسىزدىك كۇنى، 2015 جىلى قازاق حاندىعىنىڭ 550 - جىلدىعى سياقتى ايتۋلى مەرەكەلەرگە ارنالعان ماراپاتتارعا، 2018 جىلى «قر مادەنيەت سالاسى ۇزدىگى» توسبەلگىسىنە، تەك سول ٴبىر ادامنىڭ عانا ۇسىنىلۋى قالاي؟ سوندا بۇل ٴوزى قانداي «كانال...»؟

ەگەر كوركەمدىك جەتەكشى مادەني ٴىس-شارالاردى وتكىزىپ جاتسا، بۇل ونىڭ تىكەلەي جاۋاپتى مىندەتى جانە سول ٴۇشىن ۇكىمەتتەن ارنايى جالاقى الىپ وتىرعان كۇندەلىكتى جۇمىسى عانا ەمەس پە؟ ادام ٴوزىنىڭ تىكەلەي مىندەتىن اتقارعانى ٴۇشىن عانا ماراپاتقا ۇسىنىلا بەرسە، ەندىگى كەۋدە تۇگىلى ارقاسى دا تولاتىندار بارشىلىق قوي.

تاعى ٴبىر ايتا كەتەتىن ٴجايت. بيىلعى مامىر ايىندا عانا مادەنيەت سارايىندا كوپ جىلدار ەڭبەك جاساپ كەلە جاتقان ٴانشى قارىنداسىمىز وسى اتاققا يە بولدى. شىن قۋاندىق. ەندى، ويلاپ قاراسام، بۇل - باسشىلىق تاراپىنان كۇدىك پەن داۋ تۋدىرماس ٴۇشىن ارنايى جاسالعان قيتۇرقى ايلا ەكەن. سوندا قىزمەتكەرلەر ۇكىمەتتىك ماراپاتقا قاجەت بولسا، ٴار التى اي سايىن ۇسىنىلا ما، الدە، سول سالانىڭ ديپلومىن الا سالا، ۇسىنىلا ما؟ ەگەر بەس جىلدا وسىنداي «جەتىستىكتەرگە» جەتىپ ۇلگەرسە، ەندى، بەس جىلدا (كانالدارى امان بولسا) مىنا قارقىنمەن «قر ەڭبەك ەرى» ٴ-نىڭ دە اۋىلى الىس ەمەس سياقتى ما، قالاي؟ سوندا مادەنيەت سالاسىندا ون بەس جىلدان استام ونەردىڭ وتىنىمەن كىرىپ، كۇلىمەن شىعىپ جۇرگەن شىعارماشىلىق ادامدارى قايدا قالادى؟ بەلدەن باسىلىپ، تالابى ورىندالماسا، ونىڭ نەسى زاڭ؟ مەن وسى سۇراقتى سول ارىپتەستەرىمە تىكەلەي قويىپ تا كوردىم. ال ولاردىڭ ايتار جاۋاپتارى: «اعا، سوڭىمىزعا ٴتۇسىپ الادى...» - دەپ، جاسقانشاقتاپ تومەن قارايدى. وسى جاسىق مىنەزبەن قالاي ەل بولار ەكەنبىز ٴا؟!

تۇسىنگەن ادامعا ونەر جولى قيىن جول ەكەنى ٴمالىم. مارقۇم اشىربەك سىعاي اعامىزدىڭ: «ونەرگە وڭاي دەپ تالاپتانبا، قيىن دەپ تالاپتان» دەگەن قاناتتى ٴسوزى بار. ەگەر ارزان اتاق قۋعاندار رەتىن تاۋىپ تورگە شىقسا، ٴسويتىپ وسىنداي «قۇرمەتكە» بولەنە بەرسە، وندا ونەر مەن مادەنيەتتە نە قۇرمەت، نە قاسيەت قالادى؟!

باسقا سالادا ەڭبەك جولىن باستاپ، مادەنيەتكە ات باسىن 2013 جىلى ٴبىراق بۇرعان، سىرتتاي مۋزىكالىق ديپلومىن العانىنا دا ٴبىر جارىم جىل عانا بولعان ادامدى مادەنيەتتىڭ كوشىن جالعىز ورگە سۇيرەگەندەي ەتىپ كورسەتۋ قانشالىقتى اقىلعا سيادى؟ مەن، وسى سالانىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرە قويماعان، ەڭبەك ٴوتىلى بەس جىلدان ەندى عانا اسقان، تۇيمەدەيىن تۇيەدەي قىلىپ كورسەتەتىن ادامدارعا مۇنداي ماراپاتتىڭ بەرىلۋىنە تولىقتاي قارسىمىن!

قر كونستيتۋسياسىنىڭ 17، 18 - باپتارىنا سۇيەنە وتىرىپ، بۇل اسقىنعان دەرتتىڭ ۇكىمەت تاراپىنان ارنايى كوميسسيامەن ٴجىتى نازارعا الىنىپ، قاتاڭ تەكسەرىلۋىن جانە زاڭ تالاپتارىنىڭ ورىندالۋىن تالاپ ەتەمىن!

