BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары USD 384.53 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары EUR 432.02 BAQ.kz - Қазақстан жаңалықтары RUB 5.9
استانا:

وتىڭدى وشىرمە

وتىڭدى وشىرمە

«قاسقىردىڭ تەرىسىن سىپىرساڭ دا، تەكتىلىگىن سىپىرا المايسىڭ» دەگەن اتا-بابامىز باعزى زاماننان-اق كوكبورىنىڭ قادىر-قاسيەتىن ۇلىقتاعان. ادام بالاسى تۇگىل ات الىستان ۇركەتىن كوكجالدارعا كەيبىر پەندەدە جوق تەكتىلىك بۇيىرعانى قالاي؟ ٴتۇز تاعىسى ەشقاشان ەكى رەت جۇپ قۇرمايدى ەكەن. بۇگىنگى وتباسى ماسەلەسى تۋرالى ايتقاندا وسىنداي دەرەكتەر ويعا ورالادى. راسىندا دا، نەكە بۇزۋ، داستۇردەن اتتاۋ – بۇگىنگىنىڭ باستى ساۋالى. ەندەشە، ۇلتىمىزدى ساقتاعىمىز كەلسە، جىلى ۇيامىزدى بۇزباۋىمىز كەرەك.
قوعامنىڭ باستاۋى – وتباسى. ول از دەسەڭىز، ٴسىز بەن ٴبىز ٴومىر ٴسۇرىپ وتىر­عان قوعامنىڭ قالىپتاسۋىنا ۇلكەن سەر­پىن بەرگەن دە وسىنداي بەرەكەسى مەن شۋاعى مول شاڭىراق قۇرعان جۇپتار. دەگەنمەن بۇگىندە وسىنداي جاراسىمدى جۇپتاردان گورى جولى ەكىگە ايىرىلعان ەرلى-زايىپتىلار قاتارى كوبەيدى. بۇرىن ۇياتقا بالانعان تالاپتار ٴقازىر ەتىمىز ۇيرەنگەن جاعدايعا اينالىپ بارادى. ورتاق شاڭىراقتىڭ ىدىراۋى اسقىنعان دەرت سەكىلدى بەلەڭ الدى.

