BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

جۇرەكجاردى اڭگىمە «جاسىل تىرشىلىكتەن رۋحاني قۋات الامىن»

جۇرەكجاردى اڭگىمە

«جاسىل تىرشىلىكتەن رۋحاني قۋات الامىن»

«جۇرەكجاردى اڭگىمە» سىر-سۇحباتىنىڭ بۇگىنگى قوناعى مادەنيەت سالاسىندا ەلەۋلى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن، وبلىس، قالا حالقىنا سالتاناتتى شارالار تىزگىنشىسى قابىلەتىمەن تانىمال، «2013 جىلدىڭ ۇزدىك مادەنيەت قىزمەتكەرى» نوميناسياسىنىڭ يەگەرى، «ونەر مەكتەبىنىڭ» ديرەكتورى – قايرات جالىمبەتوۆ.
– قايرات تىنىشتىق ۇلى، ٴوزىڭىز باسقاراتىن «ونەر مەكتەبى» رەسپۋبليكاعا تانىمال ۇستاز تاڭىربەرگەن قالاۋوۆ قالىپتاستىرعان ونەر وشاعى ەكەنىن ەل بىلەدى. سول قۇتتى مەكەننىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى جايلى ٴسوز قوزعاي وتىرساڭىز...

– ارينە، بۇل قاسيەتتى وردانى تاڭىربەرگەن اعامىز 23 جىل تابىستى باسقارىپ، ۇلكەن بيىكتەرگە كوتەرگەن. ٴقازىر 70 جىلعا جۋىق تاريحى بار مەكتەپ زامان تالابىنا ساي وڭ وزگەرىستەرگە قادام باسۋدا. بۇل مەكتەپ مەكتەپ جاسىنداعى بالالارعا مۋزىكا، ۆوكال، حورەوگرافيا، ۇلت-اسپاپتار، ىشەكتى اسپاپتار، كوركەمسۋرەت ونەرىنەن كاسىبي ٴبىلىم بەرەدى. بۇگىندە ٴبىزدىڭ تۇلەكتەر قازانعاپ اتىنداعى مۋزىكالىق كوللەدجىندە، قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىندا، سەلەزنەۆ اتىنداعى حورەوگرافيالىق ۋچيليششەسىندە ٴبىلىم الۋدا. مەكتەپ قابىرعاسىنداعى شاكىرتتەرىمىز حالىقارالىق، رەسپۋبليكالىق، وبلىستىق بايقاۋلاردىڭ سان مارتە جۇلدەگەرلەرى اتانىپ، ەل مەرەيىن كوتەرىپ ٴجۇر.