جالپى، ەلباسىنىڭ جولداۋىنداعى: «زاڭدى بۇزعان ەكەنسىڭ، ونىڭ باپتارىنا سايكەس جاۋاپقا تارتىلاسىڭ» دەپ ايتقان ەسكەرتپەسى قايدا؟ ەگەر دە ەڭبەك وتىلىنەن تىس مادەنيەتكە اكەلگەن تىڭ جاڭالىعى مەن بۇرىن قايتالانباعان ٴارى حالىقتان ٴوز باعاسىن لايىقتى تۇردە العان دارا تۋىندىسى بولسا قۇبا-قۇپ قوي. ال بۇدان باسقا جاعدايدا، ياعني ەڭ ٴبىرىنشى كەزەكتە - ەڭبەك ٴوتىلى ەسكەرىلۋى قاجەت دەپ سانايمىن! مىنە، وسىلايشا زاڭعا قايشى كەلەتىن ارەكەتتەر مەن كانالدار ارقىلى بەرىلگەن "اتاقتاردىڭ" قۇنى ٴتۇسىپ جاتىر. بۇل ەندى، مەملەكەتىمىزگە دە ۇلكەن سىن ەمەس پە؟ ٴتىپتى اتاقتى «ٴسابي بولعىم كەلەدى» انىمەن-اق كۇللى قازاقستاندى تامساندىرعان تۇرسىنعازى راحيموۆ اعامىز حالقىنىڭ قۇرمەتىنەن كەندە بولماسا دا كوزىنىڭ تىرىسىندە باعالانىپ، ەڭبەگىنە ساي ٴادىل باعاسىن الا الماي كەتتى عوي، قانداي وكىنىشتى. وندا مىنالارعا نە جورىق؟ دەمەك، باسشىلىقتا وتىرعان ادامداردا ناعىز ەڭبەكتى باعالايتىن پاراساتتىلىق كەمشىن سوعۋدا دەگەن ٴسوز!

ال قازىرگى ۋاقىتتا باسشىمەن تىعىز قارىم-قاتىناسى بار ادامدار الدىن الا كەلىسىپ (سىبايلاسىپ) بارىپ، ٴوزىن ۇسىنۋ ٴۇشىن جىبەرىلەتىن ۇسىنىس-مىنەزدەمەنى دە جىمىن بىلدىرمەي جوعارى جاققا جولداپ قويادى. ال ونىڭ كەرىسىنشە ەكەنىن دالەلدەۋ وتە قيىنعا تۇسەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.

بۇل تاقىرىپتا اششى شىندىقتى جازۋ، مەنىڭ وزىمە دە وڭاي بولىپ وتىرعان جوق. ويتكەنى، جازعاندارىمنىڭ ٴبارى جان جادىراتار جايلارعا ەمەس، كوڭىل قۇلازىتار ويلارعا تولى. ونى دا جاقسى تۇسىنەمىن!

مەن سەمەي قالاسىنىڭ گەربى تۋرالى التى جىل بويىنا ادىلەت ىزدەپ، سول ٴۇشىن اكىمدىك تاراپىنان «پالەقور» دا اتاندىم. مەيلى، كۇيە جۇققانىمەن كۇيدىرمەيدى عوي، بالكىم ۋاقىت-ەمشى ٴوزى ٴبىر داۋاسىن تابار. كوڭىلىمە سول دا جۇبانىش! ٴبىراق بۇعان كىنالى ادامداردىڭ جان ايقايىنا پىسقىرىپ تا قارامايتىن، تەك ٴوز كرەسلوسىن عانا ماڭگىلىك قوزعالمايتىن «تاققا» تەڭەيتىن جەرگىلىكتى جەردەگى مەڭىرەۋ شەنەۋنىكتەر دەپ سانايمىن.

ٴسوز سوڭىندا ايتارىم: ٴبىز اقيقات اۋلىنان قانشا الىستاساق، ادامگەرشىلىك تە بىزدەن سونشا الىستاي بەرمەك. «ارزان اتاق قۋامىز» دەپ جۇرگەندە، ادامي قاسيەتىمىزدى جوعالتىپ المايىق، اعايىن!

ەرلان شاياحمەت ۇلى

سەمەي قالالىق مادەنيەت سارايىنىڭ قويۋشى-سۋرەتشىسى

Айдын Ырысбекұлы
35791

ايدىن ىرىسبەك ۇلى - قر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ ساراپتاما كەڭەسىنىڭ (ەس) گەرالديست-ساراپشىسى، الاشتانۋشى. 1971 جىلى 7 تامىزدا شىعىس قازاقستان وبلىسى، تارباعاتاي اۋدانى (بۇرىنعى سەمەي وبلىسى، اقسۋات اۋدانى)، اقسۋات اۋىلىندا تۋعان.

1986 جىلى قارعىبا اۋىلىنداعى يۋ.ا. گاگارين اتىنداعى سەگىز جىلدىق مەكتەبىن، 1989 جىلى اقسۋات اۋداندىق №17 كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششەسىن «كىشى مال دارىگەرى» ماماندىعى بويىن…

ٴومىربايان