BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

توقسانداعى جۇرەكتىڭ تەبىرەنىسى

ميراس

توقسانداعى جۇرەكتىڭ تەبىرەنىسى

ەڭبەك بار باقىتتىڭ التىن قاقپاسى ەكەنىن كەزىندە داناگوي اتا-بابالارىمىز كورەگەندىكپەن ايتىپ، ۇرپاققا ۇلاعات ەتىپ قالدىرعان. دانىشپان اباي اتامىز «ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي، تويادى قارنىڭ تىلەنبەي» دەپ ەڭبەكتىڭ نانى ٴتاتتى ەكەنىن تەرەڭنەن تولعاعان. ولاي بولسا، تاجىريبەنىڭ دە، تالانتتىڭ دا اتاسى – ەڭبەك ەكەندىگى ايدان انىق.

ەلىمىز بويىنشا ەكى مارتە سوسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعىن بەس ادام السا، ونىڭ ٴبىرى سىر ەلىنىڭ ماقتانىشى ىبىراي جاقايەۆ اتامىزعا بۇيىردى. داڭقتى ديقان 1949 جىلى قاراۋىنداعى 5 گەكتار كۇرىشتىڭ ٴار گەكتارىنان 171 سەنتنەردەن ٴدان جيناپ، دۇنيەجۇزىلىك رەكورد جاسادى.

الايدا، ول كىسى جايلى كوزىن كورگەن كونەكوز قاريالار ىبىراي اتامىزدىڭ قانشا شىڭعا شىعىپ،زاڭعارعا كوتەرىلسە دە، وتە قاراپايىم، ادال جان ەكەندىگىن ٴجيى ايتادى. ول كىسى كەتپەن ارقالاپ، ارىق قازىپ، ەگىن ەگىپ قىرۋار مەحنات شەكسە دە، ٴوزىنىڭ ومىردەن تۇيگەندەرىن قاعاز بەتىنە ٴتۇسىرىپ، كەيىنگە ۇلاعات قالدىرىپ، كەتپەن ۇستاعان شىمىر قولدارىمەن قالام دا تەربەگەن ساۋاتتى جان بولعان. ٴوز ٴومىربايانىن توقسانعا كەلگەندە تولعانا جازىپ، تەرەڭ ۇلاعات قالدىرعان. «مەن ٴقازىر توقسانعا تايانسام دا، اكەم ەسىمە تۇسسە قۇددى ٴبىر بالا سەكىلدى بىردەن جاسارىپ، كوز الدىما جاستىق شاعىم ەلەستەپ، تاڭ اسقان قۇر ات سەكىلدى جۇلقىنا جونەلگىم كەپ تۇرادى. قۇلاعىما «بالام» دەگەن ٴبىر اۋىز سوزگە بار ماحابباتىن، سىرىن، ارمانىن، مۇڭىن، زارىن، قۋانىشىن، قايعىسىن سىيعىزاتىن اكەلەر داۋىسى كەلەدى. كەي كەزدە ەسىمە قاي-قايداعىلار ٴتۇسىپ، ٴبىر ساتكە قۇلازىپ، كەلمەسكە كەتكەن اكە بەينەسى كوز الدىما كەلگەندە ەكى كوزدەن ىتقىپ كەتكەن قوس تامشى بۋرىل ساقالعا قاراي ىپ-ىستىق بولىپ اعا جونەلەدى. اكەلەر جايلى بۇلايشا تەبىرەنە سويلەۋىم – ٴوز اكەمنەن كورگەن جاقسىلىعىم. اكەم ماعان بايلىق تا بەرگەن جوق، مەنى حان تاعىنا وتىرعىزعان دا جوق. ول ماعان مويىمايتىن جۇرەك بەردى. اكەم مەنى بۇل دۇنيەدەگى ەڭ ٴقادىرلى، ەڭ اسىل، ەڭ قۇرمەتتى نارسەگە – قاجىماي، تالماي ەڭبەك ەتۋگە باۋلىدى» دەيدى ول.

ديحان اتامىز كوزى تىرىسىندە وزىنە ورناتىلعان ٴزاۋلىم ەسكەرتكىشتى كورىپ، جۇرەگى اتتاي تۋلاپ، تەبىرەنگەنىن دە تىلگە تيەك ەتەدى. «مەن بۇگىن قىزىلورداعا كەلدىم. سوسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعىن ەكى مارتە العان ادامدارعا ورناتىلعان قولا ٴمۇسىن، ياعني مەنىڭ ٴمۇسىنىم سول قالادا ورناتىلدى. ماعان جۇرتتىڭ ٴبارى «ەرسىز، باتىرسىز» دەيدى. العاشقى كەزدەرى بۇل ٴسوزدى ەستىگەندە كادىمگىلەي ابدىراپ، «بۇل نە؟مازاعى ما؟» دەپ قالۋشى ەدىم. مەنىڭ ۇعىمىمدا ەرلىك دەگەن نارسە تاۋ قوپارىپ، كول كوشىرۋمەن پارا-پار. ال ونداي ٴىس مەنىڭ قولىمنان كەلمەيدى. باتىر بولاتىنداي مەن، ٴتىپتى وسى جاسىما كەلگەنشە بوگدە بىرەۋلەرمەن جۇدىرىق سىلتەسىپ تە كورگەن ەمەسپىن. الايدا، ٴبىزدىڭ ەلىمىزدە جانقيارلىقپەن ەڭبەك ەتۋدى ەرلىككە تەڭەيتىن جاقسى ٴداستۇر بار. وسى تۇستا مەن سىزدەرگە جۇرەگىمنىڭ قيىر تۇكپىرىندە جاتقان ەڭ اسىل، ەڭ نازىك شىن سىرىمدى ايتايىن. مۇمكىن بۇل مەنىڭ سىزدەرمەن سوڭعى رەت سىرلاسۋىم بولار. سوندىقتان از ايتسام – رەنجىمەڭدەر، كوپ ايتسام – سوكپەڭدەر. ەگەر مەنەن: «الەمدەگى ەڭ اسىل نە؟» دەپ سۇراي قالسا، ٴسوز جوق بوگەلمەستەن: «نان» دەپ جاۋاپ بەرگەن بولار ەدىم. نەگە؟