  • جۇرت ونەر ادامىنىڭ الدىمەن ٴومىرى، وتباسى جايلى بىلۋگە قۇشتار ەكەنىن بىلەسىز. ەكىنشىدەن ٴوزىڭىزدى ونەرگە باۋلىعان ورتا جايلى اڭگىمە وربىتسەك.
  • الدىمەن، مەنى ومىرگە اكەلگەن اتا-انام جايلى ايتۋ پەرزەنتتىك پارىزىم. مەنىڭ اكەم – تىنىشتىق جالىمبەتوۆ ونەرگە ەشبىر قاتىسى جوق قاراپايىم جۇمىسشى. ال، انام – ٴشامشيا يبراگيموۆا ونەر دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن دارىندى جان. ناعاشىلارىم ٴان مەن جىردى بويىنا تۇمارلاعان رۋحاني دۇنيەگە جانى جاقىن جاندار. مەنىڭ بويىمداعى قاسيەت ناعاشى جۇرتتان دارىعان بولۋى كەرەك. انامنىڭ اق سۇتىمەن بەرىلگەن ونەر بايگەسىنە 4-5 سىنىپتان ٴتۇسىپ، شىڭدالدىم. سول بالالىق شاعىمنان-اق رەسپۋبليكالىق دارەجەدە وتكەن «ونەرگە قانات قاققاندار» اتتى تەلەبايقاۋدا توپ جارىپ، 1-ورىندى يەمدەندىم. كيەلى ونەر الەمىنە العاشقى قادامىم سول ٴبىر البىرت كەزەڭنەن باستالدى دەپ ويلايمىن. 8-سىنىپتان كەيىن، مۋزىكالىق ۋچيليششەگە وقۋعا ٴتۇستىم. ودان سوڭ ن. ۆ. گوگول اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ حالىق ٴانى كافەدراسىندا جىراۋ الماس الماتوۆتىڭ تالىم-تاربيەسىن الدىم. ونەردىڭ تۇعىرلى بەلەستەرىنە قانات قاعىپ، شىڭدالعان جىلدارىم «سىر سۇلۋى» وركەسترىنىڭ قۇرامىندا ٴانشى بولعان كەزدەن باستالادى. 2003 جىلى ونەر ساپارىمەن ماسكەۋدە، 2005 جىلى «ديدار» فولكلورلىق انسامبلىمەن وڭتۇستىك كورەياعا باردىم. ال، 2007 جىلى مۇستافا شوقاي اتىنداعى «فرانسۋز-قازاق» قاۋىمداستىعىنىڭ ارنايى شاقىرتۋىمەن پاريج قالاسىندا جەكە كونسەرتىمدى بەردىم. ٴان قورجىنىمدا ٴداستۇرلى اندەر مەن جەتىسۋ، سىر، ارال تەرمەلەرى بار.
    ال ٴوز وتباسىم جايلى ايتاتىن بولسام، شاڭىراعىمنىڭ شىرايىن كىرگىزىپ وتىرعان جۇبايىم، ماقپال شاكيروۆا كورقىت اتا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىتۋشى، ٴانشى، رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتى. ەكەۋمىز قازانعاپ اتىنداعى مۋزىكالىق كوللەدجدىڭ تۇلەگىمىز. ەكى قىز، ٴبىر ۇلىمىز بار. بالالارىمىز دا ونەرگە وتە جاقىن. ۇلكەن قىزىم شاھريزادا ٴبىز ٴتالىم العان قاسيەتتى قارا شاڭىراق مۋزىكالىق كوللەدجدىڭ قابىرعاسىندا انشىلىك ونەرگە بەيىمدەلدى. وندا ونەر ساڭلاقتارىنا ورتاق اياۋلى ۇستاز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ٴارتىسى قاراكوز اقداۋلەتوۆانىڭ شەبەرلىك مەكتەبىنەن ٴوتىپ، ۇلكەن ونەر ساحناسىنا قانات قاقتى. استاناداعى ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىن ٴتامامدادى. سودان سوڭ يتالياداعى ريم كونسەرۆاتورياسىندا ٴبىلىم الدى. حالىقارالىق «شابىت» فەستيۆالىنىڭ باس جۇلدەگەرى اتاندى. بۇگىندە استانا قالاسى مەملەكەتتىك فيلارمونياسىنىڭ ٴانشىسى، قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇستازى. ال ەكىنشى قىزىم بيبىگۇل تىنىشتىق ول دا مۋزىكالىق كوللەدج ٴبىتىردى. ٴقازىر استاناداعى ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە ٴبىلىم الۋدا. ۇلىم دانيال «مۇراگەر» مەكتەبىندە 8 سىنىپتا وقيدى.