بۇگىندە «تولىق ەمەس وتباسى» دەگەن ٴسوز سانامىزعا ٴسىڭىپ ۇلگەردى. وعان اسا ٴمان بەرمەيتىن دارەجەگە جەتتىك. ونىڭ استارىنا ۇڭىلسەڭ، قوعام ٴۇشىن دە، وتباسى ٴۇشىن دە شىنىندا وتە قيىن احۋال قالىپتاسادى. جاراتىلىستىڭ زاڭدىلىعىنا قارسى شىعىپ، جار باسىندا جالعىز قالۋ كىمگە بولسىن وڭاي دەيسىز. نازىكجاندىلار قاۋىمىندا كەيدە تاكاپپارلىق بايقالىپ جاتادى. زاماناۋي ايەل ەر-ازاماتپەن ٴبىر دەڭگەيدە جۇمىس ىستەپ، كىرىس كىرگىزۋگە قابىلەتتى. بۇل ونى قارجىلىق، الەۋمەتتىك تۇرعىدان تاۋەلسىز ەتە تۇسپەك. نارىق زاڭى دا – وسى. كەيبىر ەر-ازاماتتار دا سىنىققا سىلتاۋ ىزدەپ، ورتاق وتاندى ۇستاپ قالۋعا تالپىنۋعا شورقاق. ٴبازبىرى كاسىپ ەتىپ، وتباسىن اسىراۋدىڭ ورنىنا اراق-شاراپپەن اۋەس بولىپ، جەڭىل ومىرگە ۇيرەنىپ الادى. وتكەن عاسىردىڭ ەلۋىنشى جىلدارى قازاق­ستاندا نەكەگە تۇرعان 100 جۇپتىڭ بىرەۋى عانا اجىراسقان ەكەن. ودان بەرى نەكە بۇزۋ ادەتى كوبەيمەسە، كەمىمەگەنى بەلگىلى. 1960 جىلدارى 30 وتباسىنىڭ – بىرەۋى، 1970 جىلدارى ٴاربىر التى وتباسىنىڭ ٴبىرى، 1980 جىلى ٴتورت وتباسىنىڭ ٴبىرى، ال 1990 جىلدارى ٴۇش وتباسىنىڭ جولى ەكىگە ايىرىلعان. نەگە اجىراسادى؟ سەبەپ كوپ. «ٴۇي دە، تۇراقتى كىرىس كوزى جوق، سوسىن اجىراسىپ كەتتىم» دەي­تىن سەبەپ ايتاتىندار كەزدەسەدى. ٴبىراق اجى­راس­قان­نان ادامنىڭ قالتالىعا اينالىپ، بايىپ كەتۋى ەكىتالاي. مەنىڭشە، اجىراسۋدىڭ ناقتى سەبەبىن الەۋ­­­­­مەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايعا تىرەۋ دە اقىلعا سىيمايدى. ٴبىز ٴومىر سۇرگەن كەڭەس داۋىرىندە اجىراسۋ ۇلكەن قاسىرەت بولاتىن. اۋىلدا تۇردىق. ونداي جاعدايدىڭ بولعانىن ەستىمەپپىن. ول كەزدە اكە-شەشەمىزدىڭ كوزى ٴتىرى. تۇرمىس قۇرعان اپالارىمىز ۇيگە قىدىرىپ كەلسە، ۇلكەندەر «نەگە كەلدىڭدەر؟امانشىلىق پا؟ قاشان قايتاسىڭدار؟اتا-ەنەڭنەن رۇقسات الدىڭ با؟» دەپ سالماقپەن سويلەپ، ورە تۇرەگەلىپ ەسكەرتۋ جاساپ وتىراتىن. قايىن جۇرتى جايلى بوتەن ٴسوز ايتىلسا تىيىپ تاستايتىن. انامىز «وزىڭنەن دە بار شىعار. ۇرىس ٴبىر ادامنان تۇتانبايدى. بالالارىڭنىڭ اكەسى، ودان ارتىق ادامدى قايدان تاپپاقسىڭ؟ شىدامدى بول، بالام. قايتا تاتۋلاس. باسىڭدى ٴيىپ، كەشىرىمدى بول. بالالارعا وبال، قانشا دەگەنمەن ەر-ازامات قوي. سەن سونىڭ قورعانىنداعى نازىك ايەل زاتىسىڭ. اراعا كوپ ۋاقىت سالماي، ۇيىڭە بار، سۋىپ كەتەسىڭ» دەپ اقىل-كەڭەس بەرەتىن. كوپشىلىك جينالعان باسقوسۋلاردا دا ۇلكەندەر جاعىنان ۇلاعاتتى سوزدەر ايتىلىپ، اركىم ٴوز ورنىن ٴبىلىپ، ٴجون-جورالعىنى ساقتاپ، وتباسىنىڭ ابىرويىن ٴوز مۇددەسىنەن بيىك ۇستايتىن. جاڭادان وتاۋ قۇرعاندارعا شىنايى ٴتالىم مەكتەبى الاقانداي اۋىلدىڭ ادەت-عۇرپى مەن ادەبىنەن داريتىن. انالارىمىز اكەمىزدىڭ اتىن اتامايتىن. وندايدى ۇيات دەيتىن. «اكەڭ كەلە جاتىر، جيناقتالىپ وتىرىڭدار. مازاسىن الماڭدار، ول شارشاپ وتىر. اكەڭە جاستىق اكەپ بەر. اس ىشسەك تە، ٴبىرىنشى اكەڭ باستاسىن» دەپ بىزگە ەسكەرتىپ، ادەپتى بولۋدى بەلىمىز بەسىكتەن شىعىپ، ەس بىلگەنىمىزدەن ۇيرەتەتىن. سول ٴالى كۇنگە سانامىزدا جاتتالىپ قالعان. ال ٴقازىر سول ٴبىر جاراستىق، ۇيىعان بىرلىك، ادەپ پەن يبا كەلمەسكە كەتكەندەي. بىر-بىرىنە دەگەن جىلى كوزقاراس، كەشىرىممەن قاراۋ، ۇساق-تۇيەككە بولا اشۋلانباي سابىرعا كەلۋ وتباسىن ساقتاپ قالۋعا وڭ قادام جاساۋدىڭ العى شارتى ەكەنى بەلگىلى.
اجىراسۋ ارقىلى بۇكىل تۇيتكىلدى، قيىندىقتى جەڭەمىز دەگەن قاتە پىكىر. ول شەشىمدى قابىلداۋ ارقىلى ٴبىز وزىمىزگە جاڭا ٴبىر قيىندىق جۇكتەيمىز جەڭىلدەتەدى. ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ٴجونسىز ارەكەتىنەن باۋىر ەتى – بالاسى زارداپ شەگەدى. ولاردىڭ جاڭا باستاعان ومىرىندە ساتسىزدىك قالىپتاسادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، اجىراسقان وتباسىلاردىڭ بالالارى سوعان بەيىم تۇرادى. سوندىقتان ٴوزىڭنىڭ دە، بالالاردىڭ دا تاعدىرىن تالكەككە سالماي، بارلىق قيىندىققا شىداممەن قاراعان ٴجون. جاراتقان يەم ادامعا سىناق ٴۇشىن اۋىرتپالىق بەرۋى مۇمكىن. ٴبىراق، ونىڭ ارتىندا ٴبىر جاقسىلىقتىڭ بارىنا سەنۋىمىز كەرەك. ٴتۇن مەن كۇن الماسىپ وتىراتىنداي، جاقسىلىق پەن جاماندىقتى دا پەندە ومىردە كورەدى. ۇستامدى، سابىرلى ادام ۋاقىتشا ساتسىزدىككە مويىماي كۇلىپ قارسى الادى. وسى كەزدە ادامنىڭ بويىندا سەنىم پاتشالىق قۇرادى. سەنىم بولعان جەردە بەرەكە مەن بىرلىك، تاتۋلىق پەن كەلىسىم ورنايدى. مىنە، وسىنداي ساتتە جاس جۇبايلارعا اقىل-كەڭەس بەرىپ، سەنىم شىراعىن جاعاتىن ول – ٴومىردى كورگەن، تاجىريبەسى مول ۇلكەندەر جاعى. ولار وتباسىنىڭ كىشى مەملەكەت ەكەنىن، وندا دا قيىنشىلىقتار مەن ساتسىزدىكتەر، ىشكى جانە سىرتقى اسەرلەر، قارجىلىق داعدارىس سياقتى جايتتاردىڭ ورىن الاتىنىن جۇمساق تىلمەن ۇرىسپاي-كەرىسپەي ايتا ٴبىلۋ كەرەك.