«سوناۋ ٴبىر باعزى زاماندا، كوگىلدىر كوك جۇزىندە التىن شۇعىلا بۇرىمى مىڭ بۇرالىپ، ارۋ كۇن ٴجۇزىپ ٴجۇرىپتى. ونىڭ گۇل مەن بيداي دەگەن ەگىز قىزى بولىپتى. كۇندەردىڭ كۇنىندە ەگىزدەر جەرگە ٴتۇسىپ، سەرۋەندەپ جۇرگەندە، ۇلكەن قارا جولدىڭ بويىندا ۇزىنىنان سۇلاپ جاتقان ادامدى كورەدى. بويىنان تىرشىلىك بەلگىسى سەزىلمەيدى. سوندا ادامدى اياپ كەتكەن گۇل جاقىنداپ، جۇمساق الاقانىمەن ونىڭ ماڭدايىنان سيپاعاندا تالىقسىعان پەندەنىڭ تىنىسى كەڭىگەندەي بولادى. ەندى بيداي دا ماساعىن ۇگىپ، بادانا ٴدانىن بەرەدى. ونى جەگەن ادامعا كۇش-قۋات ٴبىتىپ، ەڭبەككە قايتا ارالاسقان ەكەن. ەگىز قىزىنىڭ يگى ىسىنە كۇن دە ريزا بولىپ: «ەكەۋىڭ دە ادامعا ماڭگى سەرىك بولىڭدار!» دەپ اق باتاسىن بەرىپتى. وسى ٴبىر اڭگىمە مەنىڭ جۇرەگىمدە ماڭگى وشپەستەي بولىپ جاتتالىپ قالىپتى. ٴسىرا سوندىقتان دا مەنىڭ سانالى ازاماتتىق عۇمىرىمنىڭ ٴالىپبيى ديقانشىلىقتان باستالعان بولار. ەگەر مەنەن: «الەمدەگى ەڭ تاڭداۋلى ماماندىق قايسى؟» دەسە، ٴسوز جوق، بوگەلمەستەن «ديقان» دەپ جاۋاپ بەرگەن بولار ەدىم.

«سىر ەلىنىڭ داڭقىن اسقاق كوتەرىپ، مەرەيىن ۇستەم ەتىپ كەلە جاتقان اسا باعالى داقىل – كۇرىش ٴوسىرۋ ٴىسى مەنىڭ ديقاندىق ومىرىمدە ۇلكەن ورىن الادى. مەن بۇل داقىلدى قاستەرلەپ باپتاۋدى، گۇلدەي ايالاپ ٴوسىرۋدى ۇناتامىن. ويتكەنى، مەن مۇنى حالىق الدىنداعى ادامگەرشىلىك پارىزىم دەپ بىلەمىن» دەگەن داڭعايىر ديقان ٴومىرىنىڭ اقىرعى ساتتەرىنە دەيىن ەڭبەك قانا ادامدى راحات ومىرگە جەتەلەيتىنىن ايتىپ، ۇلاعاتقا تولى عۇمىرىن توقسانعا جەتسە دە تەرەڭ تەبىرەنىسپەن تولعاپ، كەلەر ۇرپاققا عۇمىرنامالىق كىتاپ جازىپ قالدىرىپتى.

ۇلى دالا اڭىزىنا اينالىپ، بارماقتاي داننەن باتپانداي باق جيناعان دالا اكادەميگى ىبىراي جاقايەۆتىڭ ەسىمى ەل جۇرەگىندە ماڭگىلىك جاساي بەرەدى.

گاۋھار قوجاحمەتوۆا.

Гауһар Қожахметова
236800

گاۋھار اسقارقىزى قوجاحمەتوۆا 1965 جىلى 5 تامىزدا قىزىلوردا وبلىسى، جالاعاش اۋدانى، «ماقپالكول»( بۇرىنعى «جاڭاتالاپ») اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن.
1982 جىلى اتالمىش اۋىلداعى №117 ورتا مەكتەپتى ٴبىتىرىپ، سول جىلى قىزىلوردا قالاسىنداعى ن.ۆ.گوگول اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ٴتۇسىپ، ونى 1986 جىلى ٴبىتىرىپ شىققان. ونىڭ مەكتەپ قابىرعاسىندا جازعان العاشقى تىرناقالدى جىرلارى مەن ماقالالارى اۋداندىق «جاڭادا…

ٴومىربايان