    – ٴسىز بەن ٴبىز ٴقازىر جاستار اراسىندا وتان الدىنداعى ابىرويلى اسكەري بورىشىن وتەۋدەن جالتارىپ ٴجۇر دەگەندى ٴجيى ەستيمىز. وسى باعىتتاعى كوزقاراسىڭىز قانداي؟
    – حالىق اراسىندا «وتان وتتان دا ىستىق» دەگەن تاماشا قاناتتى ٴسوز بار. وتباسىڭمەن قاتار ايتىلاتىن قاسيەتتى مەكەن ول ٴار ازاماتتىڭ تۋعان وتانى. تۋعان وتان تۇعىرلى بايتەرەك سەكىلدى. تۇعىرلى بايتەرەكتىڭ تىنىشتىعىن، ازاتتىعىن قورعاۋ ەلجاندى ازاماتتاردىڭ ابىرويلى پارىزى. ارينە، پاتريوتتىق تاربيەنىڭ قارقىنى ٴبىر ٴسات باسەڭدەۋگە بولمايدى. مەنىڭ ويىمشا مەكتەپ قابىرعاسىنداعى اسكەري-پاتريوتتىق تاربيەنى بەرەتىن ۇستازداردىڭ ٴبىلىمى مەن بىلىگى مىقتى بولۋ كەرەك. ٴقازىر ٴبىلىم وشاقتارىنداعى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا جاقسى بولۋى كەرەك. مەنىڭشە، ماسەلە كادردا دەپ ويلايمىن. جەرگىلىكتى اسكەري كوميسسارياتپەن مەكتەپتەر اراسىندا تۇراقتى بايلانىس ورناتىپ، ماماندارمەن جۇزدەسۋ ۇيىمداستىرىپ، تاربيەلىك ٴىس-شارالاردى ۇنەمى جۇرگىزىپ وتىرعان ٴجون. سوندا ەر بالالاردىڭ بويىندا وجەتتىك، پاتريوتتىق سەزىمدەر قالىپتاسىپ، اسكەري ومىرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى ويانارى انىق.
    – ٴسىزدىڭ بويىڭىزداعى ونەرىڭىز كوپشىلىككە وتە تانىس. ٴسىز ۇلكەن ساحنالاردان ٴجيى كورىنەسىز، بىزگە قۇپيا جەكە اينالىساتىن قانداي سۇيىكتى ٴىسىڭىز بار؟
    – مەن ەسىكتىڭ الدىن گۇلدەندىرگەندى ۇناتامىن. جايقالعان قىزىلدى-جاسىلدى اسەم تىرشىلىكتەن رۋحاني قۋات الامىن. جاسىل جەلەك، گۇل دە ٴومىر عوي. ٴوز قولىڭمەن تابيعات جاناشىرى بولىپ، تىرشىلىككە جاڭا تىنىس بەرىپ، ٴومىر سىيلاعانعا نە جەتسىن. مەنىڭ سۇيىكتى ماشىعىم گۇل ٴوسىرۋ.
    – قازىرگى تاڭدا ورتاق كەلىسىممەن وتاۋ قۇرعان جاستاردىڭ اراسىندا اجىراسۋ بەلەڭ الىپ بارادى. جاناشىر ازامات رەتىندە بۇعان نە ايتاسىز؟
    – ورتاق وتاۋدىڭ ىدىراۋى كىم-كىمدى دە قىنجىلتادى. ۇلت جاناشىرى رەتىندە قوعامدى الاڭداتىپ وتىرعان ماسەلەگە بەي-جاي قاراۋعا بولمايدى. جاستارعا توزىمدىلىك، شىدامدىلىق سەرىك بولۋى ٴتيىس. جوققا شىداممەن، بارعا قاناعاتپەن قاراۋعا كەڭەس بەرەر ەدىم. مەنىڭ ويىمشا جاستار ساياساتىندا جاس وتباسىلارعا قامقورلىق جاساۋ ٴۇشىن ناقتى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى جەتىلدىرۋ قاجەت سەكىلدى. ولارعا اياعىنان تىك تۇرىپ وتاۋ بولىپ قالىپتاسىپ كەتۋى ٴۇشىن ماتەريالدىق كومەك بەرگەن ارتىقتىق ەتپەيدى دەپ ويلايمىن. سونىمەن قاتار، جاڭا نەكە قۇرعان جاس وتباسىلارىنىڭ اتا-انالارى تاراپىنان دا ۇلگىلى اقىل-كەڭەستەر، ۇلاعاتتى ۇردىستەر ۇنەمى ايتىلىپ وتىرعان دۇرىس. سوندا ولاردىڭ ومىرگە وڭ كوزقاراسپەن قاراۋىنا ىقپال ەتىپ، جامان قىلىقتان جيرەنۋىنە اسەر ەتەتىنى ٴسوزسىز.
    ٴومىرلىك ۇستانىمىڭىز قانداي؟
    – مەنىڭ ومىرلىك ۇستانىمىم – ادالدىق. ادالدىقتىڭ ۇعىمى تەرەڭ. ول قىزمەتىڭە، جارىڭا، تۋىسىڭا دەگەن شىنايىلىق. ەڭ باستىسى وز-وزىڭە ادالدىق، ۋادەدە تۇرۋ، بىرەۋدى الداماۋ. بىرەۋگە بەرگەن سەرتىڭدى اياقاستى ەتپەي قادىرلەۋ. ادالدىق ادامنىڭ تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋى ٴۇشىن ەڭ ماڭىزدى ۇستانىم دەپ ويلايمىن.

– ٴسىزدىڭ ۇلىق تۇتاتىن ۇستازىڭىز كىم؟

  • مەن وتكەن ومىرگە كوز جۇگىرتسەم ٴوزىمدى باقىتتىمىن دەپ ويلايمىن. سەبەبى، 1987 جىلدان بەرى وبلىستاعى بەتكە ۇستار ونەر تارلاندارى مەن جىراۋ-جىرشى تانىمال ادامداردىڭ اراسىندا ونەردىڭ قۇدىرەتىن تەرەڭ سەزىنىپ، مارجانداي جىرلارىن ٴون بويىما تۇمارداي تاعىنىپ، شىڭدالىپ جەتىلدىم. بالا كەزدەن مەنى ونەرگە باۋلىعان ۇستازىم بازارباي مىرزاحمەتوۆ بولاتىن. بەرتىن كەلە ۇلكەن جۇرەكتى اياۋلى ازامات شايتۇرسىن ابدىبايەۆ ومىردە دە، ونەردە دە ۇلاعاتتى ۇستازىم بولا ٴبىلدى. قاراكوز اقداۋلەتوۆا اپايدىڭ دا كوپ ٴتالىمىن الدىم. اقىلشى ۇستازدارىمنىڭ بىلگىر تاجىريبەسىنەن ۇيرەنۋمەن قاتار، ولاردىڭ ٴون بويىنان ادامي پاراساتتى دا، تەكتىلىكتى دە، بەكزات بولمىستى دا وزىمە ۇلگى ەتتىم.