دانىشپان اباي اتامىز «ادام بالاسى جاراتقاننىڭ بەرگەن ويلاۋ قاسيەتىنىڭ ارقاسىندا جاقسىنى جاماننان اجىراتىپ، ٴارقاشان، ٴار كەزدە جاقسىلىققا ۇمتىلۋعا دايىن. بۇل، تىرشىلىكتە ٴوز ورنىن تاپقان باسقا جانى بارلاردان ادامدى جوعارى جوعارى قوياتىن ەڭ اسىل قاسيەت تە وسى...» دەگەن ەكەن. سوندىقتان اركەز جاقسىلىققا ۇمتىلايىق. باسشىلىققا اقىلدى، جولداستىققا تەرەڭ ويدى، جانىمىزعا ۇستام پەن شىدامدى سەرىك قىلىپ، ورتاق كەلىسىممەن قۇرىلعان اق نەكەمىزدى بۇزبايىق. ول بىزگە – اللادان امانات، پايعامباردان سۇننەت ەكەنىن ەستەن شىعارمايىق.

گاۋھار قوجاحمەتوۆا.

Гауһар Қожахметова
236804

گاۋھار اسقارقىزى قوجاحمەتوۆا 1965 جىلى 5 تامىزدا قىزىلوردا وبلىسى، جالاعاش اۋدانى، «ماقپالكول»( بۇرىنعى «جاڭاتالاپ») اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن.
1982 جىلى اتالمىش اۋىلداعى №117 ورتا مەكتەپتى ٴبىتىرىپ، سول جىلى قىزىلوردا قالاسىنداعى ن.ۆ.گوگول اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ٴتۇسىپ، ونى 1986 جىلى ٴبىتىرىپ شىققان. ونىڭ مەكتەپ قابىرعاسىندا جازعان العاشقى تىرناقالدى جىرلارى مەن ماقالالارى اۋداندىق «جاڭادا…

ٴومىربايان