– جىلدىڭ قاي مەزگىلىن ۇناتاسىز؟
– مەن ٴۇشىن جىلدىڭ ەڭ كەرەمەت ايى – كوكتەم. سەبەبى، كوكتەمدە دۇنيە جاڭارىپ، قايتا تۇلەپ، ماقپالداي سامال ٴون بويىڭدى سەرگىتىپ، جىلىلىق شۋاق جانىڭدى تەربەتەدى. جەر-انانىڭ بەتى جىلىنىپ، جاسىل دۇنيە جاڭارىپ، جاسامپاز تابيعات جاسىل جەلەككە مالىنىپ، جەر ۇستىندە قىزۋ تىرشىلىك باستالىپ كەتەدى. ماعان وسىنداي ٴدۇبىرلى شاق ۇنايدى.

  • ٴسىزدىڭ ٴسۇيىپ وقيتىن شىعارمالارىڭىز؟

– مەن كىتاپ وقىعاندى وتە جاقسى كورەمىن. ماعان اسىرەسە تاريحي كىتاپتار ۇنايدى. م. اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومانىن، ش. ايتماتوۆتىڭ «قوش بول، گۇلسارى» مەن ورىس تىلىندەگى ادەبيەتتەردەن «پلاحا» رومانى مەن سوعىس جىلدارىنداعى اڭگىمەلەردى ۇنەمى وقىپ جۇرەمىن. كۇنىنە ٴبىر كىتاپ وقىپ وتىرۋدى ادەتكە اينالدىرعانمىن. بۇل رۋحاني دۇنيەگە قۇمارتۋىم بالا كەزىمنەن باستالدى. مەن ورىس مەكتەبىندە وقىدىم. ۇستازىم ورىس ٴتىلى مەن ادەبيەتى ٴپانى ٴمۇعالىمى ماريا پانتەلەەۆنا بىزگە 5 سىنىپتان 8-سىنىپقا دەيىن ساباق بەردى. بىزگە ارنايى مەكتەپ وقۋلىعىندا بولمايتىن كوركەم ادەبيەتتەردى وقۋعا تاپسىرما بەرىپ، ونى ارنايى داپتەرگە تۇسىنىگىڭدى جازىپ وتىرۋعا باعىتتايتىن. ونى جازعى دەمالىستا دا ۇزبەي جالعاستىرۋعا مىندەتتەپ وتىراتىن. قۇندى ادەبيەتتەردى قۇمارتا وقۋدى مەن مەكتەپ قابىرعاسىنان بويىما ٴسىڭىردىم دەسەم قاتەلەسپەيمىن.
– ٴسىز كوبىنە سالتاناتتى شارالاردى جۇرگىزەسىز. ساحنادا، شىمىلدىق ارتىندا ەزۋ تارتار توسىن ٴجايتتار نەمەسە سسەنارييدە جوق قويىلىمدار بولدى ما؟ ەگەر ىڭعايسىز جاعداي بولسا، ودان قالاي شىقتىڭىز؟

-سۇبەلى سۇحباتىڭىزعا راحمەت.جۇلدىزدى ساتتەرىڭىز كوپ بولسىن!

سۇقباتتى جۇرگىزگەن گاۋھار قوجاحمەتوۆا

Гауһар Қожахметова
236810

گاۋھار اسقارقىزى قوجاحمەتوۆا 1965 جىلى 5 تامىزدا قىزىلوردا وبلىسى، جالاعاش اۋدانى، «ماقپالكول»( بۇرىنعى «جاڭاتالاپ») اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن.
1982 جىلى اتالمىش اۋىلداعى №117 ورتا مەكتەپتى ٴبىتىرىپ، سول جىلى قىزىلوردا قالاسىنداعى ن.ۆ.گوگول اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ٴتۇسىپ، ونى 1986 جىلى ٴبىتىرىپ شىققان. ونىڭ مەكتەپ قابىرعاسىندا جازعان العاشقى تىرناقالدى جىرلارى مەن ماقالالارى اۋداندىق «جاڭادا…

ٴومىربايان